آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، ایران در واکنش به تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران و به شهادت رساندن رهبران سیاسی و نظامی و در راستای اصل دفاع مشروع و حق حاکمیتی خود در زمان جنگ، تنگه هرمز را کنترل کرد.

پس از آن ایران اعلام کرد در مورد مدیریت تنگه هرمز به دنبال سازوکار جدیدی است و شرایط به پیش از جنگ برنخواهد گشت.

با توجه به قرار داشتن تنگه هرمز در دریای سرزمینی ایران و عمان، تهران اعلام کرده مکانیسم و پروتکل جدید مدیریت بر تنگه هرمز باید با مشارکت عمان مورد بحث و رایزنی قرار گیرد.

این موضوع در تفاهم نامه ایران و آمریکا متعاقب آتش بس در جنگ اخیر نیز آمده است. در این راستا، مذاکراتی بین ایران و عمان جهت دستیابی به پروتکل جدید در خصوص تنگه هرمز صورت گرفته است.

در برخی گمانه ها، موضوع اعمال حاکمیت یکجانبه از سوی ایران در صورت عدم همراهی عمان مطرح شده است. این موضوع ممکن است در ابتدا نامانوس باشد ولی همکاری دو کشور در دوره محمد رضا شاه پهلوی نشان دهنده نوعی مدیریت از سوی ایران را نشان می‌دهد.

مرور توافق ایران و عمان و آنچه در عمل اتفاق افتاد، نشان دهنده نوعی تفویض مدیریت در این تنگه به ایران از سوی عمان بوده است تا جائیکه به اعتقاد برخی ناظران، اعزام نیرو‌های ایرانی به ظفار (سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴) و معاوضه آن با پذیرش مدیریت امنیتی تنگه هرمز توسط ایران از سوی عمان یکی از معروفترین معاملات استراتژیک دوره پهلوی محسوب می‌شود.

در این راستا در کتاب «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» (خاطرات ارتشبد حسین فردوست) و فصل مربوط به سیاست‌های منطقه‌ای این موضوع مطرح شده است. بر این اساس، فردوست به می‌گوید که شاه در ازای اعزام نیرو به کمک سلطان قابوس (سلطان وقت عمان)، از وی «چشم پوشی از جزایر و آب‌های تنگه هرمز» را گرفت و عملاً مدیریت غرب و مرکز تنگه در اختیار ایران قرار گرفت.

لازم به ذکر است حسین فردوست، ژنرال بلندپایه و از دوستان نزدیک دوران کودکی محمدرضا پهلوی بود و سال‌ها به عنوان معاون سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) فعالیت می‌کرد.

البته باید توجه داشت از جنبه حقوقی عمان هرگز حاکمیت خود بر آب‌های سرزمینی اش را واگذار نکرد، اما در عمل مدیریت امنیتی و نظارت بر تردد شناور‌ها در بخش جنوبی تنگه را به نیروی دریایی ایران سپرد و نیروی دریایی عمان تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷، هیچ مانوری بدون هماهنگی با ایران در آن منطقه انجام نداد.

در واقع آنچه اتفاق افتاد «چشمپوشی عملی» (و نه حقوقی) عمان از مدیریت تنگه هرمز بوده است. اما این همکاری در قالب یک همکاری راهبردی و نظامی جامع بین ایران و عمان بود که در نتیجه آن، نقش ایران در تأمین امنیت تنگه هرمز به طور قابل توجهی افزایش یافت.

ایران و عمان در تاریخ ۷ مارس ۱۹۷۴ (اسفند ۱۳۵۲) به توافقی دست یافتند که به موجب آن، مسئولیت دفاع مشترک از آبراه قابل کشتیرانی در تنگه هرمز و گشت‌زنی مشترک در آب‌های سرزمینی را بر عهده گرفتند. این توافق، پایه همکاری‌های نظامی بعدی را شکل داد.

همکاری‌های دریایی دو کشور در ادامه گسترش یافت و در دسامبر ۱۹۷۴، وزیر امور خارجه عمان اعلام کرد که همکاری‌های دریایی ایران و عمان در زمینه نظارت بر تنگه هرمز در حال افزایش است.

در همین دوره، دو کشور مرزهای دریایی خود را در تنگه هرمز با امضای توافقنامه‌ای در ژوئیه ۱۹۷۴ تعیین کردند که در ۱۹۷۵ لازم الاجرا شد.

در ۲ ژانویه ۱۹۷۵ (دی ۱۳۵۳)، ایران و عمان به توافق جدیدی دست یافتند که بر اساس آن، ایران حضور دریایی خود را به سمت عربی خلیج فارس گسترش می‌داد تا در یک عملیات دریایی مشترک در تنگه هرمز شرکت کند. در این توافق، مسئولیت اصلی نظارت بر تنگه هرمز بر عهده ایران گذاشته شد تا آب‌های دو طرف تنگه «امن و آزاد» باقی بمانند.