جراحی اشتباهی یک نوزاد در یاسوج

به گزارش خبرنگار تابناک از استان کهگیلویه و بویراحمد، ماجرای عمل جراحی اشتباهی یک نوزاد که یک خطای پزشکی در بیمارستان امام سجاد (ع) یاسوج بود، در نشست هفتگی «مفاهمه» دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با حضور مسئولان دانشگاه، اعضای هیات علمی، مدیران درمان، نمایندگان بیمارستان‌ها و اصحاب رسانه مورد بررسی قرار گرفت؛ نشستی که تلاش داشت به جای موضع‌گیری‌های یک‌طرفه، زمینه گفت‌وگوی مستقیم میان جامعه پزشکی و رسانه‌ها را فراهم کند.

یک خطا چگونه به بحران اعتماد تبدیل شد؟

ماجرای بیمارستان امام سجاد (ع) یاسوج از آنجا آغاز شد که در جریان انجام عمل‌های جراحی، یک نوزاد به اشتباه تحت یک عمل قرار گرفت؛ موضوعی که پس از مشخص شدن، اقدامات اصلاحی برای انجام عمل اصلی انجام شد و بنا بر توضیحات مسئولان دانشگاه علوم پزشکی، این اتفاق خوشبختانه عارضه جدی برای نوزاد به همراه نداشت.

با این حال، انتشار این خبر در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، موجی از انتقاد‌ها علیه دانشگاه علوم پزشکی و مجموعه درمان استان ایجاد کرد و بحثی بزرگ‌تر را پیش کشید؛ اینکه در مواجهه با خطا‌های پزشکی، چگونه باید هم حق مردم برای مطالبه‌گری و شفافیت حفظ شود و هم اعتماد عمومی به مجموعه‌ای که بخش بزرگی از سلامت جامعه را بر دوش دارد، آسیب نبیند.

مسئولان دانشگاه علوم پزشکی در این نشست تأکید کردند که خطا قابل توجیه نیست، اما برخورد با آن باید در چارچوب بررسی‌های تخصصی و اصلاح فرآیند‌ها انجام شود.

خطا را پنهان نمی‌کنیم، اما نباید قضاوت جای فرآیند کارشناسی را بگیرد

دکتر «فرزاد وفایی»، مدیر امور درمان دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، با اشاره به این اتفاق گفت: دانشگاه علوم پزشکی هیچ‌گاه در برابر خطای پزشکی موضع دفاعی برای توجیه ندارد و اگر قصوری رخ دهد، باید بررسی و با عوامل آن برخورد شود.

وی توضیح داد که در همان روز ۱۹ عمل جراحی در اتاق عمل بیمارستان امام سجاد (ع) انجام شده بود که تنها یکی از موارد با مشکل مواجه شد و پس از اطلاع از موضوع، جلسات کارشناسی در بیمارستان، معاونت درمان و دانشگاه برگزار شد.

وفایی با بیان اینکه بیمارستان‌ها امروز در خط مقدم بسیاری از مشکلات اجتماعی و اقتصادی قرار دارند، افزود: بخش درمان پیامد بسیاری از مشکلاتی را تحمل می‌کند که ریشه آن خارج از نظام سلامت است؛ از مشکلات محیطی و اجتماعی گرفته تا مسائل اقتصادی.

وی همچنین به مشکلات ساختاری بیمارستان‌ها از جمله کمبود نیروی انسانی، فرسودگی تجهیزات، فشار کاری و تأخیر در پرداخت مطالبات بیمه‌ها اشاره کرد و گفت: نمی‌توان انتظار داشت یک بیمارستان با همه این محدودیت‌ها، بدون هیچ خطایی فعالیت کند، اما این موضوع به معنای نادیده گرفتن مسئولیت‌ها نیست.

دفاع از پزشکان نباید به معنای چشم‌پوشی از تخلف باشد

دکتر «محمد کاظم نظری»، رییس هییت مدیره نظام پزشکی با تمرکز بر موضوع اعتماد عمومی، هشدار داد که بزرگنمایی برخی تخلفات محدود می‌تواند مرجعیت جامعه پزشکی را تضعیف کند.

وی گفت: جامعه پزشکی نیز مانند هر مجموعه دیگری نیازمند نقد است و مواردی مانند زیرمیزی یا رفتار‌های غیرحرفه‌ای باید با جدیت پیگیری شود، اما نباید عملکرد تعداد محدودی از افراد باعث شود تلاش هزاران پزشک و کادر درمان که سال‌ها در شرایط سخت خدمت کرده‌اند، نادیده گرفته شود.

نظری با اشاره به فرآیند‌های قانونی بررسی شکایت‌های پزشکی، تأکید کرد: وقتی اعتماد عمومی به کارشناسی‌های تخصصی از بین برود، حتی نظر چندین متخصص نیز برای برخی افراد پذیرفته نمی‌شود و این موضوع در نهایت به ضرر مردم و نظام سلامت خواهد بود.

سیستم سالم، نقد را تحمل می‌کند

دکتر ذوالعدل، عضو هیئت علمی و استاد تمام گروه روان‌پرستاری دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، با تأکید بر ضرورت نقد درون‌سیستمی گفت: حفظ اعتماد عمومی نباید به معنای حذف نقد باشد.

وی اظهار کرد: اتفاقات حوزه سلامت باید فرصتی برای بررسی ضعف‌های مدیریتی، فرآیندی و نظارتی باشد؛ چراکه بسیاری از خطا‌ها نتیجه یک فرد نیست، بلکه حاصل مجموعه‌ای از نقص‌ها در سیستم است.

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش کمیته‌های ایمنی بیمار و بهبود کیفیت بیمارستان‌ها گفت: اگر این ساختار‌ها فعال و اثربخش باشند، می‌توان پیش از تبدیل شدن یک مشکل به بحران، آن را اصلاح کرد.

وی همچنین بر ضرورت افزایش گفت‌وگوی پزشک و بیمار تأکید کرد و گفت: بخشی از بی‌اعتمادی‌ها ناشی از این است که بیمار و همراه او احساس می‌کنند توضیح کافی درباره روند درمان دریافت نمی‌کنند.

درمان‌محوری، مسیر اشتباه نظام سلامت است

دکتر شمس، عضو هیئت علمی دانشگاه، پزشک و دکترای تخصصی آموزش بهداشت، بحث خطا‌های پزشکی را در چارچوب گسترده‌تر نظام سلامت بررسی کرد.

وی معتقد است تمرکز بیش از حد بر درمان و کم‌توجهی به پیشگیری، یکی از ریشه‌های اصلی مشکلات سلامت است.

دکتر شمس با اشاره به تجربه کشور‌های مختلف گفت: نظام‌های موفق سلامت، بخش مهمی از توان خود را صرف کاهش عوامل خطر، آموزش مردم و ارتقای سواد سلامت کرده‌اند.

وی تأکید کرد: تغییر مسیر سلامت نیازمند تغییر نگاه سیاستگذاران است و موفقیت نظام سلامت نباید فقط با تعداد بیمارستان‌ها و تخت‌های درمانی سنجیده شود، بلکه باید کاهش بیماری‌ها و افزایش سلامت جامعه معیار قرار گیرد.

انتقال منابع از درمان به بهداشت، بدون تغییر سیاستگذاری ممکن نیست

دکتر رشیدی، مسئول اقتصاد درمان دانشگاه و مشاور رئیس دانشگاه در امور درمان، با اشاره به گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت درباره هزینه‌های سلامت کشور‌ها گفت: در بسیاری از کشور‌ها سهم قابل توجهی از منابع سلامت همچنان به درمان اختصاص پیدا می‌کند و تغییر این وضعیت نیازمند تصمیم‌گیری در سطح کلان است.

وی با اشاره به ساختار هزینه‌های سلامت در ایران اظهار کرد: بخش عمده هزینه‌های سلامت به درمان اختصاص دارد و سهم پیشگیری و بهداشت کمتر است.

رشیدی تأکید کرد: تا زمانی که در نظام بودجه‌ریزی، بیمه‌ها و سیاستگذاری تغییر جدی ایجاد نشود، شعار تقدم بهداشت بر درمان به‌تنهایی نمی‌تواند عملیاتی شود.

سلامت فقط محصول بیمارستان نیست

دکتر «سعید عباسی»، رئیس بیمارستان امام سجاد (ع)، با اشاره به تغییر نگاه جهانی به سلامت گفت: در گذشته تصور می‌شد بیماری‌ها اصلی‌ترین دشمن نظام سلامت هستند، اما امروز مشخص شده عوامل خطر و عوامل اجتماعی نقش بسیار مهمی در سلامت جوامع دارند.

وی تأکید کرد: سلامت نتیجه همکاری مجموعه‌ای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی است و نمی‌توان همه مسئولیت‌ها را متوجه بیمارستان و پزشک دانست.

عباسی افزود: رسانه‌ها می‌توانند با تمرکز بر آموزش، پیشگیری و افزایش آگاهی عمومی، نقش مهمی در ارتقای سلامت جامعه داشته باشند.

سلامت نیازمند روایت اول است

اصحاب رسانه حاضر در نشست نیز با تأکید بر اهمیت ارتباط مؤثر میان دانشگاه علوم پزشکی و جامعه، معتقد بودند یکی از ضعف‌های موجود، نبود روایت اول در زمان وقوع بحران‌هاست.

به اعتقاد آنان، دانشگاه علوم پزشکی باید پیش از شکل‌گیری فضای منفی، اطلاعات دقیق و کارشناسی‌شده را در اختیار مردم قرار دهد و با تشکیل یک اتاق فکر رسانه‌ای، زمینه اطلاع‌رسانی پیشگیرانه را فراهم کند.

خطای پزشکی، آزمون اعتماد عمومی

نشست «مفاهمه» دانشگاه علوم پزشکی یاسوج نشان داد ماجرای بیمارستان امام سجاد (ع) را نمی‌توان تنها یک خطای پزشکی دانست؛ این اتفاق همزمان آزمونی برای نظام سلامت، رسانه‌ها و جامعه در نحوه مواجهه با بحران‌ها بود.

از یک سو، مردم حق دارند درباره خطا‌های پزشکی مطالبه‌گری کنند و خواستار پاسخگویی باشند؛ از سوی دیگر، اصلاح نظام سلامت بدون اعتماد عمومی و حمایت از بخش بزرگی از کارکنان متعهد این حوزه امکان‌پذیر نیست.

شاید مهم‌ترین نتیجه این نشست این باشد که سلامت جامعه نه فقط با بیمارستان و تجهیزات، بلکه با سه ضلع «پیشگیری، پاسخگویی و اعتماد» ساخته می‌شود؛ سه مؤلفه‌ای که اگر هرکدام نادیده گرفته شود، حتی یک خطای محدود می‌تواند به بحرانی بزرگ‌تر از خود حادثه تبدیل شود.