مترو پرند دوباره فرونشست

به گزارش تابناک به نقل از مهر؛ ذبیح الله اصغری اعلام کرد: فرونشست زمین، پدیده‌ای که طی سال‌های اخیر از یک هشدار محیط‌زیستی به یکی از مهم‌ترین تهدید‌های زیرساختی کشور تبدیل شده، بار دیگر نام پرند را بر سر زبان‌ها انداخته است. بر اساس تصاویر و گزارش‌های منتشرشده، برخی نقاط اطراف ایستگاه متروی پرند که در اسفندماه سال ۱۴۰۳ تحت عملیات بازسازی و ترمیم قرار گرفته بودند، اکنون دوباره دچار نشست زمین شده‌اند؛ رخدادی که نگرانی شهروندان و کارشناسان را درباره پایداری این محدوده افزایش داده است.

هرچند تاکنون جزئیات رسمی درباره ابعاد این فرونشست یا علت دقیق آن منتشر نشده، اما تکرار این پدیده در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه پس از اجرای عملیات ترمیم، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا علت اصلی نشست زمین به‌طور کامل برطرف شده یا اقدامات انجام‌شده تنها به رفع آثار ظاهری مشکل محدود بوده است.

موجی از پرسش‌ها در میان شهروندان

ایستگاه متروی پرند یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی در جنوب‌غرب استان تهران به شمار می‌رود و روزانه شمار زیادی از شهروندان برای تردد میان پرند و تهران از آن استفاده می‌کنند، به همین دلیل، هرگونه تغییر در وضعیت زمین اطراف این مجموعه، صرفاً یک مسئله عمرانی نیست، بلکه موضوعی مرتبط با ایمنی، خدمات شهری و اعتماد عمومی نیز محسوب می‌شود.

اسفندماه ۱۴۰۳ سال گذشته، پس از مشاهده علائم نشست زمین در اطراف ایستگاه، عملیات بازسازی و ترمیم در این محدوده انجام شد. در آن زمان انتظار می‌رفت با اجرای اقدامات فنی، مشکل برطرف شود، اما اکنون گزارش‌های جدید از تکرار فرونشست در همان محدوده حکایت دارد.

انتشار تصاویر تازه از این منطقه، موجی از پرسش‌ها را در میان شهروندان ایجاد کرده است. بسیاری می‌پرسند اگر عملیات بازسازی بر اساس مطالعات فنی انجام شده بود، چرا تنها ۱۵ ماه بعد، نشانه‌های فرونشست دوباره ظاهر شده است؟

کارشناسان زمین‌شناسی معتقدند فرونشست زمین، برخلاف تصور عمومی، تنها ایجاد شکاف یا نشست سطحی نیست؛ این پدیده می‌تواند به تدریج بر سازه‌ها، تأسیسات زیربنایی، شبکه‌های آب، گاز، برق، جاده‌ها، خطوط ریلی و ساختمان‌ها تأثیر بگذارد.

مهدی زارع، معتقد است علت اصلی تکرار این پدیده را باید در هم‌پوشانی دو عامل جست‌و‌جو کرد؛ نخست، فرونشست گسترده ناشی از افت مداوم سطح آب‌های زیرزمینی و دوم، مشکلات موضعی ژئوتکنیکی و مهندسی در محل ایستگاه و مسیر‌های اطراف آن.

لرزش‌های ناشی از حرکت قطار‌های مترو و تردد خودرو‌های سنگین تشدیدکننده است

به گفته او، دشت‌های شهریار، رباط‌کریم و پرند طی سال‌های اخیر به دلیل برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و تداوم خشکسالی، با افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی روبه‌رو شده‌اند، این روند باعث فشرده شدن لایه‌های رسی و در نتیجه نشست تدریجی و گسترده زمین شده است.

این زلزله‌شناس همچنین به نقش آب‌شستگی لایه‌های زیرسطحی اشاره می‌کند و می‌گوید: نشت آب‌های سطحی، فاضلاب یا شبکه‌های انتقال آب می‌تواند در خاک‌های رسی و سیلتی منطقه، کانال‌های زیرزمینی ایجاد کند؛ پدیده‌ای که زمینه‌ساز فروریزش‌های ناگهانی و موضعی زمین است.

زارع یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده را بارگذاری سازه‌ای و لرزش‌های ناشی از حرکت قطار‌های مترو و تردد خودرو‌های سنگین می‌داند.

به گفته او، این ارتعاش‌ها در زمینی که پیش‌تر به دلیل افت آب‌های زیرزمینی یا عملیات حفاری مترو ضعیف شده، می‌تواند به عنوان عامل محرک عمل کرده و احتمال تکرار فرونشست را افزایش دهد.

او همچنین عملکرد عملیات بازسازی پس از حادثه اسفند ۱۴۰۳ را مورد ارزیابی قرار داده و می‌گوید شواهد موجود نشان می‌دهد این اقدامات بیشتر بر ترمیم‌های موضعی، پر کردن گودال‌ها و تثبیت‌های کوتاه‌مدت متمرکز بوده است؛ در حالی که چنین اقداماتی، حتی اگر مطابق استاندارد‌های مهندسی اجرا شده باشند، قادر به متوقف کردن روند فرونشست گسترده منطقه‌ای نیستند.

احتمال فروریختن سازه اصلی ایستگاه مترو در کوتاه‌مدت پایین است

به گفته زارع، استفاده از بتن یا مصالح نفوذناپذیر برای پر کردن نقاط آسیب‌دیده نیز ممکن است مسیر جریان آب‌های زیرزمینی را تغییر دهد و در نتیجه، نواحی سست جدیدی در اطراف سازه ایجاد کند؛ موضوعی که می‌تواند پایداری عملیات بازسازی را در بلندمدت کاهش دهد.

این کارشناس با اشاره به اینکه دو رخداد فرونشست در فاصله زمانی کمتر از یک‌ونیم سال اتفاق افتاده‌اند، تأکید می‌کند این مسئله نشان می‌دهد وضعیت ایمنی منطقه هنوز به شرایط پایدار نرسیده و نیازمند ارزیابی دوباره ریسک و پایش مستمر است.

زارع در عین حال می‌گوید: احتمال فروریختن سازه اصلی ایستگاه مترو در کوتاه‌مدت پایین است، زیرا ایستگاه‌ها و تونل‌های مترو معمولاً بر روی شمع‌های عمیق یا بستر‌های مقاوم ساخته می‌شوند. با این حال، او هشدار می‌دهد که خطر نشست نامتقارن، ترک‌خوردگی دیوار‌های حائل و آسیب به تأسیسات زیربنایی مترو همچنان جدی است.

به گفته او، بیشترین خطر در حال حاضر متوجه مسیر‌های دسترسی، پارکینگ‌ها، محوطه‌های پیرامونی و همچنین شبکه‌های آب، گاز و فاضلاب اطراف ایستگاه است، شکستگی این خطوط در اثر نشست زمین می‌تواند با نفوذ آب به لایه‌های زیرین، چرخه فرونشست را تشدید کند.

زارع در پایان تأکید می‌کند، برای کاهش مخاطرات، لازم است، سامانه‌های پایش مداوم میکروژئودزی برای ثبت جابه‌جایی‌های میلی‌متری زمین در محدوده پرند هرچه سریع‌تر نصب شود.

ترمیم ظاهری بدون شناسایی منشأ اصلی مشکل، راهکار پایداری محسوب نمی‌شود

او همچنین خواستار بازنگری در مطالعات مربوط به ارتباط میان فرونشست‌های منطقه‌ای و محلی با گسل‌های فعال و لرزه‌زای منطقه شده و معتقد است بدون چنین پایشی، ارزیابی دقیق مخاطرات آینده امکان‌پذیر نخواهد بود.

در بسیاری از مناطق کشور، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، کاهش بارندگی، خشکسالی‌های پی‌درپی و افت سطح سفره‌های آب، مهم‌ترین عوامل ایجاد فرونشست شناخته می‌شوند، با خالی شدن لایه‌های زیرزمینی از آب، خاک متراکم شده و سطح زمین به‌تدریج دچار نشست می‌شود؛ فرآیندی که در بسیاری از موارد غیرقابل بازگشت است.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که اکنون مطرح می‌شود، کیفیت عملیات بازسازی انجام‌شده در اسفند ۱۴۰۳ است، به گفته مهدی زارع عملیات صرفاً به ترمیم سطحی محدود شده باشد و عامل اصلی نشست زمین همچنان پابرجا مانده باشد، احتمال تکرار این پدیده دور از انتظار نخواهد بود.

متخصصان حوزه عمران معتقدند، در مواجهه با فرونشست، ترمیم ظاهری بدون شناسایی منشأ اصلی مشکل، راهکار پایداری محسوب نمی‌شود. در چنین شرایطی، ممکن است پس از مدتی آثار نشست دوباره نمایان شود.

به همین دلیل انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، ضمن ارائه گزارش فنی از اقدامات انجام‌شده، درباره علت تکرار این پدیده نیز توضیح شفافی ارائه کنند.

مسئولان رباط کریم و پرند: مترو تهران مسئول نگهداری متروی پرند است

در این بین، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره تکرار فرونشست زمین در محدوده ایستگاه متروی پرند، مسئولان رباط‌کریم و شهر جدید پرند مسئولیت نگهداری و اقدامات عمرانی این ایستگاه را متوجه شرکت مترو تهران دانستند، رضا آقاعلیخانی، فرماندار رباط‌کریم در پاسخ به پرسش خبرنگار مهر درباره فرونشست اخیر در محدوده ایستگاه متروی پرند گفت: این حادثه ارتباطی با دستگاه‌های خدمات‌رسان رباط کریم ندارد.

او افزود: تمامی عملیات عمرانی، نگهداری و خدمات مربوط به این ایستگاه از سوی شرکت مترو تهران انجام می‌شود و ادارات خدمات‌رسان رباط کریم در این زمینه مسئولیتی بر عهده ندارند.

هم‌زمان، مدیر روابط عمومی شرکت عمران شهر جدید پرند نیز با اشاره به نقش این مجموعه در زمان احداث ایستگاه، به خبرنگار مهر گفت: شرکت عمران تنها در مراحل اولیه راه‌اندازی ایستگاه مترو همکاری و مساعدت داشته است.

به گفته او، پس از آغاز بهره‌برداری از ایستگاه، مسئولیت کامل اجرای امور عمرانی، نگهداری، خدمات و مدیریت مجموعه به شرکت مترو تهران واگذار شده و از آن زمان، این شرکت مسئول مستقیم تمامی اقدامات مرتبط با ایستگاه محسوب می‌شود.

اظهارات این دو مقام در حالی مطرح می‌شود که فرونشست دوباره زمین در اطراف ایستگاه متروی پرند، بار دیگر موضوع ایمنی زیرساخت‌های حمل‌ونقل و نحوه مدیریت و نگهداری این مجموعه را به کانون توجه افکار عمومی و کارشناسان تبدیل کرده است.

لزوم پایش مستمر تغییر شکل زمین در اطراف خطوط ریلی یا ایستگاه‌های مترو

هرچند تاکنون گزارشی مبنی بر ایجاد اختلال در عملکرد ایستگاه مترو یا تهدید مستقیم ایمنی مسافران منتشر نشده است، اما وقوع دوباره فرونشست در مجاورت یک زیرساخت حمل‌ونقل عمومی، حساسیت موضوع را دوچندان می‌کند.

کارشناسان تأکید دارند هرگونه تغییر شکل زمین در اطراف خطوط ریلی یا ایستگاه‌های مترو باید به‌صورت مستمر پایش شود تا در صورت بروز هرگونه تغییر، اقدامات پیشگیرانه در سریع‌ترین زمان ممکن انجام گیرد.

شهروندان نیز انتظار دارند، مسئولان با شفافیت درباره وضعیت ایمنی این محدوده اطلاع‌رسانی کنند تا از شکل‌گیری شایعات و نگرانی‌های بی‌مورد جلوگیری شود.

استان تهران در سال‌های اخیر یکی از مناطقی بوده که بار‌ها نسبت به خطر فرونشست در آن هشدار داده شده است. کارشناسان بار‌ها اعلام کرده‌اند که افت شدید منابع آب زیرزمینی در برخی دشت‌های استان، احتمال گسترش این پدیده را افزایش داده است.

پرند نیز به دلیل توسعه سریع شهری، افزایش جمعیت و فشار بر منابع آب، از مناطقی است که نیازمند پایش مستمر وضعیت زمین و منابع آب زیرزمینی است.

نباید هشدار تکرار فرونشست را نادیده گرفت

به اعتقاد متخصصان، مقابله با فرونشست تنها با اجرای پروژه‌های عمرانی امکان‌پذیر نیست و نیازمند مدیریت پایدار منابع آب، کنترل برداشت از سفره‌های زیرزمینی، مطالعات دقیق ژئوتکنیکی و نظارت مستمر بر زیرساخت‌های حساس است.

در شرایطی که تصاویر منتشرشده از تکرار فرونشست، توجه افکار عمومی را جلب کرده است، انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول از جمله شهرداری، شرکت مترو، سازمان‌های فنی و مدیریت بحران، گزارشی رسمی درباره وضعیت این محدوده ارائه کنند.

تجربه نشان داده است که رسیدگی سریع به نشانه‌های اولیه فرونشست، هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از جبران خسارت‌های ناشی از گسترش آن دارد. از همین رو، کارشناسان بر لزوم پایش مستمر، مطالعات تخصصی و اجرای راهکار‌های علمی تأکید می‌کنند.

تکرار نشست زمین در محدوده متروی پرند، صرف‌نظر از وسعت آن، هشداری است که نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی از جمله سرمایه‌های حیاتی هر شهر هستند و حفظ پایداری آنها نیازمند نظارت دائمی و اقدامات پیشگیرانه است.

تا زمان انتشار این گزارش، هیچ مقام مسئولی در مترو تهران به‌صورت رسمی درباره علت تکرار فرونشست در اطراف ایستگاه متروی پرند یا نتایج بررسی‌های فنی آن توضیحی ارائه نکرده است، با این حال، افکار عمومی انتظار دارد مسئولان با اطلاع‌رسانی شفاف، ارائه گزارش کارشناسی و تشریح برنامه‌های پیشگیرانه، به نگرانی‌های ایجادشده پاسخ دهند و از تکرار چنین رخداد‌هایی در آینده جلوگیری کنند.