الحاق اعضای جدا شده پیکر شهدای جنگ ۱۲ روزه به یکدیگر/ شناسایی چگونه انجام شد؟

رئیس سازمان پزشکی قانونی کشور از فرآیند الحاق قطعات پراکنده پیکر شهدا در جنگ ۱۲ روزه خبر داد و آن را بخشی از یک تحول مهم در مدیریت شناسایی پیکر‌ها دانست.

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، به گفته دکتر عباس مسجدی، در جنگ ۱۲ روزه که برخی موشک‌باران‌ها منجر به تکه‌تکه شدن کامل پیکر‌های شهدا از جمله اعضای یک خانواده شده بود، متخصصان این سازمان با استفاده از دانش فنی و ماژول DVI  توانستند اجزا را به یکدیگر متصل کنند و پیوند‌های نسبی میان آنها را برقرار نمایند.

این اقدام در چارچوب شناسایی شهدای جنگ‌ ۱۲ روزه انجام شد. طبق اظهارات رئیس سازمان، حدود ۴۰ درصد از پیکر‌ها به دلیل شدت آسیب‌ها با روش‌های معمول قابل شناسایی نبودند. با این حال، تشکیل ستاد مشترک با همکاری ستاد کل نیرو‌های مسلح، سازمان بهشت زهرا و سایر دستگاه‌ها، همراه با بهره‌گیری از فناوری ژنتیک بومی، امکان شناسایی و تحویل پیکر‌ها به خانواده‌ها را در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم آورد.

ماژول DVI و جایگاه جهانی آن 
ماژول DVI، استاندارد پذیرفته‌شده اینترپل برای شناسایی قربانیان فجایع جمعی، ترکیبی از روش‌های انسان‌شناسی، دندان‌پزشکی، اثر انگشت و تحلیل دی. ان. ای است. این فناوری پیشتر در حوادثی مانند سونامی ۲۰۰۴، زلزله هائیتی، انفجار بندر بیروت و برخی حملات تروریستی به کار گرفته شده است. کشور‌هایی همچون ایالات متحده (با تمرکز بر شناسایی نظامیان مفقود)، آلمان، هلند و آرژانتین از جمله فعال‌ترین بازیگران در توسعه و کاربرد این حوزه به شمار می‌روند.

ایران با تولید بومی کیت ژنتیک — به عنوان پنجمین کشور جهان در سال ۱۴۰۰ — و توسعه نرم‌افزار بومی، خود را در این زمینه قرار داده است. این کیت‌ها استاندارد‌های ملی و اتحادیه اروپا را کسب کرده‌اند و سازمان پزشکی قانونی حتی امکان صادرات آن را پیگیری می‌کند. بانک ژنتیک این سازمان نیز حاوی بیش از ۳۰۰ هزار نمونه، عمدتاً از مجرمان حرفه‌ای، است.

اهمیت  این دستاورد 
این فرآیند الحاق و شناسایی، از منظر فنی و انسانی، امکان بازگرداندن هویت به پیکر‌های آسیب‌دیده شدید را فراهم می‌کند. در شرایطی که جنگ‌ها و بلایای طبیعی اغلب اجساد را به صورت پراکنده باقی می‌گذارند، چنین توانایی‌هایی می‌تواند به کاهش ابهام برای خانواده‌ شهدا و دیگر قربانیان و ثبت دقیق‌تر وقایع کمک  و نیز در شرایط داغ دیدگی، تا حدودی تسلای خاطر باشد.

به گفته مسجدی، سازمان پزشکی قانونی با شعار «کیفیت بالا»، در چهار سال اخیر ۶۵۰ دانشجو جذب کرده و در ۱۰ استان، ۱۰ قطب ژنتیک راه‌اندازی نموده  و تحت شرایط تحریمی، با تکیه بر توان داخلی توسعه یافته است.

جزئیاتی از اقدام دیگر
چندی پیش دکتر محمد جواد هدایت‌شده رئیس تالار تشریح سازمان پزشکی قانونی استان تهران نیز  در پاسخ به این سوال که احراز هویت پیکرشهدای سوخته و قطعه قطعه شده چگونه انجام می‌شود، گفت: وقتی جسد کامل باشد و چهره‌اش مشخص باشد احراز هویت بسیار ساده است؛ اما هنر پزشکی قانونی دقیقا در تشخیص پیکرهایی است که یکپارچگی ندارند، چهره‌شان از بین رفته باشد، بخشی از اندام ها نباشد و در کل پیکر سوخته یا تکه تکه شده باشد.وی افزود: برای تعیین هویت این افراد، هر عضو، اندام یا قطعه کدگذاری می‌شود، از هر کدام نمونه DNA دریافت می‌شود و بعد در بخش ژنتیک، پروفایل ژنتیک تک‌تک آنها استخراج می‌شود.

رئیس تالار تشریح پزشکی قانونی تهران ادامه داد: وقتی فردی از خانواده شهدا به ما مراجعه کرده و عنوان می‌کند که گمشده‌ای دارد، ما از آنها نمونه ژنتیکی دریافت می‌کنیم و بعد با تک تک نمونه‌هایی که از پیکرها و قطعه‌ها استخراج کرده‌ایم، مطابقت می‌دهیم و اینگونه مطابقت DNA خانواده‌ها با پیکر بررسی می‌شود. سوختگی زغالی شدید، متلاشی شدن پیکر یا صدمات متعدد بدنی در پی آوار یا انفجارها از جمله علل فوت قربانیان جنگ بود. این متخصص پزشک قانونی با بیان اینکه از خانواده شهدای جنگ نمونه خون دریافت می‌کنند، ادامه داد: در کشور ما، مانند تمامی کشورهای دنیا، بانک ژنتیک برای همه افراد وجود ندارد و فقط بانک اثرانگشت داریم. وقتی خانواده‌ها به ما مراجعه می‌کنند از آنها نمونه خون دریافت می‌کنیم و اینگونه برای آنها نیز پروفایل تهیه می‌کنیم که در صورت نیاز از آن استفاده کنیم.

دکتر هدایت‌شده گفت: تنها در برخی موارد خاص، چون دیگر سلول سالمی وجود ندارد که هسته آن شکافته شود و کروموزوم‌ها استخراج شوند؛ متأسفانه این پیکرها قابل شناسایی نیستند که این موارد بسیار نادرند؛ اما در جنگ اخیر نیز شاهد آن بودیم. علاوه بر این در برخی موارد شاهد هستیم که فردی در کانون حمله یا انفجار بوده و دیگر هیچ چیزی حتی پیکر تکه تکه شده یا سوخته نیز از فرد باقی نماند.وی افزود: برای این افراد طبق دستور قضائی و بعد از انجام تحقیقات اگر ثابت شود که در زمان حمله فرد در آنجا حضور داشته، برای فرد گواهی فوت صادر می شود تا مراحل قانونی طی شود؛ اما جواز دفنی دیگر نیاز نیست.