روایت گاردین از تسلیم ترامپ در برابر تهران
به گزارش تابناک به نقل از جماران، گزارش «گاردین» امضای تفاهمنامه اولیه میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان در کاخ ورسای فرانسه را نقطه عطفی در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میداند؛ توافقی که همزمان با استقبال دیپلماتیک برخی بازیگران بینالمللی و خشم عمیق منتقدان در اسرائیل و آمریکا روبهرو شده است. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، که نقش میانجی را ایفا کرده، این تفاهمنامه را راهحلی مسالمتآمیز توصیف کرده که به بازگشایی فوری تنگه هرمز منجر میشود. در همین حال، سران گروه هفت در فرانسه نیز از این توافق بهعنوان فرصتی تاریخی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای استقبال کردهاند و امانوئل مکرون آن را راهی برای نجات اقتصادهای غربی از بیثباتی شدید دانسته است.
بر اساس مفاد این سند، ایران متعهد شده تنگه هرمز را بازگشایی کند و وارد مذاکرات ۶۰ روزه درباره برنامه هستهای و ذخایر اورانیوم غنیشده خود شود. در مقابل، واشنگتن معافیتهای تحریمی گستردهای در حوزه صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و خدمات بانکی به تهران اعطا میکند. از نگاه این گزارش، انتخاب کاخ ورسای بهعنوان محل امضای تفاهمنامه، بار نمادین سنگینی دارد؛ چراکه این رویداد، یادآور توافق ۱۹۱۹ ورسای است که برخلاف امیدهای اولیه، نهتنها صلح پایدار در اروپا ایجاد نکرد، بلکه زمینهساز بحرانهای بزرگتر شد.
در اسرائیل، این تفاهمنامه با موجی از خشم، ناامیدی و شوک سیاسی مواجه شده و فضای داخلی را در آستانه انتخابات اکتبر ملتهب کرده است. مارک رگوف، مشاور سابق بنیامین نتانیاهو، با انتقاد از حذف فشارهای اقتصادی و نظامی آمریکا، این توافق را عامل احیای حاکمیت ایران دانسته است. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، نیز با حمله به نتانیاهو، نتیجه واقعی جنگ را بحران در روابط با واشنگتن، باز شدن هرمز برای ایران، سرازیر شدن منابع مالی به سوی سپاه پاسداران و قرار گرفتن اسرائیل در موضع ضعف توصیف کرده است.
رسانههای اسرائیلی نیز بهشدت به آنچه ضعف رئیسجمهور آمریکا میخوانند، تاختهاند. دیوید هوروویتز، سردبیر تایمز آو اسرائیل، معاهده جدید را مانعی در برابر دفاع مشروع اسرائیل ارزیابی کرده است. این فضای انتقادی به اندازهای سنگین شده که حزب لیکود ناچار شده طرح نمایش روابط نزدیک نتانیاهو و ترامپ را از تبلیغات انتخاباتی خود حذف کند. با این حال، همه ارزیابیها یکدست نیست؛ دانی سیترینوویچ، مقام سابق اطلاعاتی، این توافق را نشانه بازگشت واقعگرایی به سیاست آمریکا میداند و آن را اقدامی برای فاصله گرفتن از منطق جنگ فرسایشی ارزیابی میکند.
در واشنگتن نیز مفاد تفاهمنامه شکافی کمسابقه در فضای سیاسی ایجاد کرده است. سناتور لیندسی گراهام، متحد ترامپ، پس از گفتوگو با فرستاده ویژه آمریکا، مواضع خود را تعدیل کرده و پایان خصومتها را مفید خوانده است. با این حال، جمهوریخواهانی مانند تد کروز و بیل کسیدی، ترامپ را به دریافت مشاورههای ضعیف متهم کرده و معتقدند پافشاری تهران بر تهدید هرمز میتواند الگویی موفق برای باجخواهیهای آینده ایران ایجاد کند. این اختلافنظر نشان میدهد که حتی در اردوگاه جمهوریخواهان نیز توافق ورسای نه بهعنوان یک پیروزی روشن، بلکه بهعنوان پروندهای پرریسک و بحثبرانگیز دیده میشود.
در جبهه دموکراتها نیز انتقادها شدیدتر است. سوزان رایس این توافق را بزرگترین اشتباه امنیت ملی آمریکا در دهههای اخیر نامیده و سناتور آدام شیف آن را تسلیمی تمامعیار توصیف کرده است؛ توافقی که به روایت منتقدان، ایران را به رفع تحریمها، داراییهای مسدودشده، توان صادرات و صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری میرساند، در حالی که آمریکا تنها یک وعده مبهم دریافت میکند. در سوی مقابل، ترامپ تلاش دارد این تفاهمنامه را پیروزی بزرگ جلوه دهد، اما محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، آن را سند ثبت رسمی شکست راهبردی ایالات متحده ارزیابی کرده است.
