چرا مقام امام علی (ع) از پیامبران پیشین بالاتر است؟

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، امام علی(ع) نخستین وصی و جانشین رسول خدا(ص) و پدر امامان و پیشوایان دین بوده و دومین آموزگار اسلام پس از پیامبر اعظم(ص) است و با بهره گیری از آیات قرآن مجید و روایات، می‌توان برتری آن امام همام(ع) از پیامبران پیش از رسول اکرم(ص) را ثابت کرد که در این نوشتار به اختصار بدان خواهیم پرداخت.

اولین و مهمترین دلیلی که می توان برای این مُدّعا اقامه نمود، آیه مباهله (سوره آل عمران، آیه ۶۱) است که در این آیه، امام علی(ع) تنها مصداق "أنفسنا" شمرده شده که به معنای جان و عزیزترین فرد نزد پیامبر خدا(ص) است و زمانی که جایگاه رسول خدا(ص) و برتری ایشان از همه پیامبران و رسولان پیشین روشن گردد، می‌توانیم استدلال آوریم: آن‌کس که به منزله جان عزیز آن حضرت دانسته شده، از جایگاهی بلند برخوردار است و نسبت به پیامبران دیگر (به استثنای پیامبر اسلام که به اجماع همه فرقه ها و جریان های اسلامی، برتر از همه پیامبران و تمامی مخلوقات الهی بوده و عقل نخستین است و سَرور فرزندان آدم) برتری دارد.

آنچه ما را به تایید این سخن رهمون می‌سازد این است که تنها فردی که مصداق "أنفسنا" بوده، امیر مومنان(ع) است و مصداق نسائنا، همسر ایشان حضرت زهرا(س) و مصداق أبنائنا، فرزندانشان حسن و حسین (علیهما السلام) هستند.

لازم به ذکر است عده ای از متکلمان (دانشمندان علم کلام و عقائد اسلامی) نیز باور داشته اند امام علی(ع) از پیامبران غیر اولی العزم دارای مقام برتر و والاتری است که این‌سخن، ناتمام است. چرا که ایشان جانشین و وصی آخرین پیامبری است که از همه رسولان بالاتر و برتر است. (تفضیل أميرالمومنين، ص۱۹). علاوه بر آیه مباهله، روایات بسیاری که از رسول اکرم(ص) ضبط گردیده، به برتری امام علی(ع)، جایگاه والایش نزد خدا، برتری اش بر همه مخلوقات (به جز خاتم پیامبران)، حق بودن راه و مسیرش و اینکه ایشان ملاک تشخیص حق از باطل است و ... دلالت دارد؛ از جمله حدیث متواتر غدیر خم، حدیث منزلت، حدیث طیر مشوی، حدیث رایه و ... که بسیاری از آن، در مجامع روایی برادران اهل سنت نیز نقل گردیده است که به چند نمونه اشاره می‌گردد: پیامبر(ص) به علی(ع) فرمود: تو در دنیا و آخرت، برادر من هستی. (تذکرة الخواص، ج١ ص٢۳۵).

امام علی(ع) فرمود: از من درباره راه های آسمان بپرسید که من نسبت بدان داناترم تا راه های زمین. همچنین فرمود: اگر پرده کنار رود، بر یقین من افزوده نمی شود.سعید بن مسیب از برترین چهره های تابعین، گفته است: هیچ یک از اصحاب رسول خدا(ص) این جملات را نگفته جز علی بن ابی طالب(ع). (همان، ص۲۴۹).پیامبر خدا(ص) فرمود: شما را به دوستی نزدیکان سفارش می کنم: برادرم و پسر عمویم علی بن ابی طالب(ع)؛ چرا که تنها مومن او را دوست دارد و تنها منافق از او بیزار است. (او ملاک تشخیص ایمان از نفاق بوده و دوستی اش نشانه ایمان است و دشمنی اش نشانه کفر و نفاق). (همان، ص۲۵۴).

ابن‌عباس روایت کرده پیامبر(ص) مرا نزد علی بن ابی طالب(ع) فرستاد و فرمود به او بگو: تو در دنیا سَروری و در آخرت نیز سرور هستی و هر کس تو را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر کس از تو بیزار باشد، از من بیزاری جسته است. (همان، ص۳۳۰). از رسول خدا(ص) روایت است که فرمود: هر کس دوست می دارد به شیوه من زندگی کرده و همچون من بمیرد و وارد بهشتِ پروردگارم بهشت عدن شود، باید علی(ع) و جانشینان پس از مرا دوست بدارد و فضلشان را بپذیرد. چرا که آنان هدایت یافتگانی هستند که (کردار و رفتارشان) مورد پسند است. (اثبات الهداة، ج١ ص۵۶۳).

از امام حسن مجتبی(ع) روایت است: از پیامبر خدا(ص) می‌شنیدم که به علی(ع) می‌فرمود: تو وارث و معدن دانش منی و هنگامی که شهید شوی، فرزندم حسن (جانشین است) و زمانی که حسن شهید شود، فرزندت حسین (به وصایت و جانشینی می رسد) و هنگامی که حسین(ع) شهید شود، پسرش علی (امام خواهد بود). نُه تن از فرزندان حسین(ع)، پیشوایان پاک خواهند بود. گفتم: ای رسول خدا، نامشان چیست؟ فرمود: علی، محمد، جعفر، موسی، علی، حسن و مهدی از فرزندان حسین که خداوند به وسیله او زمین را از دادگری پُر می کند چنانچه از ستم پر شده باشد. (همان، ص۵۹۲).

در زیارت های ماثوره که از اهل بیت رسالت(ع) برجای مانده و معارف بلندی از امام‌شناسی در آن نهفته است، اشاره هایی به برتری امام علی(ع) از همه خلائق (به جز پیامبر اکرم) شده و از جمله در زیارتی چنین می‌خوانیم:

(خدایا) بر امیر مومنان بنده ات و بهترین آفریده ات پس از پیامبرت و برادر پیامبرت، درود فرست؛ همان که جانشین پیامبرت بود که او را از میان بندگانت برگزیدی. (المزار، ص۷۴). دانشمند بزرگ تشیع مرحوم میثم بن علی بن میثم بحرانی تعبیر زیبایی دارد و تصریح می نماید: "امام علی(ع) پیشوای عارفان و خداجویان پس از پیامبر خدا(ص) و استاد بندگان خدا و هدایت کننده آنان به راه حق و صواب است". (مئة كلمة، ص۲۱۹).

طبق روایات بی شماری که مشهورترین آن حدیث غدیر است، امام علی(ع) جانشین و وصی پیامبر خدا(ص) و نزدیکترین افراد به ایشان، پیشوا و امام مومنان پس از پیامبر(ص) بوده و امور مومنان پس از رسول اکرم(ص) به ایشان واگذار شده و امام علی(ع) خداشناس ترین مردم است که دیگران دانش خداشناسی را از سخنان و کلمات ایشان آموخته اند؛ از این رو عارفان و خداجویان نیز خود را به ایشان منسوب دانسته و آن حضرت را پیشوای عارفان به شمار می آورند. از برخی آیات و روایات نیز می توان استنباط نمود مقام آن امام عالی رتبه، از همه پیامبران و سفیران الهی به جز خاتم پیامبران(ص) بالاتر و ارجمندتر است.

محمدجواد گودینی استاد حوزه و دانشگاه

منابع:

۱- قرآن کریم

۲- بحرانی، میثم بن علی بن میثم، مئة كلمة، بيروت، مؤسسة الأعلمی ۱۹۹۲

۳- حر عاملی، شیخ محمد بن حسن، اثبات الهداة، مکتبة المحلاتی ۱۴۲۵ ق

۴- سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، المجمع العالمی لأهل البيت(ع) ۱۴۳۳ ق

۵- عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، المزار، مؤسسة المعارف الاسلامية ۱۴۱۶ ق

۶- مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تفضيل أميرالمؤمنين، قم، مهر ۱۴۱۳ ق