پایین‌ترین شهریه را داریم، اما همین هم برای خانواده‌ها سنگین است/ ۵۹ دانشجوی ما شهید شدند!

با توجه به افزایش بحث‌ها درباره شهریه دانشگاه‌ها، وضعیت آموزش مهارتی، نقش دانشگاه جامع علمی کاربردی در اشتغال‌زایی، تغییرات رشته‌های تحصیلی، تأثیر جنگ ۱۲ روزه بر روند آموزشی و همچنین جایگاه آموزش‌های کاربردی در نظام آموزش عالی کشور، تابناک در گفت‌وگویی با محمدعلی اکبری، رئیس دانشگاه جامع علمی کاربردی، به بررسی مهم‌ترین مسائل و چالش‌های این دانشگاه پرداخته است.
در این گفت‌وگو، موضوعاتی از جمله نحوه تأمین هزینه‌های پژوهشی، ارتباط دانشگاه با صنایع و بخش خصوصی، وضعیت شهریه‌ها، مأموریت اصلی دانشگاه، سرنوشت رشته‌های کم‌متقاضی، برنامه‌ریزی برای مشاغل نوظهور، فعالیت‌های فرهنگی دانشجویان در دوران جنگ، شهدای دانشجوی دانشگاه جامع علمی کاربردی و همچنین دغدغه‌های دانشجویان درباره واحدهای درسی و روند آموزشی مورد بحث قرار گرفته است.
در ادامه، ویدئو و متن کامل این گفت‌وگو را مشاهده می‌کنید.

تابناک: هزینه پژوهش‌های شما برای اساتید چقدر است و چه پژوهش‌های مهمی را اخیراً، پیش از جنگ، انجام داده‌اید و نتایج آن‌ها اکنون چه بوده است؟
 این سؤال، ناخواسته، مبتنی بر یک پیش‌فرض درباره دانشگاه‌های دولتی است؛ به این معنا که تصور می‌شود هزینه پژوهش باید توسط دانشگاه تأمین شود و این پرسش مطرح می‌شود که دانشگاه چه میزان بودجه برای پژوهش اختصاص داده است و مواردی از این دست. مراکز ما خصوصی هستند و بسیاری از آن‌ها طبیعتاً از حوزه‌های پشتیبان قدرتمندی برخوردارند. این مراکز، به جای آنکه پژوهشی برای دیگران انجام دهند، پژوهش را برای ارتقای مجموعه خود انجام می‌دهند. به عنوان مثال، اگر شرکتی مانند «ایکس» پژوهشی انجام می‌دهد، هدف آن ارتقای محصولات خود شرکت است. مرکز، ما و شرکت ایکس دارای یک مرکز مشترک هستند؛ بنابراین طبیعی است که بخش تحقیق و توسعه (R&D) آن در خدمت فرآیند پژوهش قرار گیرد. همچنین شرکت‌هایی دیگر از جمله مجموعه‌هایی هستند که دانشگاه با آن‌ها مشارکت دارد. در واقع، هر یک از این مجموعه‌ها دارای حوزه تخصصی مشخصی هستند.
برای نمونه، اگر در حوزه فولاد فعالیتی انجام می‌شود، سرمایه‌گذاری آن توسط مجموعه فولاد صورت می‌گیرد و دانشجو و استاد ما نیز در همان مجموعه مشغول فعالیت پژوهشی می‌شوند. بر همین اساس، میان پژوهش‌های ما و پژوهش‌های برخی دانشگاه‌های دیگر تفاوت ماهوی وجود دارد و از شما نیز سپاسگزارم که به تبیین این موضوع کمک می‌کنید.بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های ما منجر به ارتقای کیفیت، بهبود محصول و یا ثبت اختراع برای همان مجموعه‌ای می‌شود که پژوهش در آن انجام گرفته است. به عنوان مثال، اگر شرکت در حوزه نان بخش تحقیق و توسعه خود را وارد این فرآیند می‌کند و در نتیجه آن، نانی با کیفیت بهتر یا صرفه‌جویی بیشتر تولید می‌شود، در چنین شرایطی دانشگاه هزینه این پژوهش را پرداخت نمی‌کند، بلکه مجموعه بزرگی که حامی دانشگاه است و دانشجو نیز در همان مجموعه آموزش می‌بیند، این پژوهش را به‌صورت ماهوی و در چارچوب فعالیت‌های خود انجام می‌دهد.

بر همین اساس، استارت‌آپ‌هایی که شکل می‌گیرند، توسط مراکز ما و با حضور نیروهای حرفه‌ای ایجاد و هدایت می‌شوند. در واقع، دانشگاه هزینه‌های بسیار محدودی را صرفاً در حوزه نظارت و اجرا پرداخت می‌کند.  مجدداً تأکید کنم، مبلغ سه میلیون تومان، طبیعی است که با چنین رقمی امکان انجام این حجم از فعالیت‌ها وجود نداشته باشد. این سه میلیون تومان همان مبلغی است که دولت پرداخت می‌کند و از بودجه عمومی تأمین می‌شود؛ اما بخش عمده هزینه‌های تحقیقات از سوی بخش خصوصی تأمین می‌شود؛ بخشی که شریک حرفه‌ای ما محسوب می‌شود و ما با افتخار در تمامی حوزه‌ها دارای شرکای حرفه‌ای هستیم.
این مجموعه‌ها خودبه‌خود به پژوهش نیاز دارند. تفاوت پژوهش‌های ما با برخی دیگر از پژوهش‌ها در این است که گاهی پژوهشی انجام می‌شود، اما مشخص نیست در کجا مورد نیاز قرار خواهد گرفت، آیا مصرف خواهد داشت یا خیر و چه کسی از آن بهره‌مند می‌شود؛ اما در اینجا، خودِ بخش فعال در صنعت، مجری پژوهش است و این تفاوتی جدی به شمار می‌آید که متأسفانه هنوز برخی از عزیزان، به تعبیر معروف، به‌درستی متوجه آن نشده‌اند. به همین دلیل است که می‌گویم دانشگاه علمی کاربردی زینت آموزش عالی است؛ زیرا با کمترین هزینه دولتی، بیشترین بهره‌برداری از ظرفیت بخش غیردولتی صورت می‌گیرد.

تابناک: چرا شهریه دانشگاه علمی ـ کاربردی تا این اندازه افزایش یافته است و عملاً این تصور به وجود آمده که این مراکز به بنگاه اقتصادی تبدیل شده‌اند و بیشتر به دریافت شهریه ثابت می‌اندیشند تا مسائل دانشجویی. به طور مثال برای حدود ۱۶ یا ۱۷ واحد درسی تخصصی، که البته دروس عمومی نیز در آن لحاظ شده است، حدود هشت تا نه میلیون تومان شهریه دریافت می‌شود. واقعیت این است که برای دانشجویان دانشگاه علمی ـ کاربردی، که بسیاری از آنان همزمان شاغل نیز هستند، و پرداخت این هزینه در کنار سایر هزینه های زندگی دشوار است.

من صادقانه عرض می‌کنم که هم عددی که شما مطرح کردید صحیح است و هم نکته‌ای که اشاره کردید، قابل توجه و کمک‌کننده است.دانشگاه ما، دانشگاه طبقه متوسط است و ما به این موضوع افتخار می‌کنیم. فرمایش شما نیز کاملاً درست است. میانگین شهریه هر ترم تحصیلی در دانشگاه ما حدود هشت میلیون تومان است؛ البته بسته به رشته، ممکن است این مبلغ به حدود هفت میلیون تا ده میلیون تومان نیز برسد.

اما سؤال اینجاست که آیا مدرسه غیرانتفاعی با چنین شهریه‌ای سراغ دارید؟ یا اساساً در هر سطحی از آموزش عالی، مرکزی را با این میزان شهریه می‌شناسید؟ در کشور، دانشگاه‌هایی وجود دارند که سرانه تحصیلی هر دانشجو در آن‌ها حدود ۹۰ میلیون تومان است؛ حتی مواردی بیش از این نیز وجود دارد. در مقابل، همان سه میلیون تومانی که بنده عرض کردم و صحت دارد، در کنار هشت میلیون تومانی که شما اشاره کردید قرار می‌گیرد و در مجموع، سرانه هر دانشجو در یک ترم تحصیلی حدود یازده میلیون تومان خواهد شد. با این حال، واقعیت این است که من می‌پذیرم این رقم ممکن است برای دانشجویان ما سنگین باشد و به همین دلیل، در افزایش شهریه‌ها همواره تلاش کرده‌ایم که حتی در صورت افزایش، همچنان پایین‌ترین سطح شهریه تحصیلی در کشور حفظ شود؛ زیرا می‌دانیم چه قشری از جامعه مخاطب دانشگاه ما هستند.
اما در عین حال، واقعیت این است که هزینه‌های آموزشی و تحصیلی نیز به‌طور طبیعی افزایش یافته است. طبیعتاً نمی‌توان به مدرسان دانشگاه علمی ـ کاربردی حق‌التدریسی پایین‌تر پرداخت کرد و این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین امکان کاهش هزینه‌های آزمایشگاهی و کارگاهی نیز وجود دارد؛ زیرا در آن صورت، نگرانی درباره افت کیفیت آموزش کاملاً جدی خواهد بود.
من می‌پذیرم که برای طبقه متوسط و دانشجویان ما، این مبالغ ممکن است تا حدودی سنگین باشد، اما با قاطعیت به دانشجویان عرض می‌کنم که هنگام تعیین یا افزایش شهریه‌ها، توجه ما بیش از آنکه معطوف به صاحبان مراکز بخش خصوصی باشد، متوجه دانشجویان است. البته مراکز متعددی نیز وجود دارند که تا حد امکان، ملاحظات دانشجویان را رعایت می‌کنند. در عین حال، قبول دارم که مراکزی هم هستند که صرفاً مطابق قانون شهریه دریافت می‌کنند. با وجود همه این موارد، نکته‌ای که شما مطرح می‌کنید کاملاً درست است؛ یعنی شرایط اقتصادی و پایین بودن سطح درآمدها موجب شده تأمین این هزینه‌ها برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار باشد. اگر همین شهریه دانشگاه ما را با سایر زیرنظام‌های آموزش عالی مقایسه کنید، متوجه تفاوت خواهید شد. لازم می‌دانم به مخاطبان اطمینان خاطر بدهم که در کمیسیون شهریه، همواره توجه ما به این موضوع بوده است که «ولی‌نعمت» واقعی دانشگاه، دانشجویان هستند و شخصاً نیز به این موضوع اعتقاد دارم. بر همین اساس، تلاش کرده‌ایم تا جایی که ممکن است، ضمن حفظ کیفیت آموزش و جلوگیری از افت آن، شرایط دانشجویان نیز رعایت شود. تصور می‌کنم تاکنون نیز در این زمینه موفق بوده‌ایم و در آینده نیز همین رویکرد ادامه خواهد داشت.تابناک: همچنین جا دارد به این موضوع نیز اشاره کنیم که شما درباره مدارس غیرانتفاعی نکته درستی را مطرح کردید. هزینه‌های این مدارس بسیار بالاست، اما یک تصور اشتباه در میان بخشی از مردم شکل گرفته است که گمان می‌کنند هرچه شهریه بالاتر باشد، الزاماً کیفیت آموزشی نیز عالی و بی‌نقص خواهد بود؛ در حالی که لزوماً چنین نیست و در بسیاری موارد، آن‌گونه که باید از نظر علمی و مهارتی به دانش‌آموزان پرداخته نمی‌شود.
البته مقصود من صرفاً انجام یک مقایسه بود. واقعیت این است که هزینه‌های آموزش به‌طور کلی افزایش یافته و ذهنیت جامعه نیز به سمتی رفته که بسیاری از خانواده‌ها، حتی برخی از اقشار ضعیف، تمایل دارند فرزندان خود را در مدارس غیرانتفاعی ثبت‌نام کنند. طبیعتاً هر فردی دیدگاه شخصی خود را دارد، اما ای‌کاش در مدارس دولتی نیز توجه بیشتری به این مسائل صورت گیرد و نگاه عمومی جامعه تا حدی تغییر کند تا همه بتوانند به‌صورت عادلانه از امکانات آموزشی بهره‌مند شوند. 

تابناک: در جنگ ۴۰ روزه یا جنگ اخیر ۱۲ روزه، آیا دانشجویان دانشگاه علمی ـ کاربردی مجروح یا شهید داشته‌اند؟ اگر امکان دارد، تعداد آن‌ها را اعلام بفرمایید.
 دانشگاه ما در سراسر کشور گسترده است و از تمامی اقشار جامعه دانشجو دارد. حضور دانشجویان ما در حوزه‌های مختلف اجتماعی و حرفه‌ای، سبب شده است که به تناسب جمعیت گسترده دانشگاه، تعداد شهدای ما نیز قابل توجه باشد. در جنگ ۱۲ روزه، ۲۴ شهید و در جنگ رمضان نیز ۳۵ شهید از جامعه دانشجویی دانشگاه علمی کاربردی تقدیم شده است. این موضوع، خود نشانه‌ای از حضور دانشگاه جامع در بطن جامعه و همراهی آن با مسائل و رخدادهای کشور است.همچنین با توجه به اینکه دانشجویان ما در سراسر کشور حضور دارند، متناسب با شرایط هر استان، یادواره‌های شهدا برای این عزیزان برگزار شده و خواهد شد و ادای دین نسبت به آنان نیز صورت گرفته و همچنان انجام خواهد گرفت؛ چراکه این موضوع، وظیفه ماست. حضور دانشگاه در همین عرصه‌هایی است که شاید با حوزه کاری شما نیز تناسب داشته باشد.
در جریان این نبرد، حوزه فرهنگی دانشگاه ما فعال بوده و به گردآوری و تولید آثار مختلف پرداخته است. در واقع، آثار بسیار ارزشمندی توسط دانشجویان، مراکز و مدرسان تولید شده که شایسته توجه جدی است. این فعالیت‌ها شامل تولید پوستر، آثار گرافیکی، موسیقی، سرود، پادکست، پویش‌های ملی و سایر تولیدات فرهنگی بوده است. این موضوع، نشان‌دهنده پویایی و زنده بودن دانشگاه و همچنین متفاوت بودن فضای آن است و در عین حال، بیانگر توانمندی دانشجویان ما نیز به شمار می‌آید. برای مثال، دانشجویی که در حوزه موسیقی فعالیت داشته، از طریق تولید آثار موسیقایی در کنار مردم قرار گرفته است؛ دانشجویی که در حوزه گرافیک فعالیت کرده، با خلق آثار گرافیکی در کنار جامعه حضور یافته و دانشجویی که در حوزه نویسندگی و قلم فعالیت داشته، با نگارش دل‌نوشته یا شعر، همراهی خود را نشان داده است. این بخش نیز یکی از جلوه‌های ارزشمند فعالیت‌های دانشجویان ماست که به آن افتخار می‌کنیم.