پاکستان برای بازگرداندن ایران به گفتوگو با آمریکا با زمان مسابقه میدهد/ پایان آتشبس نزدیک میشود
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «الجزیره» در گزارشی به بررسی آخرین وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا پیش از پایان آتش بس پرداخته که در ادامه آمده است.
با آمادهشدن جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، برای سفر به اسلامآباد، پاکستان با زمان و مشکلات متعدد مسابقه میدهد تا تهران را متقاعد کند به گفتوگو با آمریکا برای پایان دادن به جنگی که هفته هشتم خود را سپری میکند، بپیوندد.
اما در حالی که مقامات پاکستانی نزدیک به تلاشهای میانجیگری همچنان محتاطانه امیدوارند که ایران تا روز چهارشنبه یک تیم مذاکرهکننده را به گفتوگوها بفرستد، یک سری گامهای تشدیدگرایانه که آمریکا در ۴۸ ساعت گذشته برداشته، تا شامگاه سهشنبه تردیدهایی را در تلاشهای صلحسازی اسلامآباد ایجاد کرده است.
ایران همچنان علناً اصرار دارد که برنامهای برای بازگشت به میز مذاکره ندارد، حتی در حالی که پاکستان و سایر میانجیها پشت صحنه تلاش میکنند تا تهران را قبل از انقضای آتشبس دو هفتهای در شامگاه چهارشنبه به وقت آمریکا (اوایل صبح پنجشنبه در خاورمیانه) به اتاق مذاکره بازگردانند.
طی سه روز گذشته، دستکم ۹ فروند هواپیمای آمریکایی در پاکستان فرود آمدهاند و پرسنل و تجهیزاتی را آوردهاند که تیم مذاکرهکننده به رهبری ونس از آنها استفاده خواهد کرد.
پیشبینی میشود ونس شامگاه سهشنبه به وقت پاکستان (صبح همان روز در آمریکا) عازم شود و اواخر صبح چهارشنبه به اسلامآباد برسد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر، داماد او، قرار است به ونس بپیوندند. این سه مقام، هیئت آمریکایی را در دور نخست مذاکرات مستقیم با ایران در اسلامآباد در تاریخ ۱۱ آوریل رهبری کرده بودند.
اما مشخص نیست که آنها به دیدار چه کسی میآیند.
رضا امیری مقدم، سفیر ایران در پاکستان، اوایل سهشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت و به نقل از جین آستن در کتاب «غرور و تعصب» گفت: «این حقیقتی جهانشمول است که یک کشورِ صاحبِ تمدنی بزرگ، زیر تهدید و زور مذاکره نمیکند» و آن را «یک اصل اساسی، اسلامی و کلامی» خواند.
وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کرد که در حال حاضر برنامهای برای ازسرگیری تعامل دیپلماتیک با واشنگتن ندارد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و رئیس تیم مذاکرهکننده، صریحتر بود. او در پستی در ایکس، ترامپ را متهم کرد که میخواهد میز مذاکره را «به میز تسلیم یا توجیهی برای جنگطلبی دوباره» تبدیل کند.
قالیباف نوشت: «ما مذاکره در سایه تهدید را نمیپذیریم» و افزود که ایران در دو هفته گذشته «آماده شده تا کارتهای جدیدی را در میدان نبرد رو کند».
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه ایران، نیز جداگانه گفت که تهران با توجه به «احتمال قوی» حملات بیشتر آمریکا، باید «۱۰۰ درصد آمادگی» خود را حفظ کند.
تنشهای فزاینده در دریا
این اظهارات عمومی پس از آخرین نقطه تنش بین دو رقیب مطرح میشود که از ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند) و پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در حال جنگ هستند.
نیروهای دریایی آمریکا روز یکشنبه به کشتی باری توسکا با پرچم ایران در دریای عمان شلیک کردند و پس از تلاش آن برای عبور از محاصره دریایی که آمریکا از ۱۳ آوریل علیه کشتیهای مرتبط با ایران در تنگه هرمز اعمال کرده، سوار آن شدند. تهران این حادثه را نقض آتشبس خواند و خواستار آزادی فوری کشتی، خدمه و خانوادههایشان شد.
وزارت خارجه ایران این توقیف را «بسیار خطرناک» و «جنایتکارانه» توصیف کرد و هشدار داد که تهران «از تمام ظرفیتهای خود برای دفاع از منافع ملی» استفاده خواهد کرد.
روز سهشنبه، آمریکا اعلام کرد که نیروهایش سوار بر کشتی دومی نیز شدهاند، این بار در منطقه آسیا-اقیانوسیه. این کشتی،ام/تی تیفانی، پیشتر به دلیل حمل نفت ایران تحت تحریمهای آمریکا بود.
جواد حیراننیا، پژوهشگر مسائل ایران، معتقد است که حادثه توسکا ممکن است یک روزنه کوچک ایجاد کند. او به الجزیره گفت: «آزادی خدمه کشتی میتواند چراغ سبزی برای ایران باشد تا موضع خود را برای بازگشت به مذاکرات نرمتر کند.»
عمر کریم، همکار پژوهشی در مرکز ملک فیصل برای تحقیقات و مطالعات اسلامی در ریاض، گفت که سیگنال اصلی مورد نظر ایران، پایان محاصره دریایی آمریکا یا حداقل قصد آشکار برای کاهش آن است.
او به رفتار ایران در دور نخست اشاره کرد: تهران ابتدا مشارکت خود را منوط به آتشبس در لبنان کرده بود، اما بدون آن وارد مذاکرات شد. کریم به الجزیره گفت: «این نشان میدهد که آنها عملگرا هستند.»
محمد خطیبی، تحلیلگر سیاسی مقیم تهران، گفت که موضع ایران در تمام این مدت ثابت بوده، زیرا ایران معتقد است تا زمانی که نتواند نفت خود را صادر کند، به دیگران در منطقه اجازه نخواهد داد چنین کاری کنند.
به گفته او، کاهش محسوس محاصره نیازی به اعلام عمومی ندارد و میتواند به صورت گامهای متقابل باشد، مانند «اجازه آمریکا به تعدادی محموله نفتی ایران و پاسخ متناسب تهران».
خطیبی به الجزیره گفت: «ایران به دنبال درگیری مجدد نیست، اما از دیدگاه تهران، این جنگی برای بقاست و آماده است تا با تمام ابزارهای موجود تا آخرین لحظه بجنگد.»
عامل سپاه پاسداران
به گفته تحلیلگران، اظهارات تهران همچنین منعکسکننده پویایی سیاسی داخلی پشت موضع علنی ایران است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تیم مذاکرهکننده ایران را تحت فشار قرار داده تا خط سختتری اتخاذ کند و هرگونه بازگشت به مذاکرات را منوط به پایان کامل محاصره دریایی آمریکا کند.
حیراننیا گفت که شکاف بین سپاه و تیم دیپلماتیک مشهود است. او به حوادث آخر هفته اشاره کرد که در آنها به کشتیهایی که سعی در عبور از تنگه داشتند، ظاهراً توسط ایران شلیک شده است. هند سفیر ایران را در دهلی نو احضار کرد تا نگرانی خود را از شلیک به دو کشتی هندی ابراز کند.
او به الجزیره گفت: «حمله به تانکرها در جریان آتشبس نشاندهنده تسلط سپاه بر تیم دیپلماتیک و بیتوجهی به مواضع آنهاست.»
با این حال، حیراننیا گفت که اگر توافقی حاصل شود، احتمالاً بر مخالفتهای داخلی غلبه خواهد کرد: «اگر توافقی حاصل شود، احتمالاً ماهیت حاکمیتی خواهد داشت. نظام روایت خود را تحمیل خواهد کرد و سپاه آن را خواهد پذیرفت.»
پاکستان با چه چیزی کار میکند؟
ترامپ خطوط قرمز عمومی مشخصی تعیین کرده است. او خواستار پایان غنیسازی اورانیوم توسط ایران و تسلیم موجودی اورانیوم غنیشده آن شده است. او گفته که آمریکا محاصره هرمز را تا زمانی که تهران موافقت به مذاکره کند، لغو نخواهد کرد.
او در مصاحبهای روز دوشنبه گفت: «آنها مذاکره خواهند کرد، و اگر نکنند، مشکلاتی را خواهند دید که قبلاً هرگز ندیدهاند.»
مسئله غنیسازی همچنان خط گسل اصلی است. در دور نخست مذاکرات، مذاکرهکنندگان آمریکایی توقف ۲۰ ساله غنیسازی ایران را پیشنهاد کردند. ایران در مقابل پنج سال را پیشنهاد داد. ترامپ علناً گفته که هیچ غنیسازی را نمیخواهد و از تعیین بازه زمانی برای این توقف خودداری کرده است.
به گفته کریم، برای ایران، تنگه هرمز صرفاً یک برگ برنده چانهزنی نیست. او گفت که تهران به دنبال حداکثر بهرهبرداری از این اهرم پیش از هر توافقی است، زیرا پس از حصول توافق، «دیگر نمیتوان آن کارتها را بازی کرد».
کریم افزود: «ایران میداند که هنوز اهرم فشار دارد و باید در هر مذاکرهای حداکثر استفاده را از آن برد.»
حیراننیا گفت که موضع واشنگتن در مورد هرمز نیز به همان اندازه تثبیت شده است: «آمریکا میخواهد کارت تنگه هرمز را از دست ایران خارج کند. ایران از سوی دیگر میخواهد نه تنها آن را به عنوان یک کارت مذاکره حفظ کند، بلکه به عنوان یک دارایی استراتژیک نگه دارد.»
مشکل پیامرسانی ترامپ
پیامرسانی عمومی ترامپ در مورد مذاکرات، تلاشهای پاکستان را پیچیده کرده است.
پستهای او در تروث سوشال و اظهاراتش به خبرنگاران، که در آنها مدعی شد ایران با مفادی که منابع گفتند نهایی نشده بود (از جمله تحویل اورانیوم غنیشده) موافقت کرده، در دور نخست باعث تنش قابل مشاهده در تلاشهای دیپلماتیک شد.
مقامات ایرانی این ادعاها را علناً رد کردند، در حالی که رسانههای آمریکایی گزارش دادند برخی مقامات دولت ترامپ خصوصاً اذعان کردهاند که اظهارات او با توجه به بیاعتمادی عمیق تهران به واشنگتن، مضر بوده است.
با این حال، کریم گفت که پیامرسانی ترامپ «بیشتر نوعی موضعگیری است تا مانعی ساختاری برای مذاکرات».
حیراننیا گفت که صرف نظر از نتیجه، چارچوببندی روند توسط اسلامآباد حیاتی خواهد بود. او گفت: «پاکستان تنها بازیگری است که با واشنگتن و تهران روابط نظامی و امنیتی دارد» و افزود که نقش آن در شکلدهی روایت پیرامون هر توافقی به گونهای که هر دو طرف بتوانند ادعای موفقیت کنند، «از اهمیت حیاتی برخوردار است».
مرحله بعدی
انتظار میرود دور دوم مذاکرات، در صورت برگزاری، از چهارشنبه آغاز شود.
ترامپ ضربالاجل اولیه را ۲۴ ساعت تمدید کرده و گفته است که آتشبس اکنون «شامگاه چهارشنبه به وقت واشنگتن» (صبح زود پنجشنبه در اسلامآباد) به پایان میرسد و تمدید بیشتر را «بسیار بعید» توصیف کرده است. در ابتدا قرار بود این ضربالاجل شامگاه سهشنبه به وقت آمریکا (صبح چهارشنبه در خاورمیانه) به پایان برسد.
حضور یا عدم حضور هیئت ایران همچنان سوال اصلی است.
صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران روز سهشنبه گزارش داد که هیچ هیئت دیپلماتیک ایرانی، «چه تیم اصلی و چه فرعی، چه مأموریت اولیه و چه پیگیرانه»، به اسلامآباد سفر نکرده است.
با این حال، یک منبع ایرانی گفت که نشانههای قوی وجود دارد که یک هیئت همچنان به پاکستان سفر خواهد کرد و افزود که ملاحظات امنیتی برای هر تصمیمی مرکزی باقی میماند.
حیراننیا گفت که عواقب شکست در مذاکرات برنامهریزیشده شدید خواهد بود: «جایگزین، بازگشت به جنگ، در حالی که قادر به ایجاد هیچ تعادل پایداری نیست، وعده ویرانی میدهد.»
