بازار سرمایه ظرفیت این حجم از نقدینگی را دارد؟

حسین امیری

کد خبر: ۹۷۶۳۰۸

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۷:۲۲

شاید بتوان گفت: در سالهای اخیر در بین تمامی بخشهای اقتصادی کمترین توجه به بخش تولید شده است، نه اینکه دولتها نخواهند به این بخش توجه کنند، بلکه ابزار و شاید علم مدیریت آن را نداشتهاند. از همین منظر مشاهده میشود که بیشترین ضربه به اقتصاد نیز از همین کانال بوده است. در برخی از سالها به دلیل توفیقاتی که در زمینه برجام انجام شده است، ملاحظه میشود که وضعیت نسبتاً بهتر، ولی در برخی از سالها به دلیل همین وابستگی به دنیای خارج وضعیت به حدی بغرنج میشود که چرخ اکثر بخشهای تولیدی از کار میافتد. مهمترین دلیل برای رشد اقتصادی، تزریق منابع مالی در زمان برجام از دنیای خارج است، غافل از اینکه منابع متعددی در داخل وجود دارد که در صورت مدیریت صحیح آن میتوان به درستی اقتصاد و به تبع آن تولید را در مسیر درست هدایت کرد. از این منظر، اهمیت دادن به تأمین منابع مالی برای بخشهای تولیدی یکی از نکات اصلی اقتصاد است که مغفول مانده است.

تأمین منابع مالی به ویژه منابع مالی بلندمدت از جمله موضوعاتی است که در بسـیاری از کشور‌های در حال توسعه و توسعه یافته مورد توجه قـرار گرفتـه و به یکـی از مباحـث چالش برانگیز و جذاب بازار‌های مالی بدل شده است. به طور سنتی سیستم بـانکی ایران بخش اصلی تأمین منابع مالی بلندمدت را بر دوش دارد. توجه به ریسک فعالیتهای سنتی سیستم بانکداری و به وجود آمدن بحرانهای مختلف، تأمین مالی را از مسیر سیستم بانکی کاهش داده است و توجه سیاستگذاران و فعالان اقتصادی را به سوی ظرفیتهای بالقوه بازار سرمایه و نهاد‌ها و موسسات بزرگ سرمایهگذاری برای تأمین منـابع مـالی پـروژههـای سرمایهگذاری جلب کرده است.

در جهان امروزی قدرت اقتصادی، موتور محرک و زمینه‌ساز رشد و توسعه کشورهاست. اهمیت شاخص‌های اقتصادی به اندازه‌ای است که در بسیاری موارد مسائل سیاسی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. دستیابی به رشد بلندمدت و مداوم اقتصادی نیازمند تجهیز و تخصیص بهینه منابع در سطح ملی میباشد و این مهم بدون کمک بازار‌های مالی کارآمد به آسانی امکانپذیر نیست. در همین زمینه بنگاههای اقتصادی به منظور انجام فعالیتهای خود منابع مختلفی را نیاز دارند تا به کمک آنها بتوانند محصولات و خدمات دارای قابلیت رقابت در بازار‌های داخلی و خارجی را تولید و به بازار عرضه نمایند. بنگاهها برای آنکه بتوانند توانمندیها و قابلیت-های لازم برای به دست آوردن و بهرهبرداری از منابع را داشته باشند، بایستی منابع مالی با هزینه توجیهپذیر را در اختیار داشته و به کمک آنها اقدام به تجهیز و کسب منابع مورد نیاز خود نمایند؛ لذا وجود منابع مالی کافی، لازمه رشد و توسعه فعالیتهای اقتصادی در کشور میباشد. به عبارتی بدون تجهیز منابع مالی کافی برای بنگاههای اقتصادی نمیتوان انتظار افزایش تولید ملی را داشت. هر چه بازار‌های مالی (بازار‌های پول وسرمایه) توسعه یافتهتر و کاراتر باشند، بنگاههای اقتصادی نیز از فرصتهای بیشتری برای تأمین مالی طرح-های خود بهرهمند شده و به این ترتیب فرایند رشد اقتصادی نیز تسهیل خواهد شد.

در اقتصاد ایران علیرغم رشد بالای نقدینگی، تولید افزایشی متناسب با آن را نداشته است. در چنین شرایطی بررسی چالشها و مشکلات بازار‌های پول و سرمایه برای بهرهمندی از تأمین مالی کارا و هدایت منابع در راستای حمایت از تولید داخلی و توسعه سرمایهگذاری امری ضروری به نظر میرسد. مهمترین ویژگی بازار مالی ایران ناکافی بودن ابزار‌ها و نهاد‌های مالی قوی و بانک محور بودن آن به دلیل عدم حضور یک بازار سرمایه کارآمد میباشد که این امر منجر به دخالتهای همه جانبه دولت در فعالیتهای اقتصادی و مالی گردیده است.

در سال‌های اخیر و پس از ابلاغ سیاستهای کلی اصل (۴۴) قانون اساسی اقداماتی در جهت بهبود نظام تأمین مالی کشور به صورت اعم و تسهیل تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی به طور اخص صورت گرفته است، ولی اقدامات فوق کافی به نظر نمیرسد. مشاهده میشود که در ماههای اخیر توجه زیادی به بازار سرمایه از طرف دولت انجام شده است به طوری که قرار است بخش زیادی از شرکتهای دولتی و همچنین سهام عدالت از کانال بازار سرمایه در اختیار عموم مردم قرار بگیرد. سوالی که اینجا به ذهن میرسد این است که چرا اقدامات فوق تدریجی و در قالب یک برنامه بلندمدت انجام نشده است؟ آیا بازار سرمایه ایران ظرفیت پذیرش این حجم از نقدینگی را دارد؟

اگر دولت به منظور رفع مشکلات خود از جمله کسری بودجه در سال ۹۹ دست به این کار زده است ممکن است عواقب سنگینی در انتظارش باشد. با توجه به اینکه در حال حاضر اکثر مردم تشویق به حضور در بازار سرمایه بدون داشتن علم و دانش کافی شدهاند ممکن است با از دست دادن سرمایهشان شاهد آشوبهای اجتماعی باشیم. ولی اگر موضوع فوق در برنامه دولت قرار داشته است بهتر بود که به صورت تدریجی و با آموزشهای لازم این کار را انجام دهد. در همین زمینه فرهنگسازی و برگزاری کلاسهای آموزشی میتواند بسیار مفید و آموزنده باشد.