نقش وزارت میراث‌ فرهنگی در توسعه گردشگری

کد خبر: ۹۲۵۲۱۰

تاریخ: ۳۱ شهريور ۱۳۹۸ - ۱۰:۱۴

نقش وزارت میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع ‌دستی در توسعه گردشگری

نیمه تیرماه سال ۱۳۹۸ بود که خبر ثبت جنگل‌ های چندین میلیون ساله هیرکانی در فهرست میراث جهانی یونسکو _پس از گذشت ۱۲ سال از درخواست رسمی ایران_ به سرعت در رسانه ‎ها پیچید. این مسئله، اهمیت حفظ آثار طبیعی و تاریخی کشور را بیش از پیش آشکار ساخت. میراث فرهنگی، شالوده‌ فرهنگ هر کشوری ‌ست و بی ‌شک سرزمین کهنی چون ایران با تاریخی چند هزار ساله، نیازمند مجموعه‌ ای قدرتمند و پرتوان برای حراست از آثار ارزشمند طبیعی و تاریخی آن است. البته این نیاز شاید تا پیش از آنکه ناصرالدین شاه به فرنگ برود و موزه ‌ها و آثار هنری و تاریخی کشورها را با چشم خود ببیند چندان ملموس نبود.

تاریخچه سازمان ‎های دولتی میراث ‎فرهنگی

پس از انقلاب مشروطه و در سال ۱۲۸۶ شمسی، مجلس شورای ملی وزارت «فرهنگ و معارف، اوقاف و صنایع مستظرفه» را تاسیس کرد. تشکیل این وزارتخانه اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی را آشکار کرد. در سال ۱۳۴۳ و در دوران پهلوی دوم با تشکیل وزارت «فرهنگ و هنر» توجه به مسائل مربوط به این حوزه، شکل تخصصی‎ تری به خود گرفت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، وزارت فرهنگ و هنر منحل و وظایف آن به دو وزارتخانه «فرهنگ و آموزش عالی» و «فرهنگ و ارشاد اسلامی» منتقل شد. شورای عالی اداری در سال ۱۳۷۳ به منظور افزایش كارآیی سازمان و تمركز در مدیریت دستگاه ‎های فرهنگی، سازمان میراث فرهنگی كشور را از وزارت فرهنگ و آموزش عالی جدا و به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ملحق کرد.

تاریخچه سازمان‎ های دولتی گردشگری

استفاده از قابلیت‎ های صنعت گردشگری ایران از دیرباز مورد توجه دولت ‎ها‎ بود. بیش از ۸۰ سال پیش، دولت وقت «اداره جلب سیاحان خارجی و تبلیغات» را در بدنه وزارت کشور تاسیس کرد که هدف آن نشان دادن تمدن ایران به خارجیان بود. در سال ۱۳۳۳ به دلیل اهمیت جنبه ‌های اقتصادی و تحکیم مبانی حسن تفاهم میان مردم کشورهای مختلف، اداره‌ ای به نام «اداره امور جهانگردی» در وزارت کشور تشکیل شد. از فعالیت‎ های این اداره می‌ توان به تهیه قوانین مربوط به ورود و خروج اتباع بیگانه اشاره کرد.

در سال ۱۳۴۰ شورایی به نام «شورای عالی جهانگردی» در اداره امور جهانگردی وزارت کشور تاسیس شد. تشکیل «سازمان جلب سیاحان» در سال ۱۳۴۲، «وزارت اطلاعات و جهانگردی» در سال ۱۳۵۳ و تشکیل «وزارت ارشاد اسلامی» با ادغام دو وزارتخانه‌ «اطلاعات و جهانگردی» و «فرهنگ و هنر» پس از پیروزی انقلاب، بخشی از مسیری‌ است که ایران در زمینه‌ توسعه‎ سازمان‌ های مرتبط با گردشگری طی کرده‎ است.

در سال ۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی، سازمان‌ ھای میراث فرھنگی کشور و ایرانگردی و جھانگردی را از وزارت فرھنگ و ارشاد اسلامی جدا کرد و از ادغام آنھا «سازمان میراث فرھنگی و گردشگری» را تشکیل داد. در نهایت در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ شورای نگهبان با طرح مجلس شورای اسلامی مبنی بر تبدیل این سازمان به وزارتخانه موافقت کرد و «وزارت میراث‌ فرهنگی، صنایع‌ دستی و گردشگری جمهوری اسلامی ایران» شکل گرفت.

معرفی اولین وزیر میراث‎‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی

فعالیت ‌های اجرایی در اسکله‌ شهید رجایی، مدیرعاملی سازمان مهندسی و عمران شهر تهران، معاونت امور اجتماعی فرهنگی شهرداری تهران و مدیرعاملی منطقه آزاد کیش، بخشی از مسئولیت‎ های علی اصغر مونسان، نخستین وزیر میراث‎ فرهنگی، صنایع‌ دستی و گردشگری ایران از اوایل دهه ۷۰ تا سال ۱۳۹۶ است.

با شروع دوره دوم ریاست‎ جمهوری دکتر روحانی در سال ۱۳۹۶، آقای مونسان به سمت معاونت رییس جمهور و رییس سازمان میراث‎ فرهنگی، صنایع ‎دستی و گردشگری منصوب شد. فعالیت ‎های مونسان در این سازمان و انجام یک ماموریت دقیق ترکیبی باعث شد تا به هر سه جنبه‌ فرهنگی، هنری و اقتصادی این بخش‎ ها توجه ویژه‎ ای شود.

بهره‎ ‌برداری از ۱۴۲۵ واحد بوم گردی در ۲ سال گذشته، جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهر و حتی معکوس شدن آن، گسترش کسب ‎و کارهای خانوادگی در زمینه گردشگری و رونق اقتصادی، توجه بیش از پیش به حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی و کسب درآمد ۶۰۰ میلیون دلاری از طریق صادرات در این بخش، اجرای مجدد بیمه هنرمندان صنایع دستی، پاسداشت آثار تاریخی و برگزاری چهلمین اجلاس جهانی گردشگری در شهر تاریخی همدان تنها گوشه‌ کوچکی از فعالیت‌ های آقای مونسان در طول دو سال ریاست او بر سازمان میراث ‌فرهنگی، صنایع ‎دستی و گردشگری است.

ثبت جنگل‌ های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله‌ هیرکانی در فهرست میراث فرهنگی یونسکو یکی دیگر از اقدامات مهم سازمان تحت ریاست مونسان است. جنگل‌ های هیرکانی با ۱.۹ میلیون هکتار وسعت، از آستارا در شمال استان گیلان تا گُلی ‌داغ در شرق استان گلستان، در گستره ‌ای به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر پراکنش دارد. مسئولان سازمان میراث ‌فرهنگی، صنایع‎ دستی و گردشگری تمام توان خود را به ‌کار بستند و با تهیه‌ یک پرونده جامع و قابل دفاع، رای مثبت اعضای کمیته میراث جهانی را جلب نمودند. ثبت جنگل ‌های هیرکانی به عنوان دومین اثر طبیعی و بیست و چهارمین اثر جهانی ایران در فهرست میراث فرهنگی یونسکو، جدا از ارزش تاریخی و فرهنگی آن، یک اقدام مهم زیست محیطی نیز محسوب می ‎شود.

نمایش چندین اثر از موزه لوور فرانسه در ایران با این شعار انجام شد که نباید تنها آثار ایران در خارج از کشور به نمایش در بیاید، بلکه باید آثاری هم از خارجی ‌ها در ایران به نمایش گذاشته شود. برپایی نمایشگاه آثار تاریخی ایران در هلند و اسپانیا نیز از جمله فعالیت ‎های سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در زمان ریاست مونسان است.

انتخاب شهر همدان به عنوان پایتخت گردشگری آسیا و حضور آقای «زوراب پولو لیکاشویلی» دبیرکل سازمان جهانی جهانگردی (UNWTO)، برای شرکت در «چهلمین نشست عمومی اعضای وابسته سازمان جهانی جهانگردی» که در شهر همدان و با حضور ۲۷ کشور دنیا برگزار شد، از دیگر اقدامات مونسان در زمینه توسعه گردشگری است. با برگزاری رویداد ۲۰۱۸ در همدان، بخشی از ظرفیت‌ های پنهان گردشگری غرب کشور آشکار شد. در همین راستا سازمان میراث فرهنگی تصمیم گرفت برای معرفی بیشتر جاذبه‎ های توریستی این منطقه، میزبانی رویداد «کرمانشاه ۲۰۲۰» را با جدیت پیگیری کند.

دلایل حمایت از مونسان برای تصدی پست وزارت چه بود؟

پس از موافقت شورای نگهبان با تبدیل شدن سازمان میراث ‌فرهنگی به وزارتخانه، دکتر روحانی، آقای مونسان را به عنوان سرپرست این وزارتخانه انتخاب و پس از آن، ایشان را به عنوان نخستین وزیر میراث فرهنگی‌، گردشگری و صنایع‌ دستی به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد. با انتشار این خبر، جامعه‌ی هتلداران ایران، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران و فعالان و تشکل‎ های گردشگری استان‎ های مختلف در بیانیه ‎هایی حمایت خود را از آقای مونسان اعلام کردند.

رشد ۶۶ درصدی درآمد ارزی در سال ۹۷ معادل ۱۱ میلیون و ۶۰۰ میلیارد دلار، افزایش ۴۰ درصدی گردشگران خارجی در چهار ماهه ابتدایی سال ۱۳۹۸، طراحی برند ملی گردشگری کشور، جلب مشارکت سازمان‌ های تخصصی بین‌ المللی برای اجرای شش پروژه گردشگری در ایران،  تقویت مشارکت بخش خصوصی، استفاده از ظرفیت نهادهای دولتی و عمومی در مرمت بناهای تاریخی و عمومی، توسعه زیرساخت‌ های گردشگری و سرمایه‌ گذاری در احداث هتل‌ ها از جمله دستاوردهایی بودند که دکتر مونسان به کمک آنها توانست رای اعتماد بیش از ۱۶۰ نماینده مجلس را کسب کند.

وزیر میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‎ دستی، حفاظت و مرمت از بناهای مهم تاریخی، حفاظت و توسعه صنایع دستی کشور و احیای هنرهای در حال نابودی به عنوان میراث ناملموس کشور، معرفی فرهنگ ناب ایرانی و اسلامی از طریق گردشگران خارجی و شناساندن چهره واقعی ملت ایران به دنیا را از مهم ‌ترین دغدغه‎های این وزارتخانه می ‎داند.

مونسان معتقد است در زمینه‎ گردشگری نیز توزیع عادلانه ثروت و درآمد از طریق توزیع یکنواخت گردشگر در کشور می ‎تواند در ابعاد اقتصادی بسیار راهگشا باشد. با توجه به اینکه امروزه گردشگری در جایگاه سوم اقتصادی دنیا قرار دارد و به واسطه ویژگی ‎های منحصر به فردش مانند ارزآوری خوب، سرمایه‌ گذاری اندک، قدرت ایجاد اشتغال بالا، زود بازده بودن و نرخ پایین سرمایه ‎گذاری نسبت به شغل‌ های دیگر، باعث رونق اقتصادی خواهد شد و با استفاده از این ظرفیت‎ ها می‌ توان بسیاری از مشکلات اقتصادی و اشتغال کشور را حل کرد.

نقش کسب‌ و کارهای آنلاین در توسعه صنعت گردشگری

به گفته آقای مونسان، جهان با سرعت زیادی به‌سمت هوشمندسازی پیش می‎ رود و یکی از صنایعی که با هوشمند‌سازی توسعه پیدا خواهد کرد گردشگری است.

رشد صنعت گردشگری از ۳۵ میلیون گردشگر در سال ۱۹۵۴ به یک میلیارد و چهارصد میلیون نفر در سال ۲۰۱۸ نشان دهنده‎ نقش موثر تکنولوژی در توسعه این صنعت است. این مسئله، ذینفعان حوزه گردشگری را بر آن داشته تا با تمرکز بر نیازهای اساسی گردشگران و برطرف کردن آنها از طریق ارائه خدمات آسان، جذاب و سریع، گوی رقابت را از سایرین بربایند. در این میان کسب‎ و کارهای آنلاین با توجه به در دسترس بودن خدماتشان می‌ توانند بخش بزرگی از نیازهای مخاطبان را به سادگی و در کمترین زمان ممکن با بالاترین کیفیت برآورده کنند.

صنعت گردشگری ایران نیز با توجه به پتانسیل‎ های موجود در بخش‎ های مختلف فرهنگی و طبیعی نیازمند استفاده هرچه بیشتر از تجارت الکترونیک است تا ضمن اطلاع‌ رسانی شفاف و ارائه محتوای درست، جامع و کامل درباره ایران، مقدمات و امکانات شناخت بیشتر بازدیدکنندگان داخلی و خارجی با جاذبه ‌ها و شرایط توریستی ایران را فراهم کرده و باعث افزایش درخواست سفر به این کشور شود.

یکی از بزرگترین کسب‎ و کارهای آنلاین ایرانی که بر صنایع مرتبط با گردشگری تمرکز دارد، مجموعه‎ اسنپ است که با در نظر گرفتن این موارد، امکانی فراهم کرده تا تمامی نیازهای گردشگران شامل تهیه بلیط و رزرو محل اقامت (اسنپ‌روم و اسنپ‌تریپ)، تهیه غذا و مواد خوراکی (اسنپ‎فود و اسنپ‌مارکت) و حمل‎ و نقل شهری (اسنپ)، به آسانی در اختیار آنها قرار گیرد. این مجموعه‌ کارآفرین با بهره ‌گیری از حدود ۱۴۰۰ نیروی جوان و متخصص توانسته به ‌واسطه خدمات الکترونیک ارزان، گسترده، ایمن و سریع تحول بزرگی را در صنعت گردشگری ایجاد کند.

گردشگران داخلی و خارجی با استفاده از خدمات آنلاین می‎ توانند سفرهای متفاوت و آسان‌ تری را تجربه کنند. امروزه سوپر اپلیکیشن اسنپ به یکی از اپلیکیشن‌ های ضروری گردشگران خارجی برای سفر به ایران تبدیل شده است. در حال حاضر روزانه بیش از ۵۰ هزار گردشگر خارجی از اسنپ استفاده می‎ کنند. یک گردشگر بدون نیاز به اینکه شهر را بشناسد، پول حمل کند یا زبان فارسی بداند می‌ تواند تمام خدمات گردشگری را از طریق این اپلیکیشن دریافت کند.

ارتباط و همکاری هر چه بیشتر بخش ‎های خصوصی نظیر گروه اسنپ با بخش دولتی می ‎تواند به رونق گردشگری در ایران کمک کند.