هزینه حذف چهار صفر از اسکناس‌ها چقدر است؟

کد خبر: ۹۱۶۸۶۰

تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۶:۱۰

اکنون ۸ میلیارد و ۷۰۹ میلیون برگ اسکناس و ایران‌چک در اقتصاد ایران در گردش است. سالانه ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد برگ اسکناس نیز امحا و جایگزین می‌شود. در این شرایط، حذف چهار صفر از پول ملی از یک طرف بیش از ۱۴۰ میلیارد تومان صرفه‌جویی در سال برای جایگزینی اسکناس‌های فرسوده به دنبال دارد. اما از طرف دیگر، تغییر کل اسکناس‌های موجود در کشور حدود یک هزار و ۹۱۶ میلیارد تومان هزینه خواهد داشت.

«پدری از ایالتی کوچک با پول کافی برای خرید یک جفت کفش برای فرزندش راهی برلین شد؛ اما زمانی که به آنجا رسید تنها توانست یک فنجان قهوه بخورد و یک بلیت اتوبوس برای برگشت به خانه بخرد.» این حکایتی است که در میان آلمانی‌ها برای روایت از درام دوران ابرتورم باقی مانده‌است. در سال ۱۹۲۳، آلمان نرخ تورم ۲۹ هزار و ۵۰۰ درصدی در یک ماه را تجربه می‌کرد و قیمت‌ها هر سه روز یک‌بار دو برابر می‌شد.

در سال ۱۹۱۴ نرخ مبادله مارک آلمان به دلار آمریکا حدود ۴.۲ به یک بود اما ۹ سال بعد، این نسبت به ۴.۲ تریلیون مارک به یک دلار رسید. این کشور بعد از آن با انجام «اصلاحات پولی» و «خارج کردن بانک مرکزی از منابع رفع کسری بودجه دولت» توانست غول ابرتورم را مهار کند. یکی از اقدامات آلمان برای اجرای این سیاست‌ها، حذف ۱۲ صفر از پول ملی‌شان بود.

حالا نیز که سیاست حذف چهار صفر از پول ملی در ایران در دستور کار دولت قرار گرفته‌است، ملاحظات مختلفی در این‌باره وجود دارد. برخی از کارشناسان با استناد به نمونه‌های موفقی مانند آلمان معتقدند که این سیاست کارگشا خواهد بود و برخی با استناد به تجربه‌های ناموفقی مانند آنچه در ونزوئلا گذشت، معتقدند که این اصلاح پولی هزینه‌زا و بی‌فایده خواهد بود.

در این شرایط، بررسی‌های ایرنا نشان می‌دهد که حذف چهار صفر از پول ملی از یک طرف باعث بیش از ۱۴۰ میلیارد صرفه‌جویی سالانه برای امحا و جایگزینی اسکناس‌های فرسوده می‌شود. اما از طرف دیگر، تغییر کل اسکناس‌های موجود در کشور حدود یک هزار و ۹۱۶ میلیارد تومان هزینه خواهد داشت.

چقدر سکه و اسکناس در کشور وجود دارد؟

بررسی‌های ایرنا نشان می‌دهد که اکنون ۸ میلیارد و ۷۰۹ میلیون برگ اسکناس و ایران‌چک در اقتصاد ایران در گردش است.  ۶ میلیارد و ۹۸ میلیون برگ از آن‌ها، اسکناس‌های ۵ هزار تومانی و بزرگتر هستند.

در میان تمام انواع اسکناس‌، اسکناس‌های ۱۰ هزار تومانی بیشتر از همه در دست مردم هستند. یک میلیارد و ۸۸۷ میلیون از کل اسکانس‌های کشور، ۱۰ هزار تومانی است و بعد از آن هم اسکناس‌های ۵ هزار تومانی با فراوانی یک میلیارد و ۲۶۷ میلیون قرار دارند.

ارزش کل اسکناس‌ها و ایران‌چک‌های کشور به ۶۵ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان می‌رسد. ۴۵ درصد از کل پول‌های کاغذی در دست مردم اسکناس و ۵۵ درصد از آن‌ها ایران‌چک هستند. از این میان سهم اسکناس‌ها، ۲۹ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان است.

هزینه جایگزینی کل اسکناس‌های کشور چقدر است؟

درباره هزینه تولید هر قطعه اسکناس عددهای مختلفی وجود دارد. در سال ۹۱، صحبت‌های مسئولان بانک مرکزی نشان می‌داد که هزینه چاپ هر قطعه اسکناس، حدود ۱۰۰ تومان است. در سال ۹۳ نیز «مجید صنیعی»، رئیس وقت سازمان تولید اسکناس و مسکوک بانک مرکزی اعلام کرده بود که هزینه تولید هر برگ اسکناس به طور متوسط ۸۸ تومان و هزینه امحای آن، ۳۰ تومان است. صنیعی هزینه تولید سکه‌های ۲۰۰ تومانی و ۵۰۰ تومانی را نیز به ترتیب ۱۵۰ و ۲۳۰ تومان اعلام کرده‌ بود. در سال ۹۴ نیز «مسعود آذرمهر» معاون تولید سازمان تولید اسکناس و مسکوک گفت:«هزینه تولید هر قطعه اسکناس براساس تعداد و شرایط متفاوت بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ تومان است.» در سال ۹۶ نیز بر اساس اعلام مسئولان بانک مرکزی، هزینه امحا و جایگزینی هر اسکناس ۲۲۰ تومان بوده‌است.

بررسی‌های ایرنا نشان می‌دهد که امسال متوسط بهای تمام شده هر برگ اسکناس و ایران چک ۱۹۰ تومان و هزینه امحای آن‌ها نیز ۳۴ تومان است. در کل، هزینه امحا و جایگزینی هر برگ اسکناس، ۲۲۴ تومان می‌شود.

با این حساب، هزینه امحا و جایگزینی تمام اسکناس‌های موجود در کشور به طور دقیق یک هزار و ۹۱۵ میلیارد و ۹۸۰ میلیون تومان است. این رقم، تنها برابر با هزینه یارانه یک ماه ۴۲ میلیون و ۵۷۷ هزار و ۳۳۳ نفر است؛ در حالیکه روی هم رفته هر ماه سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان یارانه به بیش از ۷۷ میلیون نفر پرداخت می‌شود.

«محمد طبیبیان» اقتصاددان در این‌مورد در کانال تلگرامی خود اظهارنظرهایی داشته‌است. طبیبیان در یکی از آن‌ها گفته است:«در برخی کشورها چنین اقداماتی انجام شده اما به عنوان بخشی از یک اصلاح اقتصادی واقعی. این اقدام در شرایط فعلی بار هزینه چاپ میلیون‌ها برگ اسکناس و ضرب میلیون‌ها سکه جدید را هم به همراه دارد.»

این اقتصاددان امروز نیز در یادداشتی دیگر با اشاره به صحبت‌های رئیس کل بانک مرکزی آورده‌است:«اصل مطلب این است که تا کارکرد دولت و بانک مرکزی برای چند سال نشان ندهد که افزایش نقدینگی تحت کنترل است و از این راه اعتبار قول دولت و بانک مرکزی برای مردم باور نشود، این اقدامات برای حفظ ظاهر پول نتیجه مثبتی به بار نمی آورد.»

«عبدالناصر همتی» روز گذشته اعلام کرد که از سال ۱۳۵۰ تا کنون، بهترین پول که یک هزار تومانی بوده به چک پول ۵۰ هزار تومانی تبدیل شده، یعنی پول کشور ۵۰ برابر شده است در حالی که ارزش پول ملی سه هزار و ۵۰۰ برابر کاهش پیدا کرده است.البته بر اساس صحبت‌های رئیس کل بانک مرکزی، با حذف چهار صفر تعداد اسکناس‌های موجود در کشور به سه میلیارد قطعه کاهش پیدا می‌کند و به همین خاطر در دراز مدت، هزینه‌ زیادی متوجه دولت نخواهد بود.

۱۴۰.۴ میلیارد تومان،صرفه‌جویی سالانه برای جایگزینی اسکناس‌های جدید

اکنون سرانه اسکناس و ایران‌چک در کشور ۱۰۶ برگ است که سهم اسکناس‌هایی با ارزش بیش از ۵ هزار تومان، به ۸۳ برگ می‌رسد.

اکنون هزینه تولید انواع سکه، از ارزش اصلی آن‌ها بالاتر است. هزینه تولید سکه‌های ۱۰۰ تومانی، ۳۰۸ تومان و سکه‌های ۲۰۰ تومانی، ۵۱۶ تومان می‌شود. هزینه تولید سکه ۵۰۰ تومانی نیز، ۸۱۸ تومان است.

«محمود بهمنی» رئیس کل سابق بانک مرکزی در این‌باره چند روز پیش گفت: «ارزش نیکل سکه‌های یک ریالی، ۱۰ ریالی، ۱۰۰ ریالی و هزار ریالی بسیار بیش از ارزش مبادلاتی آن است، پس ما هر چقدر سکه در کشور ضرب کنیم، ذوب می‌شود و این به ضرر پول ملی است.»

وی ادامه داد: «علاوه بر این امروز هزینه تمام‌شده تولید یک اسکناس ۱۰۰ تومانی با احتساب هزینه‌های کاغذ و چاپ بیش از ۳۰۰ تومان است که به‌هیچ‌وجه این هزینه‌ها منطقی و عقلایی نیست؛ پس می‌طلبد با این توجیه‌ها و شرایط هر چه سریع‌تر حذف چهار صفر از پول ملی عملیاتی شود.»

هر سال به طور طبیعی حدود ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد قطعه اسکناس فرسوده امحا می‌شود. آخرین گزارش عملکرد بانک مرکزی نیز نشان می‌دهد که تا انتهای آذر ۹۷، ۴۶۳ میلیون قطعه انواع اسکناس چاپ و ۸۳۰ میلیون قطعه اسکناس و ایران چک فرسوده امحا شد. با این حساب در ۹ ماه از سال گذشته، ۱۸۵ میلیارد و ۹۲۰ میلیون تومان صرف امحا و جایگزینی اسکناس‌های فرسوده شد.

گفته می‌شود با حذف چهار صفر و خارج شدن اسکناس‌ها و سکه‌های خرد از چرخه اقتصاد، این میزان امحا به سالانه ۲۰۰ میلیون قطعه می‌رسد. در این صورت، هر سال ۴۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان صرف امحا و جایگزینی اسکناس‌های فرسوده خواهد شد. به این ترتیب با حذف چهار صفر، ۱۴۰ میلیارد و ۴۹۰ میلیون تومان هر سال از این محل صرفه‌جویی می‌شود.

منبع: ایرنا