تفریحات ایرانیان *

گشت و گذاری در نمایشگاه کتاب

کد خبر: ۸۹۶۳۲۷

تاریخ: ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۱۳:۰۰

گویا بالاخره بعد از بالا و پایین کردن‎های بسیار، بنا شده که بزرگترین رویداد فرهنگی کشور در خوش آب و هواترین ماه سال در تهران یعنی اردیبهشت، در مرکز جغرافیایی شهر یعنی مصلای تهران برگزار شود، اگرچه برپایی نمایشگاه کتاب در مصلای تهران، به دلیل عدم تناسب فضای مصلی یعنی یک مسجد با شبستان‎ها و حیاط بزرگ و فضاهای خالی و سبز اطراف آن، با یک فضای نمایشگاهی و اقتضائات آن، همچنان مسائل و دشواری‎هایی را برای برگزارکنندگان و مخاطبان نمایشگاه ایجاد می‎کند و کماکان این بحث قدیمی مربوط به محل برگزاری نمایشگاه را داغ و زنده نگه می‌دارد.

تا به امروز دو بار به نمایشگاه کتاب رفته‎ام، یک بار پنجشنبه پنجم اردیبهشت ظهر و بار دوم دوشنبه نهم اردیبهشت عصر و اگر عمری باشد و مجالی، یک بار دیگر هم به آنجا می‌روم. شخصا مخالفم با کسانی که به دلایل مختلف مثل شلوغی و ازدحام به نمایشگاه کتاب نمی‎روند و مدام غر می‎زنند که نود درصد کسانی که به نمایشگاه می‎آیند، تماشاچی هستند و کتاب نمی‎خرند و برای تفریح و خوشگذرانی به آنجا می‎آیند، آنهایی که می‎گویند ما ترجیح می‎دهیم از کتابفروشی‎ها کتاب بخریم و مگر تخفیف نمایشگاه چقدر است که زحمت سر زدن به نمایشگاه را تحمل کنیم و ... .

نمایشگاه فروشگاه نیست!

معتقدم نمایشگاه، الزاما فروشگاه نیست و گشت و گذار در آن، فقط برای خریدن کتاب نیست. نمایشگاه کتاب نیز با همه نقدهایی که به نحوه و محل برگزاری آن است، رویدادی مبارک و ارزشمند است. در نمایشگاه کتاب ما فقط کتاب نمی‎بینیم، نویسنده‎ها را می‎بینیم، با مترجمان آشنا می‎شویم، با دست‎اندرکاران کار چاپ و نشر و توزیع و فروش کتاب، این عزیزترین محصول انسانی سراسر تاریخ، مواجه می‎شویم و اگر حوصله کنیم و با آنها هم‎کلام شویم، از مصائب و دشواری‎هایی که این روزها به واسطه کمبود و گرانی کاغذ با آن دست و پنجه نرم می‎کنند، سر در می‌آوریم. در نمایشگاه کودکان و نوجوانان و جوانانی را می‎بینیم که با حرص و ولع، سراغ کتاب‎های قدیمی و جدید را می‎گیرند و جویندگانی که گویی برای اولین بار می‎خواهند آگاتا کریستی و رومن رولان و ویکتور هوگو و کافکا را کشف کنند و با ذوق و شوق، جلد و فهرست کتاب‎ها یا تصاویر آنها را از نظر می‎‏گذرانند. در نمایشگاه زنان و مردان میانسالی را می‎بینیم که وقتی کتاب‎های جدید را ورق می‎زنند، چشمان‎شان برق می‎زند، آدم‎های مسنی که با دیدن کتاب‎های قدیمی، یاد ایام نوجوانی و جوانی می‎کنند و تنفس در فضای نمایشگاه کتاب، آنها را به خاطرات دور و دراز و عشق‎ سال‎های جوانی باز می‎گرداند.

تاریخ دانشگاه تهران به روایت زرگری نژاد

پنجشنبه، وقتی از در جنوبی مصلا به محوطه نمایشگاه وارد شدم، اولین چیزی که نظرم را جلب کرد، سالن‎های انتشارات دانشگاهی بود. طبق آگاهی قبلی یک راست به غرفه انتشارات دانشگاه تهران رفتم و سراغ کتاب «تاریخ دانشگاه تهران» را گرفتم، کتابی سترگ و عظیم که دو جلد اول آن بعد از سال‎ها توسط سه تن از برجسته‎ترین اساتید معاصر تاریخ نوشته شده است: غلامحسین زرگری‎نژاد، منصور صفت‎گل و محمدباقر وثوقی. آشنایان به تاریخ می‎دانند که دکتر زرگری‎نژاد الان قریب به بیست سال است که روی این کتاب کار می‎کند و امسال بالاخره بخش نخست آن در دو مجلد، مربوط به سال‌های 1313 تا 1322، با مقدمه‎ای خواندنی از استاد فقید باستانی پاریزی، به قیمت دو جلد، 200 هزار تومان، عرضه شده است. حین قدم زدن در یکی از راهروها، دکتر زرگری‎نژاد را دیدم که با عصا و کمک دو تن از همراهان، قدم می‎زد. عرض سلام و تبریک گفتم و از او ماجرای باقی مجلدات کتاب را پرسیدم. گفت انشا‎ء‏الله این کامل‎ترین تاریخ نماد آموزش عالی در ایران تا انقلاب 57 در سال‎های آتی منتشر خواهد شد.

«شهر خدا» در نمایشگاه

بعد از بازدید سالن‎های دانشگاهی، یکسره به شبستان ناشران عمومی رفتم. در بدو ورود، به غرفه انتشارات کرگدن برخوردم، نشر جوان و فعالی که امسال، بالاخره توانست یک غرفه کوچک اما دو نبش را به خود اختصاص بدهد. کتاب‎های جدید کرگدن با آن طرح جلدهای زیبا به خصوص در حوزه آموزش فلسفه و علوم به کودکان واقعا خواندنی و جذاب به نظر می‎رسیدند. در ادامه گشت و گذار به نشر دانشگاه ادیان و مذاهب سر زدم، ناشری که کتاب‎هایی درجه یک و محققانه در حوزه مطالعات ادیان و کلام منتشر می‌کند. با توجه به جیبم، دو کتاب نسبتا چاپ قدیمی از این ناشر دانشگاهی خریدم: جلد اول «کلام و جامعه» نوشته پروفسور یوزف فان اس که از ارزنده‌ترین پژوهش‌های معاصر محقق بزرگ آلمانی در زمینه جریان‎ جریان‌های کلامی و فکری در دو سده نخست تاریخ اسلام است و گروهی از مترجمان زبده زبان آلانی زیر نظر دکتر سیدمحدرضا بهشتی آن را ترجمه کرده‌اند، به قیمت 50 هزار تومان(با احتساب تخفیف نمایشگاه) و دیگری «شهر خدا» نوشته کلاسیک قدیس آگوستین با ترجمه خوب حسین توفیقی، آن هم به قیمت 45 هزار تومان.

«طرح نو» پس از 13 سال

در همین گشت و گذار، به غرفه کوچک انتشارات طرح نو برخوردم. بعد از 13 سال این ناشر مشهور زمان اصلاحات، در نمایشگاه حضور دارد، البته با شمار انگشت‌شماری از آن همه کتاب اثرگذار که در نیمه دوم دهه هفتاد، آذوقه نرم‎افزاری جنبش اصلاحات را فراهم می‎کردند. طرح نو که فروشنده می‌گوید، هنوز زیر نظر حسین پایا است، چند کتاب جدید هم برای عرضه دارد. فرصت نشد به غرفه‎های ناشران مشهور مثل مرکز و نی و ققنوس و نگاه و چشمه و سروش سر بزنم. اما هر طور هست سری به نشر سخن می‎زنم تا تصحیح جدید محمدرضا شفیعی کدکنی از تذکره‎الاولیای عطار را که امسال پس از سی سال پژوهش این استاد نام‌آشنا، در دو مجلد و به قیمت 300 هزار تومان(در نمایشگاه 250 هزار تومان) عرضه شده را ببینم. فقط ببینم، وگرنه پول ندارم که آن را بخرم. این کتاب قطعا اتفاق ادبیات فارسی کلاسیک در نمایشگاه امسال است، همچنان که پارسال تصحیح استاد محمد علی موحد از مثنوی معنوی مولانا. احمد پوری را در صف دیدم. پرسیدم کتاب جدید ندارید؟ گفت امسال نه! چند کتاب در دست کار هست که هنوز آماده نشده. خاله‎ و دختر خاله‎ام را هم یکی از راهروها دیدم، دنبال آثاری در حوزه عرفان و تصوف می‎گشتند، کتاب‎های استاد عبدالحسین زرین‌کوب(به ویژه ارزش میراث صوفیه) را به ایشان معرفی کردم.

از غرب چه مانده است؟ نه طبقه-نه متوسط

در نشر «شیرازه ما»، کتاب «نه طبقه-نه متوسط» را ورق می‎زنم که یکی می‎گوید، «کتاب خوبی است، بخر»! به سوی صدا بر می‎‌گردم، مراد ثقفی مدیر نشر و نویسنده کتاب است. می‌گویم، «ارادت دارم آقای ثقفی، فقط اگر لطف کنید، کتاب را برای من امضا کنید»! کتاب 50 هزار تومانی، با 20 درصد تخفیف ویژه آقای ثقفی، به قیمت 40 هزار تومان تمام شد. روز دیگر در نشر هرمس هم، از دکتر حسین معصومی همدانی امضا گرفتم، برای ترجمه جدیدش از کتاب «تاریخ و فلسفه علم» که شامل مقلاتی است از رشدی راشد، مورخ و فیلسوف علم معاصر مصری. همان روز در نشر هرمس دکتر عبدالحسین نیک‎گوهر نویسنده و مترجم پرکار حوزه علوم اجتماعی را با همسرش دیدم. دکتر سفارش کرد ترجمه جدیدش یعنی «از غرب چه مانده است؟» که گفتگوی رژی دبره و رنو ژیرار را تهیه کنم. باز در هرمس، با محمدرضا از همکاران نشر هم‎کلام شدم. وقتی دید کرم کتاب هستم و تنها 100 هزار تومان بن به لطف دوست خبرنگارم خانم ابراهیم‎پور دارم، راهنمایی‎ام کرد که کتاب‎های ارزشمند و چاپ قدیمی هرمس را بخرم. اغراق نمی‎کنم، در این گرانی کاغذ، 16 جلد کتاب خریدم که سر جمع شد، 100 هزار و نهصد تومان. ارزان‎ترین آنها «گراهام گرین» نوشته دیوید لاج با ترجمه زنده‌یاد کریم امامی بود، به قیمت 700 تومان و گران‎ترین آنها «اقتدا به مسیح» نوشته کلاسیک توماس آکمپیس با ترجمه سایه میثمی و ویرایش مصطفی ملکیان به قیمت 22 هزار تومان. این وسط شمار زیادی هم نمایشنامه و داستان روسی از بزرگان ادبیات روس مثل تورگنیف و پوشکین گرفتم، با ترجمه‎های درخشان آبتین گلکار. صدرا، دیگر همکار عزیز نشر هرمس که دید روزنامه‎نگار هستم، ویراست سوم «معرفت‎شناسی» نوشته ارزشمند منصور شمس را برای معرفی در روزنامه به من هدیه داد.

خوشامدگویی به تناقض

دکتر پرویز ضیاءشهابی و دکتر مالک حسینی(استادان فلسفه) را در حال خریدن کتاب دیدم. دکتر حسینی از نشر ماهی، یکی از رمان‎های آرتور شنیتسلر، نویسنده برجسته آلمانی را با ترجمه علی اصغر حداد خریده بود. از دیگر برخوردارهای اتفاقی دیدار با پروفسور رودی مته بود، ایران‌شناس و مورخ برجسته هلندی و متخصص تاریخ صفویه ، جلوی غرفه نشر نامک. بعد از سلام و احوالپرسی، توصیه کرد ترجمه مانی صالحی علامه از کتاب خواندنی‎اش «تفریحات ایرانیان: مسکرات و مخدرات از صفویه تا قاجاریه» را بخریم، یک اثر محققانه در حوزه تاریخ اجتماعی و روزمره مردم ایران، درگوشی‎ها و روایاتی که معمولا از دید مورخان رسمی مغفول می‎مانند. احسان شریعتی را هم در یکی از غرفه‏های توزیع آثار پدرش دیدم که کتاب «خوشامدگویی به تناقض» نوشته رحمان شریف‎زاده(نشر کرگدن) را توصیه کرد، یک اثر فلسفی در حوزه معرفت‎شناسی. یک جا هم آقای کریمی، مدیر نشر ناهید مچم را گرفت و خوش و بش کردیم. او از بی‎انصافی در تعیین محل غرفه‎اش ناراحت بود. درباره استقبال از نمایشگاه هم می‎گفت به نسبت سال‎های پیش بسیار کمتر است و کمتر از آن خرید کتاب. عجیب هم نیست. هم قیمت کتاب‎ها به دلیل کمبود کاغذ بالا رفته و هم مردم به دلیل گرانی پول ندارند صرف کالاهای فرهنگی کنند.

خالکوبی!

سری هم به دوستان خبرنگار در بخش رسانه‎ها زدم که تند تند داشتند خبر تایپ می‎کردند، سجاد صداقت در مقام خبرنگاران را اما در یکی از راهروها دیدم، داشت با عجله از یک نشست بر می‎گشت تا گزارشش را تایپ و ارسال کند. آخر وقت نمایشگاه، با یکی از باربرهای نمایشگاه تا مترو شهید بهشتی همراه می‎شوم. از دو دختر دانشجو می‎گوید که نزدیک به 30 میلیون تومان کتاب خریده بودند! لهجه‎اش کردی است، می‌گویم رگ و ریشه من هم کرد(کرمانج) است. از کرمانج‎ها خاطره خوبی دارد، با یکی‎شان همکار و دوست بوده. یادش می‌آید که طرف تمام بدنش را خالکوبی کرده بود. روی دست خودش هم اثر یک خالکوبی مخدوش شده هست. می‌پرسم چرا این طوری شده؟ می‎گوید: یک اسم بود، بعدا با سیگار تا جایی که توانستم، پاکش کردم. می‎پرسم حالا اسم کی بود؟ چی بود؟ جواب نمی‎دهد!

-----------------------------------------

* عنوان اثر رودی مته، مورخ هلندی که ترجمه آن توسط مانی صالحی علامه امسال در نمایشگاه کتاب توسط نشر نامک منتشر شده است.

گزارش از: محسن آزموده

این گزارش پیش از این در روزنامه اعتماد منتشر شده است.