رمزگشایی از تأثیر تصمیم شورای پول و اعتبار در شهریور ۹۶ بر نرخ کرایه منزل ۹۸

به تازگی بانک مرکزی گزیده آمار‌های اقتصادی شهریور ماه سال جاری را منتشر کرده است. آمار‌های موجود در بخش پولی و بانکی این گزارش‌ها نشان می‌دهد، کاهش نرخ سود بانکی در شهریور ماه سال گذشته، روی ترکیب نقدینگی اثر گذاشته و باعث شده است تا پول‌ها از بند بانک‌ها رها شده و به بازار‌های موازی وارد شوند. یکی از بازار‌هایی که این موضوع بسیار بر آن تاثیرگذار بوده، بازار مسکن است.

کد خبر: ۸۵۲۳۹۰

تاریخ: ۲۶ آبان ۱۳۹۷ - ۱۴:۵۶

به گزارش «تابناک اقتصادی»؛ یکی از بلایایی که اقتصاد ایران دچار آن شده، نقدینگی بالا و رشد غیرقابل تصور آن است. این موضوع نقدینگی و رشد آن، آن قدر خطرناک است که در یک سال گذشته، بار‌ها رهبر انقلاب به آن انتقاد کردند و به مسئولین کشور در این زمینه هشدار‌های لازم را داده اند.

برای نمونه، رهبر انقلاب در ۲۴ تیر ماه ۱۳۹۷ و در جریان دیدار با اعضای هیأت دولت فرمودند: این نقدینگی نعمت بزرگی بود، الان یک بلای بزرگی است، واقعاً یک چیز خیلی خطرناکی است. این رقم نقدینگی خیلی رقم فوق العاده‌ای است؛ هم رقمش خیلی بالاست، هم رشدش زیاد است. همچنین رهبر انقلاب در دیدار دوم خود با اعضای هیأت دولت در هفتم شهریور ماه ۱۳۹۷ با تأکید بر امکان مهار نقدینگی، افزودند: نقدینگی سرگردان به هر سو که برود (سکه، ارز، مسکن یا هر زمینه‌ی دیگر) ویرانگر خواهد بود و باید مجموعه‌ای تمام وقت، فعال و جهادی مسئول کنترل و مدیریت آن شود.

به تازگی بانک مرکزی گزیده آمار‌های اقتصادی شهریور ماه سال جاری را منتشر نموده است. با استفاده از آمار‌های بخش پولی و بانکی این گزارش بانک مرکزی، می‌توان این پرسش‌ها را پاسخ داد که آیا بعد از هشدار‌های رهبر انقلاب پیرامون نقدینگی و رشد آن، بانک مرکزی توانسته است جلوی رشد نقدینگی را بگیرد یا خیر؟ و پرسش دوم آن که چگونه این نقدینگی در یک سال گذشته باعث بر هم ریختن بازار‌ها شده و تصمیم شورای پول و اعتبار مبنی بر کاهش نرخ سود بانکی چقدر در این برهم ریختن بازار‌ها مؤثر بوده است؟

برای پاسخ پرسش اول، جدول زیر از گزارش بخش پولی و بانکی شهریور ماه ۱۳۹۷ استخراج شده است. همان گونه که دیده می‌شود، در شهریور ماه سال ۱۳۹۷ میزان نقدینگی به هزار و ۶۷۲ هزار میلیارد تومان رسیده است.

جدول نشان می‌دهد، این میزان نقدینگی در شهریور ماه ۱۳۹۷ نسبت به شهریور ماه و اسفند ماه ۱۳۹۶ به ترتیب ۲۰.۳ درصد و ۹.۳ درصد رشد کرده است. پس می‌توان گفت، نقدینگی در شهریور ماه ۱۳۹۷ در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته و اسفند ماه ۱۳۹۶ رشد داشته و این می‌تواند نکته منفی به نظر برسد، اما در لابلای آمار‌های جدول زیر می‌توان نکات امیدوارکننده‌ای را نیز دید.

نکات امیدوارکننده این که آمار‌ها نشان می‌دهند در یک سال گذشته از سرعت رشد نقدینگی کاسته شده است. همان گونه که می بینید، در حالی که میزان رشد نقدینگی در شهریور ماه ۹۶ نسبت به شهریور ماه ۹۵، ۲۳.۸ درصد بوده، این رشد در شهریور ماه ۹۷ نسبت به شهریور ماه ۹۶ به ۲۰.۳ درصد کاهش یافته است. همچنین در حالی که رشد نقدینگی در شهریور ماه ۹۶ در مقایسه با اسفند ماه ۹۵ حدود ۱۰.۹ درصد بوده، این رشد در شهریور ماه ۹۷ نسبت به اسفند ماه ۹۶ به ۹.۳ درصد کاهش یافته است.

برای پاسخ به پرسش دوم، نخست باید با دو جزء اصلی تشکیل دهنده نقدینگی آشنا شویم: بخش پول و بخش شبه پول. پول شامل سپرده‌های دیداری بخش غیردولتی نزد بانک‌ها و اسکناس و مسکوک در دست اشخاص و شبه پول شامل سپرده‌های سرمایه گذاری مدت دار، قرض الحسنه پس انداز و سپرده‌های متفرقه است/

با توجه به این تعاریف می‌توان این گونه گفت که اگر نقدینگی رشد پیدا کند و این رشد بیشتر از سمت بخش پول اتفاق بیفتد بسیار خطرناک است و می‌تواند تورم ایجاد کند و یا اگر تصمیمی از سوی سیاستگذاران پولی اتخاذ شود که ترکیب پول و شبه پول را بر هم بریزد به گونه‌ای که این برهم ریختگی بیشتر منجر به رشد بخش پول شود، باز هم این تصمیم می‌تواند منجر به ایجاد نابسامانی در بازار‌های دیگر و همچنین تورم شود.

نمودار زیر نشان می‌دهد، از هزار و ۶۷۲ هزار میلیارد تومان نقدینگی در شهریور ماه ۱۳۹۷ سهم بخش پول ۲۴۴ هزار میلیارد تومان و سهم بخش شبه پول هزار و ۴۲۸ هزار میلیارد تومان بوده است.

نمودار زیر نشان می‌دهد، بیشتر رشد نقدینگی در شهریور ماه ۱۳۹۷ در مقایسه با شهریور ۱۳۹۶ از جانب "رشد پول" بوده و این در حالی است که رشد نقدینگی در شهریور ماه ۱۳۹۶ در مقایسه با شهریور ماه ۱۳۹۵ بیشتر از جانب "رشد شبه پول" بوده است. در شهریور ماه ۱۳۹۷ در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، رشد پول ۴۵.۲ درصد و رشد شبه پول ۱۶.۹ درصد بوده است. در شهریور ماه ۱۳۹۶ در مقایسه با شهریور ماه ۱۳۹۵ رشد پول ۱۳.۷ و رشد شبه پول ۲۵.۳ درصد بوده است. پس رشد نقدینگی از جانب رشد پول در یک سال گذشته باعث برهم ریختگی بازار‌ها شده است.

اما پاسخ این پرسش که نقش تصمیم شورای پول و اعتبار مبنی بر کاهش نرخ سود بانکی در برهم ریختگی بازار‌های موازی در یک سال گذشته چقدر بوده، در جدول زیر نهفته است.

همان گونه که دیده می‌شود، سهم پول از نقدینگی در شهریور ماه ۹۶ حدود ۱۲ درصد بوده است. در اوایل شهریور ماه ۹۶ شورای پول و اعتبار تصمیم گرفت، نرخ سود بانکی را کاهش دهد. بر اساس این تصمیم، بانک مرکزی طی بخشنامه‌ای به تمامی بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری اعلام نمود، از شنبه یازدهم شهریور ۱۳۹۶، نرخ‌های سود علی الحساب سپرده‌های سرمایه گذاری یک ساله حداکثر ۱۵ درصد و نرخ سود کوتاه مدت عادی روزشمار حداکثر ۱۰ درصد خواهد بود. این تصمیم باعث شد تا برخی سپرده گذاران، سپرده‌های خود را به حساب‌های بلندمدت با نرخ سود ۱۵ درصد به مدت یک سال انتقال دهند و برخی دیگر ترجیح دادند سپرده‌های خود را از بانک خارج کنند.

در نتیجه این تصمیم شورای پول و اعتبار مبنی بر کاهش نرخ سود بانکی و خروج سپرده از بانک ها، سهم پول از کل نقدینگی در اسفند ماه ۱۳۹۶ به ۱۲.۶ درصد رسید. مردم این سپرده‌های خود را جهت کسب سود بیشتر در سایر بازار‌های موازی از جمله ارز، سکه، طلا، خودرو، مسکن و ... به کار انداختند. در نتیجه تقاضا در بازار‌های مذکور افزایش یافت و متعاقب آن قیمت‌ها در این بازار‌ها رو به فزونی نهاد. یکی از بازار‌هایی که بسیار از این تصمیم شورای پول و اعتبار متأثر شد، بازار مسکن بود.

هر چند ولی الله سیف رئیس کل سابق بانک مرکزی معتقد بود که این تصمیم بر بازار مسکن تأثیرگذار نخواهد بود، باید گفت، بنا بر گزارش‌های تحولات بازار معاملات مسکن بانک مرکزی، قیمت هر مترمربع مسکن در اسفند ماه سال گذشته در مقایسه با شهریور ماه سال گذشته ۲۸.۴ درصد رشد کرد. با رشد قیمت مسکن، نرخ اجاره مسکن نیز افزایش یافت.

با متلاطم‌تر شدن بازار‌ها مردم بیشتری ترغیب شدند که سپرده‌های خود را از بانک‌ها خارج کنند و آن را در سایر بازار‌ها به جریان بیندازند. به همین دلیل، سهم پول از نقدینگی رفته رفته افزایش یافت تا اینکه در شهریور ماه سال جاری، این سهم به ۱۴.۵ درصد رسید.

بررسی بازار مسکن در یک سال گذشته نشان می‌دهد، بهای هر مترمربع مسکن در شهریور ماه سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۷۴.۱ درصد رشد کرده است. با رشد قیمت مسکن، نرخ اجاره نیز افزایش یافته است. همچنین نرخ اجاره مسکن در شهریور ماه سال جاری در مقایسه با شهریور ماه سال گذشته ۱۲.۴ درصد رشد کرده است.

پیش بینی می‌شود، در صورت عدم تدبیر بانک مرکزی در این زمینه و ادامه روند رشد نقدینگی از مسیر پول و بیشتر شدن سهم بخش پول از نقدینگی این افزایش قیمت در بازار مسکن و سایر بازار‌ها همچنان ادامه پیدا کند؛ بنابراین، مسئولین بانک مرکزی علاوه بر آن که به دنبال کنترل رشد نقدینگی هستند، باید به گونه‌ای عمل کنند که اگر در نقدینگی رشدی صورت می‌گیرد، اولاً این رشد کمتر از ناحیه رشد بخش پول باشد و ثانیاً تصمیماتی که می‌گیرند، بیشتر در جهت افزایش سهم شبه پول باشد تا بازار‌ها بیشتر از این دچار نوسان نشوند.