ظرفیت عظیم قرآن در پاسخگویی به نیازهای جامعه

آیةالله محمدی ری‌شهری

کد خبر: ۱۴۲۸۸۴

تاریخ: ۲۷ دی ۱۳۸۹ - ۱۴:۰۲

قرآن در كلام اهل‌بیت علیهم‌السلام تجلی كرده است و جامعه هرچه بیشتر با معارف اهل‌بیت(ع) به شكل واقعی آشنا شود، زمینه جهانی‌شدن اسلام و صدور انقلاب اسلامی بهتر فراهم می‌شود.

در موضوع تفسیر قرآن كریم، احادیثی وجود دارند كه از آن به عنوان احادیث تفسیری یاد می‌شود و مقصود از «روایات تفسیری» احادیثی است كه به گونه‌ای با تفسیر قرآن و تبیین مفاهیم این كتاب آسمانی ارتباط دارند و یا تفاسیر ناروا از این كتاب آسمانی را روشن می‌كنند. همچنین این روایات، مقدمات تفسیر صحیح قرآن را فراهم می‌آورند.

معارف اهل‌بیت(ع) ریشه در قرآن دارند و اگر بخواهیم نیازهای جامعه را با توجه به قرآن پاسخ گوییم، باید به معارف اهل‌بیت(ع) در كنار قرآن رجوع كنیم. حوزه‌های علمیه نباید از ظرفیت عظیم قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) در پاسخگویی به نیازهای روز جامعه غفلت كنند.

به همین جهت ضروری است كه محققان بزرگوار، این احادیث را از میان روایات پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) شناسایی و ارتباطشان را با قرآن برقرار كنند. در توضیح این مطلب به چند روایت اشاره می‌شود كه نشان می‌دهند منبع سخنان پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، قرآن است.

امیرمؤمنان علی(ع) طبق نقل می‏فرماید: «إنّ فی القرآن علم الأولین و الآخرین»؛ در قرآن، علم اولین و آخرین است. سپس می‌فرماید: «لَم یَدَعْ لقائلٍ مَقالاً»؛ برای هیچ سخنگویی مجالی برای سخن نگذاشته؛ یعنی شما هر حرف تازه‌ای بخواهید، در قرآن وجود دارد. هر نظریه‏ای كه بخواهید ارائه كنید، ریشه‏اش در قرآن است. حضرت در ادامه می‌فرماید: «و ما یعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللّهُ و الرَّاسِخُون»؛ یعنی اگر بخواهید از نظر معارف الهی به همه آنچه مورد نیاز جامعه است برسید، باید سراغ راسخون و اهل بیت(ع) بروید.

باید با اهل بیت(ع) به سراغ قرآن رفت

در روایت دیگری می‏فرماید: «ذلك القرآن فاستَنطقوه و لَن ینطق و لكن اُخبركم عَنه ألا إنّ فیه عِلم ما یأتی و الحدیث عن الماضی و دواء دائكم و نظم ما بینَكم»؛ یعنی جامعه شما هر نیاز و مشكلی داشته باشد، مشكل‌گشا قرآن است. اما خود قرآن سخن نمی گوید؛ اهل بیت(ع)  باید بگویند كه چگونه می‏توان این معارف مورد نیاز جامعه را از قرآن استخراج و استنباط كرد.

روشن‌تر از این روایت، روایتی است كه مرحوم كلینی از امام باقر(ع) در كافی نقل كرده كه می فرماید: «إذا حَدَّثتُكم بشئ فاسألونی عن كتاب اللَّه»؛ هرچه گفتم، بپرسید كه شما این را از كجای قرآن می‏گویید؟ این روایت، مسئله را روشن‏تر می‏كند كه معارف اهل بیت(ع)، ریشه در قرآن دارند و اگر بخواهیم نیازهای جامعه را از قرآن استخراج كنیم، حتماً باید به اهل بیت(ع) رجوع كنیم.

البته ما معتقد به آنچه اخباریون می‏گویند نیستیم. از قرآن می‏توانیم بدون روایات هم استفاده كنیم، اما فهم ما محدود است. لایه‏‌های عمیقی كه اهل بیت(ع) می‏توانند از قرآن استفاده كنند و در اختیار ما بگذارند، چیزی دیگر است. این همان است كه می‏گوید: «ولكن اُخبركم عنه» این اشاره به همین مسئله است. بر همین اساس نیز می‌فرماید: «و ما یعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّهُ و الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ»

سپس حضرت، چند مطلب بیان فرمود. همان‌جا سوال كردند: شما گفتید: هرچه گفتم از قرآن می‌گویم. ایشان ارجاع دادند به قرآن كه اصل روایت در كافی موجود است.

با نظر به این ظرفیت عظیم و نامتناهی، متأسفانه باید بپذیریم كه هنوز قرآن و حدیث به شایستگی در حوزه‏های علمیه مورد توجه نیستند. گرچه در سال‌های اخیر در زمینه قرآن و حدیث با این‌كه خیلی كار شده اما هنوز قرآن و حدیث در حوزه‏ها غریب هستند.

امید است محققان و فضلای حوزه‌های علمیه در خصوص این مطلب كه در صحیفه امام به نقل از ایشان آمده است، به‌طور جدی توجه داشته باشند: « این‌جانب از روى جِد، نه تعارف معمولى، مى‏گویم از عمر به باد رفته خود در راه اشتباه و جهالت تأسف دارم و شما ـ اى فرزندان برومند اسلام ـ حوزه‏ها و دانشگاه‌ها را از توجه به شئونات قرآن و ابعاد بسیار مختلف آن بیدار كنید. تدریس قرآن در هر رشته‏اى از آن را مَحطّ نظر و مقصد اعلاى خود قرار دهید. مبادا خداى ناخواسته در آخر عمر كه ضعف پیرى بر شما هجوم كرد، از كرده‏ها پشیمان [شوید] و تأسف بر ایام جوانى بخورید.»

از همه چیز صحبت شد الا غربت قرآن

نكته‌‏ای نیز در كتاب «زمزم عرفان» از مرحوم حضرت آیت‌الله‌العظمی بهجت از امام(ع) نقل شده كه فرموده‌اند:‌ «عامه عترت را كنار گذاشتند و خاصه قرآن را؛ یعنی هر دو هر دو را.»

یكی از دوستان می‏‌گفت كه در دیدار فضلا و نخبگان حوزه با رهبر انقلاب در قم، به غربت برخی علوم در حوزه اشاره شد اما از غربت قرآن و حدیث سخنی به میان نیامد. گرچه رهبر انقلاب به این موضوع و اهمیت پرداختن آن در حوزه اشاره كردند. این‌گونه برخورد نشان می‌دهد كه حوزه هنوز متوجه این نیاز نشده است كه واقعاً قرآن و حدیث در حوزه، آن جایگاه لازم را ندارد.

باری توجه پیدا كردن به این حقیقت بسیار مهم است كه معارف اهل‌بیت(ع) ریشه در قرآن دارند و اگر بخواهیم نیازهای جامعه را با توجه به قرآن پاسخ گوییم، باید به معارف اهل‌بیت(ع) در كنار قرآن رجوع كنیم. حوزه‌های علمیه نباید از ظرفیت عظیم قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) در پاسخگویی به نیازهای روز جامعه غفلت كنند.

منبع: khamenei.ir