دو پرچم؛ یک پیام: روایت آزادگی و ایستادگی از کربلا تا ایران

علیرضا عندلیب

کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۳

تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۷:۰۰

با فرارسیدن ماه محرم، بار دیگر پرچم‌های سیاه عزا بر فراز شهرها، محله‌ها، مساجد و حسینیه‌ها برافراشته می‌شوند و دل‌های میلیون‌ها انسان را به یاد حماسه‌ای می‌برند که بیش از چهارده قرن از وقوع آن می‌گذرد، اما همچنان زنده، الهام‌بخش و جریان‌ساز است. در کنار این پرچم‌های سیاه، پرچم سه‌رنگ ایران نیز بر فراز این سرزمین به اهتزاز درآمده؛ پرچمی که نماد هویت، استقلال، عزت و وحدت ملی ایرانیان است. در نگاه نخست، این دو پرچم ممکن است متعلق به دو عرصه متفاوت، یکی دینی و دیگری ملی، به نظر برسند؛ اما با اندکی تأمل روشن می‌شود که هر دو حامل یک پیام مشترک‌اند: پیام آزادگی، عزت و ایستادگی در برابر ظلم و سلطه.

کربلا صرفاً یک واقعه تاریخی نیست. عاشورا تنها روایت نبردی میان دو گروه در سال ۶۱ هجری نیست. آنچه عاشورا را جاودانه ساخته، حقیقتی است که در بطن آن نهفته است؛ حقیقتی که انسان را در برابر یک انتخاب بزرگ قرار می‌دهد: انتخاب میان عزت و ذلت، میان حق و باطل، میان تسلیم و مقاومت. امام حسین (ع) با قیام خود نشان داد که کرامت انسان ارزشی فراتر از جان، مال و قدرت دارد و هنگامی که حقیقت در معرض نابودی قرار گیرد، انسان آزاده نمی‌تواند بی‌طرف بماند.

از همین رو، امام حسین (ع) در فرهنگ اسلامی و به‌ویژه در فرهنگ ایرانی، تنها یک شخصیت تاریخی یا مذهبی نیست، بلکه نماد آزادگی است. آزادگی در مکتب حسینی به معنای رهایی از اسارت ترس، منفعت‌طلبی، دنیاپرستی و سلطه‌پذیری است. آزادگی یعنی آن‌گاه که انسان میان حفظ منافع شخصی و دفاع از حقیقت قرار می‌گیرد، حقیقت را انتخاب کند؛ حتی اگر این انتخاب، انتخابی پرهزینه و تا مرز جان‌فشانی باشد.

پرچم سیاه محرم، نماد همین عهد تاریخی با حقیقت است. این پرچم تنها نشانه اندوه و سوگواری نیست، بلکه یادآور مسئولیتی است که عاشورا بر دوش همه نسل‌ها نهاده است. هر سال که این پرچم برافراشته می‌شود، گویی این پرسش دوباره در برابر جامعه قرار می‌گیرد که اگر امروز در برابر ظلم، تجاوز، تحقیر و بی‌عدالتی قرار گیریم، چه خواهیم کرد؟ آیا راه سکوت و سازش را برمی‌گزینیم یا راه ایستادگی و مقاومت را؟

در سوی دیگر، پرچم سه‌رنگ ایران نیز روایتگر تاریخی طولانی از تلاش یک ملت برای حفظ هویت، استقلال و عزت خویش است. سبز آن، یادآور امید، ایمان و پویایی؛ سفید آن، نماد صداقت، صلح و پاکی؛ و سرخ آن، نشانه ایثار، فداکاری و خون‌هایی است که برای سربلندی این سرزمین بر زمین ریخته شده است. این پرچم تنها یک نماد سیاسی نیست؛ بلکه چکیده حافظه تاریخی ملتی است که بارها در معرض تهدید، تجاوز و سلطه‌طلبی قرار گرفته و هر بار با تکیه بر ایمان، وحدت و مقاومت از موجودیت و استقلال خود دفاع کرده است.

در تاریخ معاصر ایران، این پیوند میان فرهنگ عاشورا و هویت ملی به‌روشنی قابل مشاهده است. در جنگ تحمیلی هشت‌ساله، هزاران جوان این سرزمین با الهام از مکتب عاشورا راهی میدان‌های دفاع شدند. بسیاری از آنان با پیشانی‌بندهای مزین به نام امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) به استقبال خطر رفتند و نشان دادند که فرهنگ عاشورا تنها برای سوگواری نیست، بلکه مکتبی برای زیستن، تصمیم‌گیری و ایستادگی است.

اما این روایت به جنگ تحمیلی نخست محدود نماند. در دهه‌های بعد نیز ملت ایران در اشکال مختلف با تهدیدها و جنگ‌های پیچیده‌تری مواجه شد؛ جنگ‌هایی که گاه در میدان نظامی، گاه در عرصه امنیتی، گاه در حوزه اقتصادی و گاه در میدان رسانه و افکار عمومی جریان داشت. در این مسیر نیز بسیاری از فرزندان این سرزمین، از مدافعان امنیت و حرم گرفته تا دانشمندان و فرماندهان شهید، با الهام از همان فرهنگ عاشورایی در مسیر دفاع از عزت و استقلال کشور گام برداشتند.

امروز نیز در شرایطی که منطقه و جهان با تحولات گسترده و بحران‌های گوناگون روبه‌روست و ملت ایران با گونه‌های جدیدی از جنگ‌های ترکیبی و تحمیلی مواجه است، پیام عاشورا همچنان زنده و راهگشاست. جنگ تحمیلی سوم، بیش از آنکه صرفاً یک رویارویی نظامی باشد، تلاشی برای تضعیف اراده ملت ایران، تخریب هویت ملی و شکستن روح مقاومت آن است. در چنین شرایطی، بازگشت به منطق عاشورا نه یک انتخاب احساسی، بلکه یک ضرورت راهبردی و فرهنگی است.

شهدای این سرزمین، از شهدای دفاع مقدس گرفته تا شهدای سال‌های اخیر و به‌ویژه شهدای جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان در حقیقت ادامه‌دهندگان راه همان آزادگان کربلا هستند. آنان به ما یادآوری می‌کنند که دفاع از حقیقت، عدالت، استقلال و کرامت انسانی محدود به یک دوره تاریخی نیست. همان‌گونه که یاران امام حسین (ع) در روز عاشورا با آگاهی و اختیار در کنار امام خود ایستادند، بسیاری از فرزندان این ملت نیز در دوران معاصر آگاهانه راه ایثار و فداکاری را برگزیدند و جان خود را در این مسیر تقدیم کردند.

از این منظر، پرچم سیاه محرم و پرچم سه‌رنگ ایران دو نماد جداگانه نیستند؛ بلکه دو جلوه از یک حقیقت‌اند. یکی از کربلا سخن می‌گوید و دیگری از ایران؛ یکی روایتگر حماسه عاشوراست و دیگری روایتگر مقاومت یک ملت؛ اما هر دو یک پیام واحد را فریاد می‌زنند: انسان آزاده در برابر ظلم سر فرود نمی‌آورد و ملت صاحب عزت در برابر سلطه تسلیم نمی‌شود.

امروز، در روزگاری که ایران عزیز بار دیگر در معرض انواع فشارها، تهدیدها و جنگ‌های آشکار و پنهان قرار دارد، بیش از هر زمان دیگری باید پیام مشترک این دو پرچم را شنید؛ پیامی که از کربلا آغاز شد، در تاریخ ایران استمرار یافت و همچنان راه آینده را روشن می‌کند: آزادگی، عزت، مقاومت و ایستادگی در راه حق.
آری؛ دو پرچم بر فراز یک ملت برافراشته‌اند، اما هر دو یک پیام دارند؛ پیام آزادگی و ایستادگی از کربلا تا ایران.