پرسر‌وصداترین اتفاق هفته در شبکه بانکی

اختلال در چهار بانک و یک شایعه جنجالی؛ جلوگیری از هجوم پول به بازار ارز و طلا؟

اختلال گسترده در خدمات چهار بانک بزرگ کشور، از ملی و صادرات گرفته تا تجارت و توسعه صادرات، در روزهای اخیر فقط یک مشکل فنی نبود؛ اتفاقی بود که پای آن به زندگی روزمره مردم، صف‌های شعب، تراکنش‌های ناموفق و در نهایت به موجی از شایعه‌ها و گمانه‌زنی‌ها در فضای مجازی باز شد.

کد خبر: ۱۳۷۹۸۱۲

تاریخ: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۹:۰۵

مهم‌ترین رخداد بانکی هفته گذشته، نه یک تصمیم تازه پولی بود و نه اعلام یک بخشنامه جنجالی؛ بلکه اختلالی گسترده، غیرمنتظره و پرابهام در خدمات حضوری و غیرحضوری چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات بود. اتفاقی که از صبح شنبه ۲۳ خرداد آغاز شد و خیلی زود از یک مشکل فنی ساده فراتر رفت؛ زندگی روزمره بسیاری از مردم را مختل کرد، صف‌ها را طولانی‌تر ساخت، مراجعه به شعب را بی‌نتیجه گذاشت و در نهایت، میدان را برای شایعه‌ها و گمانه‌زنی‌های متعدد باز کرد.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ ماجرا از جایی شروع شد که گزارش‌های مردمی از قطع یا کندی شدید خدمات بانکی در این چهار بانک حکایت داشت. کارت‌ها به‌درستی کار نمی‌کردند، سامانه‌های اینترنتی و همراه‌بانک‌ها از دسترس خارج شدند، برخی تراکنش‌ها ناموفق ماند و پاسخ روشنی هم از شعب دریافت نمی‌شد. همین سکوت و نبود اطلاع‌رسانی دقیق، کافی بود تا فضای ابهام شکل بگیرد؛ فضایی که در آن، هر روایت ناتمام می‌تواند به سرعت به یک شایعه فراگیر تبدیل شود.

از ادعای حمله سایبری تا یک شایعه داغ!

در نخستین ساعات، یکی از جدی‌ترین احتمالاتی که میان مردم و فعالان بانکی مطرح شد، حمله سایبری بود. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که هر اختلال گسترده در زیرساخت‌های مالی، ذهن افکار عمومی را به سمت تهدیدات سایبری می‌برد. هم‌زمان، برخی روایت‌های درون‌شبکه‌ای نیز از وجود اشکالات فنی در زیرساخت‌های پشتیبانی و سامانه‌های مرتبط با شرکت خدمات انفورماتیک بانک مرکزی سخن می‌گفتند. اما در کنار این دو روایت، شائبه سومی هم شکل گرفت؛ شائبه‌ای عجیب‌تر و حساس‌تر که می‌گفت این قطعی نه تصادفی بوده و نه صرفاً فنی، بلکه با هدف خاصی انجام شده است.

بر اساس این روایت غیررسمی، در شرایطی که بازار ارز، طلا و سکه با کاهش قیمت مواجه شده بود، برخی مدعی شدند سیاست‌گذار بانکی یا بازارساز ارزی برای جلوگیری از ورود نقدینگی مردم به این بازارها و خرید در قیمت‌های پایین، دسترسی بخشی از مردم به پول‌هایشان را محدود کرده است. حتی برخی پا را فراتر گذاشتند و گفتند این وضعیت ممکن است به سود خود بانک‌ها هم تمام شود؛ چراکه در مدت محدودیت دسترسی مردم، بانک‌ها می‌توانند از نقدینگی در اختیار خود در بازارهای ارز و طلا استفاده کنند و از افت قیمت‌ها بهره ببرند.

با این حال، چنین ادعاهایی بیش از آنکه بر پایه شواهد روشن و قابل اتکا استوار باشد، محصول فضای بی‌اطلاعی و بی‌اعتمادی است. اگر فرض کنیم چنین سناریویی درست بوده، پرسش مهمی بی‌پاسخ می‌ماند: چرا فقط این چهار بانک؟ تکلیف سایر بانک‌های دولتی و خصوصی چه می‌شود؛ بانک‌هایی که آن‌ها نیز حجم بالایی از سپرده‌های مردم را در اختیار دارند و دسترسی مشتریانشان برقرار بوده است؟ همین پرسش ساده، نشان می‌دهد که این نوع گمانه‌زنی‌ها دست‌کم نیازمند احتیاط جدی است و نمی‌توان آن‌ها را بدون سند پذیرفت.

اما نکته مهم‌تر این است که شکل‌گیری چنین شایعاتی خود یک هشدار جدی برای شبکه بانکی است. وقتی اختلالی گسترده رخ می‌دهد، خدمات چند روز متوالی با مشکل مواجه می‌شود، مردم پاسخ روشنی از شعب و سامانه‌های رسمی دریافت نمی‌کنند و اطلاع‌رسانی دقیق، سریع و شفاف انجام نمی‌شود، طبیعی است که روایت‌های غیررسمی و شایعه جای واقعیت را بگیرند. در چنین شرایطی، حتی اگر ریشه بحران کاملاً فنی باشد، افکار عمومی ممکن است آن را طور دیگری تفسیر کند.

واقعیت این است که پذیرفتنی نیست چند روز از آغاز اختلال گذشته باشد و هنوز بسیاری از دارندگان کارت‌ها و حساب‌های این بانک‌ها برای انجام ساده‌ترین امور مالی خود با مشکل روبه‌رو باشند. پرداخت‌های روزانه، خریدهای ضروری، انتقال وجه، برداشت پول و خدمات عادی بانکی، برای میلیون‌ها نفر بخشی از زندگی روزمره است؛ نه یک امکان لوکس که بتوان چند روز نبود آن را نادیده گرفت.

این اتفاق باید برای مدیران بانکی، نهادهای نظارتی و شرکت‌های زیرساختی یک زنگ خطر جدی باشد. شبکه بانکی بیش از هر چیز بر اعتماد عمومی استوار است و اعتماد، در خلأ اطلاع‌رسانی و پاسخ‌گویی آسیب می‌بیند. بنابراین ضروری است دلایل این اختلال با شفافیت اعلام شود، مسئولیت‌ها مشخص شود، خسارت احتمالی مشتریان بررسی شود و مهم‌تر از همه، سازوکاری ایجاد شود که تکرار چنین وضعیتی ناممکن یا دست‌کم بسیار دشوار شود.

اختلال این هفته فقط یک مشکل فنی نبود؛ آزمونی برای تاب‌آوری نظام بانکی و سنجشی برای میزان اعتماد مردم بود. آزمونی که نشان داد در عصر بانکداری دیجیتال، قطع سامانه‌ها فقط تراکنش‌ها را متوقف نمی‌کند؛ گاهی شایعه، بی‌اعتمادی و نگرانی را سریع‌تر از هر پیام خطایی در جامعه منتشر می‌کند.

شما در هفته ای که گذشت چه تجربه‌ای از اختلال این بانک‌ها داشته‌اید؟ آیا خدمات بانکی شما هم با مشکل مواجه شد؟ روایت و تجربه‌تان (حضور در شعب و پاسخی که دریافت کردید) را با ما و دیگر مخاطبان تابناک در میان بگذارید.