تاثیر ژن‌هایی که از والدین به ارث نمی‌بریم بر زندگی ما

بررسی پژوهشگران اروپایی نشان می‌دهد که ویژگی‌های انسانی فراتر از ژن‌های ارثی هنوز هم می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر زندگی ما بگذارند.

کد خبر: ۱۳۷۸۶۰۱

تاریخ: ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۹:۵۹

به گزارش تابناک، تاثیر ژن‌ها بر زندگی بسیار قابل توجه است و ژن‌های والدین ما حتی ژن‌هایی که به ارث نبرده‌ایم، تأثیر ماندگاری بر زندگی ما می‌گذارند.

به نقل از مدیکال‌اکسپرس، یک گروه پژوهشی بین‌المللی به سرپرستی «موسسه علوم و فناوری اتریش» (ISTA) و «موسسه بهداشت عمومی نروژ» (NIPH)، روش جدیدی را برای تجزیه و تحلیل داده‌های ژنتیکی ده‌ها هزار خانواده ارائه داده‌اند. پژوهش آنها نشان داد که برای قد، وزن بدن و عملکرد در آزمون‌های مدرسه، محیطی که توسط ژن‌های والدین ما شکل می‌گیرد می‌تواند تقریباً به اندازه ژن‌هایی که در واقع از آنها به ارث برده‌ایم مهم باشد.

وقتی دانشمندان ژنتیک به مطالعه ویژگی‌های انسانی یا بیماری‌ها می‌پردازند، معمولاً DNA خود شخص را بررسی می‌کنند، اما والدین فقط ژن‌ها را منتقل نمی‌کنند؛ بلکه ساختار ژنتیکی آنها ممکن است محیط خانه، رفتار فرزندپروری و عوامل بی‌شمار دیگری را که بر نحوه رشد کودک تأثیر می‌گذارند نیز شکل دهد. این پدیده که به عنوان «پرورش ژنتیکی» شناخته می‌شود، مطالعات ژنتیکی را پیچیده می‌کند، زیرا تفاوت‌های بین افراد می‌تواند به اشتباه کاملاً به DNA خودشان نسبت داده شود؛ در حالی که این تفاوت‌ها در واقع تا حدی توسط ویژگی‌های والدین هدایت می‌شوند.

علاوه بر این، یک ژن مشابه ممکن است بسته به این که از کدام والد به ارث می‌رسد، رفتار متفاوتی داشته باشد. این پدیده به عنوان «اثر والد مبدا» شناخته می‌شود که در آن برخی از ژن‌ها به طور طبیعی در تخمک یا اسپرم خاموش می‌شوند و انواع خاصی از ژن‌ها فقط در صورتی تأثیر دارند که از والد دارای ژن روشن به ارث می‌رسند. این ممکن است توضیح دهد که چرا برخی از اختلالات ژنتیکی با توجه به والد منتقل‌کننده، متفاوت ظاهر می‌شوند یا چرا توالی‌های ژنتیکی یکسان می‌توانند به ویژگی‌های فیزیکی یا متابولیکی متفاوتی منجر شوند.

تفکیک سهم ژنتیکی خود فرزند از ژنتیک نامرئی والدینش، یکی از مسائل اصلی حل‌نشده در ژنتیک انسانی بوده است. اکنون، این گروه پژوهشی برای اولین بار روشی را برای جداسازی واضح روش‌های متعدد تأثیرگذاری DNA بر ویژگی‌های فرزند ابداع کرده‌اند.

«متیو رابینسون» (Matthew Robinson)، استاد موسسه علوم و فناوری اتریش و از سرپرستان این پژوهش گفت: اثرات ژنتیکی غیرمستقیم و اثرات والدین، پدیده‌های متمایزی هستند که ممکن است توضیح دهند چگونه ژن‌ها فراتر از مدل استاندارد DNA مستقیم یک شخص، بر صفات تأثیر می‌گذارند. با وجود این، تفکیک ژن‌ها برای آشکار کردن سهم و تعامل فردی آنها قبلاً انجام نشده است.

این گروه پژوهشی داده‌های ژنتیکی و فنوتیپی بیش از ۳۰ هزار خانواده را تجزیه و تحلیل کردند. پژوهشگران در هر خانواده، سه ویژگی قابل اندازه‌گیری فرزند را شامل قد، شاخص توده بدنی و نمرات آزمون‌های مدرسه در حدود ۱۰ سالگی گرفته شده بود، مورد بررسی قرار دادند.

سپس پژوهشگران بررسی کردند که برای هر ویژگی، چه مقدار از تفاوت‌های بین کودکان به DNA خود کودک، چه مقدار به DNA هر یک از والدین از طریق محیطی که ایجاد می‌کنند و چه مقدار به این بستگی دارد که آیا بخش‌های DNA از مادر یا پدر به ارث رسیده‌اند. روش آنها به طور منحصربه‌فردی این واقعیت را نیز در نظر می‌گرفت که زوج‌ها اغلب ویژگی‌های مشابهی مانند تمایل افراد قد بلند به ازدواج با افراد قد بلند دارند و این می‌تواند مدل‌سازی را تحریف کند.

این گروه پژوهشی دریافتند از بین تنوعی که به ژنتیک نسبت داده می‌شود، DNA خود فرزند بزرگترین منبع برای هر سه صفت است، اما این همه داستان نیست. ترکیب اثرات غیرمستقیم والدین و اثرات اصلی به طور مشابه قابل توجه هستند. این بدان معناست که نادیده گرفتن آنها تصویری کاملاً ناقص را از چگونگی تأثیر ژن‌ها بر صفات ایجاد می‌کند. همچنین، آنها دریافتند بخش‌های مشابه DNA که دانشمندان آنها را «لوکی» (loci) می‌نامند، زمینه‌ساز اثرات ژنتیکی مستقیم و غیرمستقیم هستند. «ایلسه کراچمر» (Ilse Krätschmer)، پژوهشگر ارشد این پروژه گفت: این نشان می‌دهد که جایگاه‌های ژنی یکسان، ویژگی‌های فرزند را هم از طریق ژن‌هایی که حمل می‌کنند و هم از طریق محیطی که والدینشان به وجود می‌آورند، شکل می‌دهند.

یافته‌های این پژوهش، پیامد‌های گسترده‌ای را در کمک به درک چگونگی ترکیب عوامل ژنتیکی و محیطی برای شکل دادن رشد انسان و همچنین خطر بیماری بین نسل‌ها دارد. علاوه بر این، عوامل محیطی بیشترین نقش را در نمرات شاخص توده بدنی و آموزش ایفا می‌کنند و نتایج این گروه پژوهشی نشان می‌دهند سیاست‌هایی که با هدف بهبود نتایج در سلامت یا آموزش اعمال می‌شوند، باید نقش قدرتمند محیط خانواده را در نظر بگیرند. رابینسون گفت: یافته‌های ما تأیید می‌کنند که رابطه بین ژن‌ها و صفات واقعاً پیچیده است و این پیامد‌های مهمی را برای نحوه تفسیر تحقیقات ژنتیکی دارد.

این چارچوب در اصل می‌تواند به بسیاری از صفات دیگر نیز تعمیم داده شود و به پژوهشگران کمک کند تا ژنتیک بیماری‌های گوناگون را از اختلالات سلامت روان گرفته تا بیماری‌های متابولیک بهتر درک کنند.

علاوه بر این، این پژوهش ممکن است به پژوهشگران کمک کند تا اثرات نقش‌پذیری ژنتیکی - مکانیسم مولکولی زیربنایی اثر والد مبدا - را بهتر درک کنند. رابینسون گفت: نکته جالب این است که نتایج ما نشان می‌دهند نقش‌پذیری ژنتیکی ممکن است در انسان‌ها گسترده باشد و این جای تعجب دارد، زیرا مکانیسم‌های اساسی آن هنوز به خوبی شناخته نشده‌اند.

این پژوهش در مجله «Cell Genomics» به چاپ رسید.