سفیر جدید عراق در تهران کیست؟

با اعلام رسمی انتصاب دکتر یاسر عبدالزهرا الحجاج به عنوان سفیر جدید جمهوری عراق در ایران، یکی از چهره‌های کمتر رسانه‌ای، اما بسیار فعال در حوزه دیپلماسی فرهنگی و دانشگاهی عراق، وارد یکی از حساس‌ترین مأموریت‌های سیاسی منطقه شده است.

کد خبر: ۱۳۷۸۳۴۳

تاریخ: ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ - ۲۱:۳۲

به گزارش تابناک، این انتصاب در حالی صورت گرفته که روابط ایران و عراق در نقطه‌ای قرار دارد که از مرحله «همکاری امنیتی پساداعش» عبور کرده و وارد فاز «دیپلماسی ترکیبی فرهنگی–اقتصادی» شده است.

یاسر عبدالزهرا الحجاج؛ از دانشگاه بصره تا سفارت در تهران

بر اساس اطلاعات مستند منتشرشده در منابع دانشگاهی و رسانه‌ای، یاسر الحجاج:

_ دارای مدرک دکترا (در حوزه‌های مرتبط با علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

_ عضو هیئت علمی دانشگاه بصره عراق

_ عضو هیئت علمی وابسته در برخی همکاری‌های دانشگاهی ایران (از جمله دانشگاه تهران در حوزه مطالعات جهان)

و سال‌ها فعال در حوزه دیپلماسی فرهنگی عراق در ایران بوده است.

او پیش از این چندین بار به عنوان رایزن فرهنگی سفارت عراق در تهران فعالیت کرده و عملاً یکی از چهره‌های ثابت تعاملات دانشگاهی ایران و عراق در یک دهه اخیر بوده است. در همین چارچوب، او در توسعه جذب دانشجویان عراقی در ایران نقش داشته و در توافق‌های دانشگاهی میان دو کشور حضور فعال داشته و همچنین در مدیریت پرونده‌های فرهنگی مرتبط با زائران و مراکز علمی نقش واسطه‌ای ایفا کرده است.

او «دیپلمات صرف» نیست، بلکه «شبکه‌ساز فرهنگی» است

برخلاف بسیاری از سفرای عراق در ایران که عمدتاً از بدنه وزارت خارجه و جریان‌های سیاسی آمده‌اند، الحجاج در دسته‌ای قرار می‌گیرد که در ادبیات دیپلماسی عراق به آنها می‌توان گفت: «دیپلمات‌های شبکه‌ای (Network Diplomats)» یعنی افرادی که به جای تمرکز بر سیاست رسمی، روی شبکه دانشگاهی و اجتماعی کار می‌کنند و در ایران و عراق ارتباطات پایدار فرهنگی ایجاد کرده‌اند و در مدیریت روابط نرم دو کشور نقش داشته‌اند.

این ویژگی باعث می‌شود انتصاب او، بیشتر یک انتخاب تاکتیکی برای تثبیت روابط اجتماعی ایران و عراق باشد تا یک تغییر صرفاً سیاسی.

جریان سیاسی احتمالی؛ او به کدام طیف نزدیک است؟

در ساختار سیاسی عراق، تقسیم‌بندی سفرا معمولاً بر اساس حزب مشخص و آشکار نیست، اما از روی مسیر کاری و حوزه فعالیت می‌توان تحلیل نسبی ارائه داد.

۱. نزدیکی به جریان تکنوکرات–دیپلماتیک وزارت خارجه عراق

مسیر حرفه‌ای الحجاج نشان می‌دهد او به بدنه کلاسیک وزارت خارجه عراق نزدیک است؛ جریانی که کمتر وابسته به احزاب تند سیاسی است و بیشتر بر ثبات روابط خارجی عراق تمرکز دارد و در دوره‌های مختلف دولت‌های عراق حفظ شده است.

۲. ارتباط با جریان روابط فرهنگی نجف–بغداد–تهران

با توجه به فعالیت گسترده او در ایران، می‌توان گفت او در حوزه تعاملات فرهنگی مرتبط با حوزه علمیه نجف، با دانشگاه‌های ایران و نهاد‌های فرهنگی شیعی منطقه نقش فعال داشته است.

این موضوع باعث می‌شود او در دسته دیپلمات‌هایی قرار گیرد که در فضای روابط ایران و عراق، معمولاً مورد اعتماد هر دو سوی دولت‌های شیعی عراق هستند، بدون اینکه به‌طور مستقیم به یک حزب خاص شناخته شوند.

نقش قبلی او در ایران؛ از دانشگاه تا سیاست نرم

یکی از نکات مهم درباره الحجاج این است که او سال‌ها قبل از انتصاب رسمی به سفارت، در ایران حضور مؤثر داشته است.

در گزارش‌های رسمی، از او به عنوان فردی یاد شده که در دیدار با دانشگاه‌های ایران نقش میانجی داشته و در توسعه همکاری‌های علمی و پذیرش دانشجویان عراقی فعال بوده و در مناسبت‌هایی مانند اربعین و تبادلات فرهنگی حضور داشته است

این سابقه باعث می‌شود او برخلاف بسیاری از سفرای تازه‌وارد، «شناخت میدانی از فضای ایران» داشته باشد؛ موضوعی که در دیپلماسی ایران و عراق یک مزیت جدی محسوب می‌شود.

او به بدنه کلاسیک وزارت خارجه عراق نزدیک است؛ جریانی که کمتر وابسته به احزاب تند سیاسی است و بیشتر بر ثبات روابط خارجی عراق تمرکز دارد

مقایسه با سفیر قبلی عراق در ایران

سفیر پیشین عراق در تهران، نصیر عبدالمحسن عبدالله، بیشتر از بدنه کلاسیک وزارت خارجه عراق بود و تمرکز اصلی او بر مدیریت پرونده اربعین، روابط سیاسی و اقتصادی و هماهنگی‌های کنسولی گسترده قرار داشت.

در مقابل، الحجاج با سابقه فرهنگی خود، یک تغییر وزن مشخص در مأموریت سفارت ایجاد می‌کند و احتمالا از دیپلماسی «مدیریت بحران و جمعیت» به دیپلماسی «شبکه‌سازی فرهنگی و دانشگاهی» حرکت خواهد کرد.

جایگاه این انتصاب در روابط ایران و عراق

اگر این انتصاب را در کنار سفرای ایران در بغداد قرار دهیم (از جمله چهره‌هایی مانند ایرج مسجدی و محمدکاظم آل‌صادق) یک تصویر روشن‌تر دیده می‌شود:

ایران، تمرکزش بر دیپلماسی راهبردی–امنیتی و اقتصادی است و عراق تمرکزش بر حرکت به سمت دیپلماسی فرهنگی و اجتماعی در تهران است.

این یعنی رابطه دو کشور وارد مرحله‌ای شده که در آن امنیت و سیاست همچنان مهم است، اما «جامعه و فرهنگ» وزن بیشتری پیدا کرده است.

در مجموع انتصاب یاسر عبدالزهرا الحجاج را نمی‌توان یک تغییر ساده در سطح سفارت دانست. او یک دیپلمات دانشگاهی و فرهنگی است و  سال‌ها در ایران حضور مستقیم داشته و به بدنه تکنوکرات وزارت خارجه عراق نزدیک است و مأموریت اصلی‌اش احتمالاً تثبیت و تعمیق روابط نرم دو کشور خواهد بود.

در واقع، این انتصاب نشان می‌دهد بغداد در حال حرکت به سمت دیپلماسی کم‌تنش، اجتماعی و شبکه‌محور با تهران است؛ مسیری که مکمل روابط سنگین سیاسی و امنیتی دو کشور محسوب می‌شود.