روایت نجات گنجینه فرش ایران از جنگ

رئیس موزه فرش ایران از نگهداری بیش از 2هزار اثر تاریخی و انتقال گنجینه فرش به مخازن امن در دوران جنگ خبر داد.

کد خبر: ۱۳۷۸۲۲۷

تاریخ: ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۲:۳۵

فرش ایرانی تنها یک کالای هنری یا زیرانداز نیست؛ بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران به شمار می‌رود که طی قرن‌ها با ذوق، خلاقیت و مهارت نسل‌های مختلف شکل گرفته و امروز به عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین نماد‌های فرهنگی کشور در جهان شناخته می‌شود.

۲۰ خرداد، همزمان با روز جهانی صنایع دستی و روز جهانی فرش، فرصتی است برای بازخوانی جایگاه این هنر ـ صنعت اصیل و بررسی ظرفیت‌ها، چالش‌ها و دستاورد‌های نهاد‌هایی که مسئول حفاظت از این میراث ارزشمند هستند.

در میان مجموعه‌های مرتبط با فرش، موزه فرش ایران جایگاه ویژه‌ای دارد؛ مجموعه‌ای که از آن به عنوان نخستین و بزرگ‌ترین گنجینه متمرکز فرش جهان یاد می‌شود و هزاران اثر تاریخی، هنری و مردم‌شناختی را از مناطق مختلف ایران در خود جای داده است.

این موزه علاوه بر نگهداری آثار نفیس فرش، در حوزه‌هایی همچون پژوهش، مرمت، آموزش و معرفی میراث فرش ایرانی نیز فعالیت می‌کند و طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با همکاری دانشگاه‌ها و پژوهشگران، ابعاد کمتر شناخته‌شده این هنر ایرانی را مورد مطالعه قرار دهد.

به گزارش تابناک به نقل از تسنیم؛ به مناسبت روز جهانی صنایع دستی و روز جهانی فرش، در گفت‌و‌گو با «محمدجواد اینانلو» رئیس موزه فرش ایران، به بررسی جایگاه این موزه، وضعیت نگهداری و مرمت آثار، نقش مجموعه‌داران خصوصی در حفظ میراث فرش و مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این هنر ـ صنعت پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:

میراث فرهنگی، صنایع دستی، فرش ایرانی.

در ابتدا درباره موزه فرش ایران توضیح دهید. این موزه چه جایگاهی در میان موزه‌های تخصصی فرش در جهان دارد؟

موزه فرش ایران را می‌توان نخستین و بزرگ‌ترین گنجینه فرش جهان دانست که به صورت موزه‌ای و در یک مجموعه متمرکز گردآوری شده است. این مجموعه حدود دو هکتار وسعت و نزدیک به ۸ هزار متر مربع زیربنا دارد و در سه طبقه احداث شده است. موزه فرش ایران در ۲۲ بهمن ۱۳۵۶ افتتاح شد؛ یعنی دقیقاً ۳۶۵ روز پیش از پیروزی انقلاب اسلامی.

در زمان افتتاح موزه حدود ۲۸۰ قطعه فرش در این مجموعه نگهداری می‌شد، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی روند تکمیل گنجینه فرش کشور سرعت گرفت و امروز که با شما گفت‌و‌گو می‌کنم بیش از ۲ هزار قطعه اثر در موزه نگهداری می‌شود. بخش عمده این آثار را فرش‌ها تشکیل می‌دهند و بخشی دیگر شامل ابزار‌های مرتبط با بافت فرش، دست‌بافته‌ها و آثاری است که با الهام از هنر فرش تولید شده‌اند و کاربری‌هایی غیر از زیرانداز دارند؛ آثاری مانند روزینی‌ها، قاب‌ها و نمونه‌های مشابه.

البته نگهداری فرش به عنوان اثری که از الیاف طبیعی تشکیل شده، کاری بسیار پیچیده و تخصصی است. الیاف طبیعی به مرور زمان دچار فرسایش می‌شوند و به همین دلیل کنترل دائمی دما، رطوبت و نور برای حفاظت از این آثار ضروری است. در واقع، نگهداری فرش در موزه صرفاً به معنای انبار کردن آن نیست، بلکه مجموعه‌ای از اقدامات تخصصی برای حفظ و صیانت از آثار تاریخی را شامل می‌شود.

آیا همچنان آثار جدیدی به گنجینه موزه اضافه می‌شود؟

بله، خوشبختانه در سال‌های اخیر نیز این گنجینه غنی‌تر شده است. در دوره‌ای که افتخار خدمت در موزه فرش ایران را داشتم، برخی از دوستداران فرش و میراث فرهنگی آثار ارزشمند خود را به موزه اهدا کردند. از جمله آقای عباس نیشابوری و آقای جبرائیل صفری که تعدادی از فرش‌های نفیس خود را به موزه هدیه کردند. این آثار امروز به بخشی از سرمایه فرهنگی کشور تبدیل شده‌اند و در کنار سایر گنجینه‌های موزه نگهداری می‌شوند.

قدیمی‌ترین فرش موجود در موزه فرش ایران متعلق به چه دوره‌ای است؟

قدیمی‌ترین فرشی که در موزه نگهداری می‌کنیم قالی «سنگشکو» است که به اوایل دوره صفوی تعلق دارد. در کنار این اثر، فرش‌هایی از دوره‌های مختلف تاریخی و از نقاط گوناگون ایران در موزه نگهداری می‌شود. به جرئت می‌توان گفت تقریباً هیچ منطقه مهم فرش‌باف ایران وجود ندارد که نمونه‌ای از تولیدات آن در موزه فرش ایران نگهداری نشود.

آیا می‌توان نمونه‌ای از این ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد را نام برد؟

بله، برای نمونه در منطقه سنگسر سمنان نوعی قالی بافته می‌شود که به «قالی خودرنگ سنگسر» معروف است. در این قالی‌ها اساساً از رنگ‌های طبیعی موجود در پشم گوسفندان استفاده می‌شود و رنگرزی به شکل متداول انجام نمی‌شود. تنوع رنگی پشم گوسفندان آن منطقه باعث شده این شیوه از چندین قرن پیش تاکنون حفظ شود و همچنان ادامه داشته باشد.

همین مثال نشان می‌دهد که شرایط طبیعی و اقلیمی چگونه می‌تواند بر شکل‌گیری یک سنت فرش‌بافی اثرگذار باشد.

چه تعداد از آثار موزه در معرض دید عموم قرار دارند؟

همان‌طور که اشاره کردم بیش از دو هزار قطعه اثر در موزه نگهداری می‌شود، اما طبیعتاً امکان نمایش هم‌زمان همه آثار وجود ندارد. موزه دارای سالن نمایش دائمی و سالن نمایش موقت است.

در سالن اصلی موزه به صورت دائمی ۱۰۵ قطعه فرش به نمایش گذاشته می‌شود. علاوه بر آن، در طبقه بالا حدود ۵۵ اثر دیگر در قالب نمایشگاه‌های موقت در معرض دید قرار می‌گیرد. این نمایشگاه‌ها بر اساس موضوعات مختلف طراحی می‌شوند و گاهی علاوه بر آثار موزه، از مجموعه‌داران خصوصی نیز دعوت می‌کنیم تا آثار خود را در کنار گنجینه موزه به نمایش بگذارند.

برای مثال اگر نمایشگاهی با موضوع فرش‌های عشایری برگزار شود، ممکن است از مجموعه‌داران خصوصی نیز دعوت کنیم تا آثار شاخص خود را برای نمایش در اختیار موزه قرار دهند. البته این آثار باید استاندارد‌ها و شرایط لازم برای نمایش در محیط موزه را داشته باشند.

آثار به نمایش درآمده در موزه هر چند وقت یک بار تغییر می‌کنند؟

سالانه حدود ۳۰ درصد از آثار به نمایش درآمده تعویض می‌شوند. به عبارت دیگر، از میان ۱۰۵ قطعه‌ای که در سالن اصلی به نمایش گذاشته می‌شود، هر سال حدود ۳۱ اثر از سالن خارج و آثار دیگری جایگزین آنها می‌شوند.

این کار چند دلیل دارد. نخست اینکه امکان نمایش هم‌زمان تمام آثار وجود ندارد و دوم اینکه مخاطب باید برای بازدید مجدد از موزه انگیزه داشته باشد. وقتی بخشی از آثار تغییر می‌کند، بازدیدکنندگان می‌توانند در هر مراجعه با آثار تازه‌ای روبه‌رو شوند.

میراث فرهنگی، صنایع دستی، فرش ایرانی.

به همین دلیل هر بار که جابه‌جایی آثار انجام می‌شود، از طریق اطلاع‌رسانی و شبکه‌های اجتماعی مخاطبان را در جریان قرار می‌دهیم تا از آثار جدید بازدید کنند.

البته برخی آثار هویت اصلی موزه محسوب می‌شوند و تقریباً به صورت دائمی در معرض نمایش قرار دارند. قالی سنگشکو از جمله همین آثار است. این فرش یکی از شاخص‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آثار موزه به شمار می‌رود و در واقع بخشی از شناسنامه موزه فرش ایران محسوب می‌شود؛ بنابراین بازدیدکنندگان تقریباً در هر زمانی که به موزه مراجعه کنند، می‌توانند این اثر را مشاهده کنند.

آیا در موزه فرش ایران محدودیتی برای نمایش برخی فرش‌ها یا آثار وجود دارد؟

خیر، در حال حاضر موردی به ذهنم نمی‌رسد که به لحاظ محتوایی یا موضوعی برای نمایش آن در موزه محدودیتی وجود داشته باشد. معیار اصلی ما برای نمایش آثار، شرایط حفاظتی و استاندارد‌های موزه‌ای است؛ یعنی اینکه اثر از نظر نگهداری، نور، دما و شرایط نمایش بتواند در معرض دید قرار بگیرد. از این منظر محدودیتی برای نمایش فرش‌ها نداریم.

مهم‌ترین چالش‌های موزه فرش در حوزه نگهداری، بودجه و توسعه فعالیت‌ها چیست؟

ببینید، موزه فرش ایران از یک جهت با بسیاری از مجموعه‌هایی که امروز در کشور تحت عنوان موزه شناخته می‌شوند تفاوت دارد. در ایران بسیاری از فضا‌هایی که امروز به عنوان موزه فعالیت می‌کنند، در اصل خانه‌ها یا بنا‌های تاریخی بوده‌اند که بعد‌ها کاربری موزه‌ای پیدا کرده‌اند. برای مثال می‌توان به برخی مجموعه‌های تاریخی اشاره کرد که امروز به عنوان موزه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اما موزه فرش ایران از ابتدا برای موزه بودن طراحی و ساخته شده است. همانند موزه هنر‌های معاصر تهران یا موزه ملی ایران، این مجموعه از روز نخست با کارکرد موزه‌ای شکل گرفته و همچنان نیز با همان کارکرد به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

به همین دلیل بسیاری از زیرساخت‌هایی که یک موزه تخصصی به آن نیاز دارد از ابتدا در این مجموعه پیش‌بینی شده است. ما آزمایشگاه فنی، کارگاه‌های پژوهشی، فضا‌های آموزشی و بخش‌های تخصصی مورد نیاز را در اختیار داریم و این امکانات از زمان طراحی مجموعه در نظر گرفته شده‌اند.

به همین علت وقتی درباره توسعه صحبت می‌کنیم، منظور ما توسعه فیزیکی و ساختمانی نیست. اگر یک خانه تاریخی را بخواهید به موزه تبدیل کنید، طبیعی است که نیازمند توسعه زیرساخت‌ها باشید، اما در موزه فرش ایران چنین نیازی وجود ندارد. آنچه امروز برای ما اهمیت بیشتری دارد، نگهداری و به‌روزرسانی زیرساخت‌های موجود است.

این نیاز‌های نگهداری، بیشتر در چه بخش‌هایی خود را نشان می‌دهد؟

عمر ساختمان موزه اکنون به حدود ۵۰ سال رسیده است و طبیعتاً بنایی با این قدمت نیازمند رسیدگی مستمر است. بخشی از فعالیت‌های ما معطوف به نگهداری ساختمان، تأسیسات، فضای سبز و همچنین استفاده از فناوری‌ها و شیوه‌های نوین نمایش آثار است.

فرش یک اثر بسیار حساس است و نحوه نمایش آن نیز اهمیت فراوانی دارد. به همین دلیل تلاش می‌کنیم در کنار حفاظت از آثار، شیوه‌های نمایش را نیز متناسب با استاندارد‌های روز ارتقا دهیم.

در دوران جنگ ۱۲ روزه و شرایط خاص کشور، حفاظت از آثار موزه به چه شکل انجام شد؟

یکی از مهم‌ترین اقداماتی که در ماه‌های گذشته انجام دادیم، مربوط به حفاظت از آثار در شرایط بحرانی بود. با توجه به هشدار‌ها و آماده‌باش‌هایی که پیش از جنگ ۱۲ روزه اعلام شده بود، قبل از وقوع هرگونه حادثه، فرش‌های موجود در سالن‌های نمایش را مطابق پروتکل‌های تخصصی جمع‌آوری و بسته‌بندی کردیم و به مخازن امن موزه انتقال دادیم.

خوشبختانه موزه فرش ایران از این نظر دارای یک مزیت مهم است؛ زیرا مخازن آن از ابتدا برای نگهداری فرش طراحی شده‌اند و شرایط مناسبی برای حفاظت از این آثار دارند.

البته این فرآیند بسیار دشوار و زمان‌بر بود. فرش‌ها به دلیل ابعاد بزرگ و همچنین جنس الیاف خود، بسیار آسیب‌پذیر هستند و جابه‌جایی آنها نیازمند دقت و حساسیت بالاست. کوچک‌ترین خطا می‌تواند به یک اثر تاریخی آسیب وارد کند.

ما این تجربه را تنها در جریان جنگ ۱۲ روزه نداشتیم. پیش از برخی تنش‌های امنیتی و نظامی دیگر نیز چنین اقداماتی را انجام داده بودیم و هر زمان که احتمال بروز خطر وجود داشته، آثار را مطابق دستورالعمل‌های حفاظتی به محل امن منتقل کرده‌ایم.

خوشبختانه نه به ساختمان موزه آسیبی وارد شد و نه آثار دچار خسارت شدند و توانستیم این دوره را بدون آسیب پشت سر بگذاریم.

تعطیلی موزه در آن مقطع چه تأثیری بر فعالیت‌های مجموعه داشت؟

طبیعتاً تعطیلی موزه شرایط خاصی را ایجاد کرد؛ اما تلاش کردیم این تهدید را به فرصت تبدیل کنیم. بسیاری از کار‌هایی که در زمان حضور بازدیدکنندگان به سختی قابل انجام است، در همین دوره پیگیری شد.

برای مثال بخشی از اصلاحات مربوط به سیستم آبیاری، برخی امور تأسیساتی و اقدامات مرتبط با نگهداری ساختمان در همین دوره انجام شد. تلاش ما این بود که حتی در زمان تعطیلی نیز فعالیت‌های موزه متوقف نشود و از فرصت ایجادشده برای ارتقای زیرساخت‌ها استفاده کنیم.

در واقع سعی کردیم موزه را به لحاظ ساختاری و زیست‌محیطی در شرایط مطلوب نگه داریم تا هر زمان که امکان بازگشایی فراهم شد، بتواند بدون مشکل به فعالیت خود ادامه دهد.

وضعیت فعلی موزه چگونه است؟

پس از جنگ ۱۲ روزه، موزه فرش ایران جزو نخستین موزه‌هایی بود که بازگشایی شد. اکنون نیز آمادگی کامل داریم و هر زمان که ابلاغ‌های لازم صادر شود، می‌توانیم فعالیت‌های خود را با ظرفیت کامل ادامه دهیم.

فرش‌های تاریخی موجود در موزه نیاز به مرمت پیدا می‌کنند؟ فرآیند مرمت در موزه فرش چگونه انجام می‌شود؟

بله، طبیعتاً بخشی از آثار موزه در طول زمان نیازمند اقدامات حفاظتی و مرمتی هستند. خوشبختانه موزه فرش ایران دارای بخش مرمت تخصصی است و بخش قابل توجهی از امور مربوط به حفاظت و مرمت آثار را به صورت خودکفا انجام می‌دهد.

البته در کنار مرمت، موضوع پژوهش نیز اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از موارد لازم است پیش از هرگونه مداخله روی یک اثر، مطالعات علمی و پژوهشی انجام شود تا مطمئن شویم کمترین آسیب ممکن به اثر وارد خواهد شد.

برای مثال یکی از موضوعاتی که در سال‌های اخیر روی آن کار کرده‌ایم، فرآیند «هوادهی فرش» است. در این فرآیند، فرش از مخزن خارج می‌شود، در معرض گردش هوا قرار می‌گیرد، عملیات خاک‌گیری روی آن انجام می‌شود و سپس یا دوباره به نمایش گذاشته می‌شود یا به مخزن بازمی‌گردد.

این فرآیند در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل نیازمند مطالعات تخصصی است. ما در حال تدوین دستورالعمل‌هایی هستیم تا مشخص شود چگونه می‌توان با کمترین میزان مداخله و کمترین احتمال آسیب، عملیات هوادهی را انجام داد؛ به گونه‌ای که هم فرش از شرایط مناسب محیطی بهره‌مند شود و هم کمترین فشار به ساختار اثر وارد شود.

موزه فرش ایران در حوزه پژوهش‌های علمی نیز فعالیت دارد؟

بله، اتفاقاً یکی از حوزه‌هایی که در سال‌های اخیر مورد توجه ما قرار گرفته، توسعه همکاری‌های پژوهشی با دانشگاه‌ها و مراکز علمی است.

البته شخصاً معتقدم بسیاری از تفاهم‌نامه‌هایی که در کشور امضا می‌شوند، در حد یک مراسم باقی می‌مانند و به مرحله اجرا نمی‌رسند، اما ما تلاش کرده‌ایم همکاری‌های علمی را به شکل عملیاتی دنبال کنیم.

در حال حاضر با دانشگاه حضرت معصومه (س) قم، دانشگاه هنر و همچنین دانشگاه علامه طباطبایی همکاری‌های پژوهشی مشترک داریم. بخشی از این پژوهش‌ها به نقوش و محتوای فرش اختصاص دارد و بخشی دیگر به ابعاد فرهنگی و تاریخی فرش ایرانی می‌پردازد.

برای مثال، بسیاری از فرش‌های موجود در موزه، دارای کتیبه هستند؛ اشعاری در حاشیه آنها نوشته شده یا متون و مضامینی در متن فرش وجود دارد که نیازمند مطالعه و بازخوانی است.

ما با همکاری پژوهشگران دانشگاه علامه طباطبایی نزدیک به ۵۰ طرح پژوهشی تعریف کرده‌ایم تا مشخص شود چه ارتباطی میان اشعار، کتیبه‌ها و نقوش فرش وجود دارد. در برخی موارد حتی خوانش کتیبه‌ها برای مخاطبان عادی دشوار است و نیاز به بازخوانی تخصصی دارد.

بخشی از این پژوهش‌ها به مراحل پایانی رسیده و امیدواریم به زودی نتایج آنها در قالب مقالات و آثار علمی منتشر شود تا پژوهشگران و علاقه‌مندان بتوانند از آنها استفاده کنند.

مجموعه‌داران خصوصی فرش چه نقشی در حفظ میراث فرش ایران دارند؟

نقش مجموعه‌داران خصوصی بسیار مهم است. تعداد زیادی از علاقه‌مندان فرش تاریخی در کشور فعالیت می‌کنند که بسیاری از آنها حتی به شکل رسمی شناخته‌شده نیستند. برخی از این افراد به صورت شخصی و بدون آنکه فعالیتشان رسانه‌ای شود، سال‌هاست در حوزه گردآوری و نگهداری فرش‌های تاریخی فعالیت می‌کنند.

برخلاف بسیاری از آثار تاریخی، خرید و فروش فرش در داخل کشور ممنوعیتی ندارد و به همین دلیل مجموعه‌داری فرش نیز در ایران سابقه طولانی دارد. برخی از افراد از طریق بازار فرش، آثار تاریخی را خریداری می‌کنند و برخی دیگر این آثار را به صورت خانوادگی و موروثی در اختیار دارند.

البته در حوزه خروج آثار تاریخی از کشور محدودیت‌ها و ضوابط قانونی وجود دارد، اما در داخل کشور افراد زیادی با علاقه شخصی در این زمینه فعالیت می‌کنند.

آیا نمونه‌ای از مجموعه‌داران اثرگذار در این حوزه وجود دارد که آثار خود را در اختیار موزه قرار داده باشند؟

بله، نمونه‌های ارزشمندی در این زمینه وجود دارد. به عنوان مثال، مهندس غلامعلی ملول یکی از افرادی بودند که سال‌ها در حراجی‌ها و آکشن‌های مختلف اروپا شرکت می‌کردند و با هزینه شخصی خود فرش‌های تاریخی ایران را خریداری می‌کردند.

ایشان پس از گردآوری این آثار، بخشی از آنها را به موزه فرش ایران اهدا کردند و امروز این آثار در گنجینه موزه نگهداری می‌شوند و در معرض دید مردم قرار دارند.

این اقدام علاوه بر ارزش فرهنگی، نوعی فرهنگ‌سازی نیز محسوب می‌شود و نشان می‌دهد که چگونه یک فرد علاقه‌مند می‌تواند در حفظ میراث ملی نقش‌آفرین باشد.

این روند همچنان ادامه دارد؟

بله، همچنان افرادی هستند که با علاقه شخصی در این مسیر حرکت می‌کنند. یکی از نمونه‌های اخیر، آقای عباس نیشابوری هستند که یک قطعه فرش صفوی را با هزینه شخصی خریداری کردند و سپس آن را به موزه فرش ایران اهدا کردند.

این اتفاقات نشان می‌دهد که هنوز هم علاقه‌مندان جدی فرش ایرانی وجود دارند و برخی از آنها حاضرند سرمایه شخصی خود را صرف حفظ و بازگرداندن آثار ارزشمند فرش ایرانی کنند.

موزه برای افرادی که آثار ارزشمند خود را اهدا می‌کنند، امتیاز یا مشوّق خاصی در نظر می‌گیرد؟

خیر، ما نه فراخوانی برای این کار داریم و نه مشوّق مالی یا امتیاز ویژه‌ای در نظر می‌گیریم؛ افرادی که آثار خود را به موزه اهدا می‌کنند، معمولاً از روی علاقه و دغدغه فرهنگی این کار را انجام می‌دهند.

البته طبیعی است که ما همواره قدردان این افراد هستیم و تلاش می‌کنیم نام آنها در کنار آثاری که اهدا کرده‌اند حفظ شود. برای مثال هر زمان که آثار مهندس غلامعلی ملول در موزه به نمایش گذاشته می‌شود، نام ایشان نیز در کنار اثر درج می‌شود. درباره آقای عباس نیشابوری و دیگر اهداکنندگان نیز همین روال وجود دارد.

مردم باید بدانند افرادی بوده‌اند که بدون هیچ چشم‌داشتی، سال‌ها از این آثار مانند بخشی از وجود خود نگهداری کرده‌اند و در نهایت تصمیم گرفته‌اند آنها را در اختیار مردم و میراث فرهنگی کشور قرار دهند. این کار ارزش بسیار بالایی دارد و ما همیشه قدردان چنین افرادی بوده‌ایم.

آیا موزه فرش دارای آزمایشگاه تخصصی برای پژوهش روی فرش‌ها است؟

بله، فضای آزمایشگاه تخصصی در موزه وجود دارد؛ هرچند در حال حاضر فعالیت آن به گستردگی سال‌های گذشته نیست.

در مقاطع مختلف پژوهشگران ایرانی و خارجی در این مجموعه حضور پیدا کرده‌اند و روی آثار موجود، مطالعات تخصصی انجام داده‌اند. امکانات و زیرساخت‌های لازم برای این نوع پژوهش‌ها در موزه وجود دارد و ظرفیت انجام کار‌های علمی بیشتری نیز فراهم است.

مهم‌ترین تهدید فیزیکی برای فرش‌های تاریخی چیست؟

اگر از منظر فیزیکی بخواهیم نگاه کنیم، یکی از مهم‌ترین دشمنان فرش خاک است.

خاک به مرور زمان چربی طبیعی موجود در الیاف پشم را جذب می‌کند. وقتی این چربی از بین برود، الیاف شکننده می‌شوند و استحکام خود را از دست می‌دهند. این مسئله تا حدی شبیه موی انسان است؛ زمانی که چربی طبیعی مو کاهش پیدا می‌کند، مو خشک و شکننده می‌شود. در مورد الیاف فرش نیز شرایط مشابهی وجود دارد.

به همین دلیل، نظافت اصولی و نگهداری صحیح، اهمیت بسیار زیادی دارد.

برای نگهداری بهتر فرش در منازل چه توصیه‌ای دارید؟

یکی از نکاتی که مردم باید به آن توجه کنند، موضوع شست‌وشوی فرش است. در گذشته معمولاً فرش‌ها در روز‌های پایانی سال شسته می‌شدند، اما از نظر فنی بهتر است این کار در فصول گرم انجام شود تا فرش بتواند به‌خوبی خشک شود و از نور خورشید نیز بهره ببرد.

البته منظور این نیست که فرش برای مدت طولانی در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار گیرد، اما خشک شدن کامل آن اهمیت زیادی دارد.

همچنین برخلاف تصور برخی افراد، اگر شست‌وشو به شکل اصولی انجام شود، قالیشویی لزوماً به فرش دستباف آسیب نمی‌زند. آنچه مشکل ایجاد می‌کند استفاده نادرست از برخی مواد شیمیایی یا روش‌های غیراصولی شست‌وشو است.

نکته مهم دیگر رطوبت است. فرش نباید برای مدت طولانی در محیط مرطوب قرار بگیرد. گاهی یک گلدان کوچک که نشتی بسیار جزئی دارد، می‌تواند به مرور زمان باعث ایجاد کپک، پوسیدگی و تخریب بخشی از فرش شود.

اگر فردی یک فرش ارزشمند داشته باشد که نیاز به مرمت داشته باشد، آیا می‌تواند از خدمات موزه استفاده کند؟

خیر، موزه به طور معمول وارد مرمت اموال شخصی افراد نمی‌شود، مگر اینکه اثری قرار باشد به مجموعه موزه اهدا شود و فرآیند‌های مربوط به آن انجام شود.

البته در بازار فرش ایران متخصصان بسیار توانمندی در حوزه مرمت فعالیت می‌کنند و افراد می‌توانند از ظرفیت آنها استفاده کنند.

وضعیت بازدید از موزه فرش ایران چگونه است؟ آیا بازدید‌ها رایگان است؟

بازدید از موزه فرش ایران مشمول بلیت است. آخرین نرخ بلیت حدود ۳۰ هزار تومان بوده است. البته شخصاً معتقدم قیمت بلیت اگر بسیار پایین باشد، ممکن است ارزش ادراکی اثر را در ذهن مخاطب کاهش دهد.

در سال‌های اخیر، به دلایل مختلف از جمله شرایط خاص کشور، بخشی از زمان موزه نیز در حالت تعطیلی بوده است. به طور مشخص از دی‌ماه سال گذشته تا چند ماه اخیر، به دلیل شرایط جنگ ۱۲ روزه و برخی محدودیت‌ها، امکان بازدید عمومی به صورت مستمر وجود نداشته است.

در این مدت تلاش کردیم از ظرفیت تعطیلی، برای انجام کار‌های زیربنایی استفاده کنیم؛ از جمله اقدامات عمرانی، فنی و به‌روزرسانی زیرساخت‌های موزه که در شرایط حضور بازدیدکننده امکان انجام آنها دشوار بود.

با توجه به موقعیت مکانی موزه در مرکز فرهنگی تهران و نزدیکی به مجموعه‌هایی مانند موزه هنر‌های معاصر و بوستان لاله، موزه فرش همواره یکی از مراکز شناخته‌شده و مورد توجه بازدیدکنندگان بوده است. با این حال، هدف ما صرفاً جذب مخاطب عمومی نبوده و در سال‌های اخیر تلاش کرده‌ایم مخاطبان تخصصی‌تر از جمله دانشجویان معماری، طراحی داخلی و رشته‌های مرتبط را نیز درگیر فعالیت‌های موزه کنیم.

اگر فردی بخواهد یک فرش نفیس را به موزه فرش ایران اهدا کند، روند آن چگونه است؟

برای این کار یک سازوکار مشخص وجود دارد. ما کمیته کارشناسی متشکل از کارشناسان امین و متخصص در حوزه فرش داریم که با حکم وزیر انتخاب می‌شوند.

در ابتدا فرد باید اطلاعات کامل اثر شامل تصاویر، مشخصات و جزئیات را ارائه کند. سپس اثر توسط کارشناسان بررسی می‌شود تا از نظر تاریخی، هنری و کیفی مورد ارزیابی قرار گیرد.

در صورتی که اثر واجد شرایط باشد، وارد فرآیند پذیرش در موزه می‌شود. پس از آن، فرش وارد مرحله قرنطینه و بررسی‌های اولیه می‌شود تا شرایط لازم برای نگهداری در کنار سایر آثار را پیدا کند.

در نهایت، در صورت تأیید نهایی، اثر در زمان مناسب در معرض نمایش قرار می‌گیرد و از اهداکننده نیز به شکل رسمی تقدیر می‌شود.