خیبرشکن؛ موشکی که دیشب دوباره از دل کوه‌های ایران برخاست و آسمان اسرائیل را به هم ریخت

وقتی شب ۱۷ خرداد آژیرهای خطر دوباره در سرزمین‌های اشغالی فعال شد و تصاویر رهگیری موشک‌ها آسمان تل‌آویو و حیفا را روشن کرد، یک نام دوباره در گزارش‌های نظامی و رسانه‌ای تکرار شد؛ «خیبرشکن». موشکی که حالا دیگر فقط یک پروژه تبلیغاتی یا رونمایی تلویزیونی نیست، بلکه به بخشی واقعی از معادله جنگ موشکی خاورمیانه تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۳۷۷۶۹۲

تاریخ: ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۸

به گزارش تابناک؛ در حمله دیشب ایران به اهدافی در اسرائیل، بار دیگر گزارش‌هایی از استفاده نیروی هوافضای سپاه از موشک‌های خیبرشکن منتشر شد؛ موشکی که فلسفه طراحی آن، عبور از لایه‌های پدافندی اسرائیل و رساندن سرجنگی به عمق اهداف راهبردی است؛ و همین مسئله باعث شده خیبرشکن، برای تل‌آویو فقط یک موشک دیگر نباشد؛ بلکه بخشی از کابوس جدید جنگ موشکی منطقه باشد.

داستان خیبرشکن، در واقع داستان تغییر فلسفه موشکی ایران است. سال‌ها پیش، موشک‌های بالستیک بیشتر بر پایه افزایش برد و قدرت تخریب تعریف می‌شدند. اما جنگ‌های جدید نشان داد فقط برد بالا کافی نیست. وقتی دشمن به سامانه‌هایی مثل پیکان، فلاخن داود، تاد و پاتریوت مجهز باشد، موشکی موفق است که بتواند از سد پدافند عبور کند، مسیرش را اصلاح کند و در فاز نهایی، فرصت واکنش را از دشمن بگیرد.

خیبرشکن دقیقاً برای همین جنگ ساخته شد.

این موشک نخستین‌بار در سال ۱۴۰۰ رونمایی شد و از همان ابتدا، روی دو ویژگی آن تأکید زیادی شد؛ سوخت جامد و مانورپذیری بالا در فاز نهایی. دو مؤلفه‌ای که در نبرد موشکی مدرن اهمیت حیاتی دارند. سوخت جامد باعث می‌شود زمان آماده‌سازی موشک به‌شدت کاهش پیدا کند. یعنی موشک می‌تواند سریع‌تر شلیک شود و فرصت کمتری برای کشف و هدف قرار گرفتن داشته باشد. از طرف دیگر، مانورپذیری در مرحله پایانی باعث می‌شود رهگیری آن برای سامانه‌های دفاع موشکی سخت‌تر شود.

برد اعلامی خیبرشکن حدود ۱۴۵۰ کیلومتر عنوان شده؛ عددی که به‌خوبی برای رسیدن به اهدافی در عمق اسرائیل کافی است. اما اهمیت واقعی خیبرشکن فقط در برد آن نیست. این موشک بخشی از نسل جدید موشک‌های بالستیک ایران محسوب می‌شود؛ موشک‌هایی که تلاش می‌کنند زمان واکنش دشمن را کاهش دهند و احتمال عبور از سپر دفاعی را افزایش دهند.

در حمله دیشب نیز همین مسئله مورد توجه تحلیلگران قرار گرفت. گزارش‌ها و تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد موج جدید حملات موشکی ایران فقط بر حجم آتش متکی نبود؛ بلکه تلاش شده بود از موشک‌هایی استفاده شود که توان عبور از سامانه‌های چندلایه دفاعی اسرائیل را داشته باشند. در برخی گزارش‌ها حتی به هدف قرار گرفتن مناطقی مرتبط با پایگاه‌های هوایی اسرائیل اشاره شد؛ پایگاه‌هایی که برای تل‌آویو اهمیت راهبردی دارند.
خیبرشکن از نظر طراحی ظاهری هم با نسل‌های قدیمی‌تر تفاوت دارد. بدنه این موشک نسبت به برخی موشک‌های پیشین، بهینه‌تر و سبک‌تر طراحی شده و گفته می‌شود بخشی از کاهش وزن آن به استفاده از مواد جدید در ساختار بدنه مربوط است. این کاهش وزن، هم در افزایش تحرک موشک و هم در بهبود عملکرد آن نقش دارد.

از نظر فنی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خیبرشکن، مرحله نهایی حمله است. بسیاری از سامانه‌های ضد موشکی، بر اساس پیش‌بینی مسیر بالستیک هدف عمل می‌کنند. یعنی اگر مسیر موشک تا حد زیادی قابل پیش‌بینی باشد، رهگیری آن آسان‌تر خواهد بود. اما موشک‌هایی که در مرحله پایانی مانور می‌دهند، معادله را پیچیده‌تر می‌کنند. چون سامانه پدافندی باید در چند ثانیه آخر، دوباره مسیر را محاسبه کند و واکنش نشان دهد.

خیبرشکن در این میان، نقش «ضربه نهایی» را بازی می‌کند؛ موشکی که باید از دل آشفتگی پدافندی عبور کند و به هدف برسد.

اسرائیل طی دو دهه گذشته میلیارد‌ها دلار روی سامانه‌های دفاع موشکی سرمایه‌گذاری کرده است. گنبد آهنین برای راکت‌ها، فلاخن داود برای تهدیدات میان‌برد، پیکان برای موشک‌های بالستیک و همکاری گسترده با آمریکا در سامانه تاد، بخشی از همین شبکه دفاعی است. اما مشکل اینجاست که هیچ سامانه‌ای صد درصد نیست. مخصوصاً وقتی حمله به شکل ترکیبی و اشباعی انجام شود.

دقیقاً همین نقطه، بخشی از فلسفه عملیاتی ایران را شکل داده است. در عملیات‌های اخیر، معمولاً حملات به‌صورت ترکیبی انجام می‌شوند؛ پهپاد، موشک کروز و موشک بالستیک همزمان وارد میدان می‌شوند تا سامانه دفاعی مجبور شود چند تهدید متفاوت را همزمان مدیریت کند. در چنین شرایطی، حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌ها هم ممکن است دچار فشار و خطا شوند.

در عملیات‌های قبلی نیز نام خیبرشکن بار‌ها مطرح شده بود. از حملات موشکی فرامرزی تا عملیات‌های مستقیم علیه اسرائیل، این موشک کم‌کم از مرحله نمایش به مرحله استفاده عملیاتی وارد شد. حتی برخی تحلیلگران غربی هم اعتراف کردند که نسل جدید موشک‌های ایرانی، نسبت به گذشته دقت و پیچیدگی بیشتری پیدا کرده‌اند.

در جنگ موشکی امروز، همین چند ثانیه می‌تواند سرنوشت هدف را تعیین کند.

در خاورمیانه، موشک فقط یک سلاح نیست؛ ابزار بازدارندگی است. وقتی ایران موشکی با برد بالا و توان عبور از سپر دفاعی معرفی می‌کند، در واقع پیامی مستقیم به تل‌آویو و واشینگتن می‌فرستد؛ اینکه هر حمله‌ای می‌تواند پاسخ مستقیم دریافت کند.

حمله دیشب هم دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است. بعد از افزایش تنش‌ها و حملات متقابل میان ایران و اسرائیل، استفاده دوباره از موشک‌هایی مانند خیبرشکن نشان می‌دهد تهران قصد دارد همچنان توان موشکی خود را به‌عنوان مهم‌ترین ابزار بازدارندگی حفظ کند. مخصوصاً حالا که منطقه وارد مرحله‌ای شده که آتش‌بس بیشتر شبیه وقفه موقت است تا صلح واقعی.
از نگاه تحلیلی، خیبرشکن نماد یک تغییر بزرگ در جنگ منطقه‌ای است؛ تغییر از نبرد‌های کلاسیک به نبرد موشکی و پهپادی. امروز دیگر لازم نیست یک کشور صد‌ها جنگنده وارد میدان کند تا به دشمنش ضربه بزند. چند موشک دقیق و چند پهپاد می‌توانند معادله را تغییر دهند؛ و همین مسئله، دلیل نگرانی اسرائیل است.

اما اهمیت خیبرشکن فقط نظامی نیست؛ سیاسی هم هست.

تل‌آویو می‌داند که در صورت جنگ گسترده، با موج بزرگی از موشک‌ها روبه‌رو خواهد شد؛ موشک‌هایی که بخشی از آنها شاید رهگیری شوند، اما حتی عبور تعداد محدودی از آنها هم می‌تواند خسارت راهبردی ایجاد کند. به همین دلیل، نبرد اصلی حالا فقط بر سر تعداد موشک نیست؛ بر سر کیفیت عبور از پدافند است.

خیبرشکن دقیقاً برای همین مأموریت طراحی شده؛ عبور؛ و شاید مهم‌ترین بخش داستان همین باشد؛ اینکه خیبرشکن فقط یک موشک بالستیک نیست. نماد نسلی از سلاح‌های ایرانی است که دیگر صرفاً روی برد تمرکز ندارند، بلکه روی بقا، سرعت واکنش، دقت و عبور از سپر دفاعی کار می‌کنند.

دیشب، وقتی آسمان منطقه دوباره با نور رهگیر‌ها و موشک‌ها روشن شد، خیبرشکن فقط از یک سیلو یا پرتابگر شلیک نشد؛ از دل رقابت تسلیحاتی خاورمیانه بیرون آمد. رقابتی که هر روز خطرناک‌تر، پیچیده‌تر و واقعی‌تر می‌شود؛ و حالا، در آسمان خاورمیانه، دیگر فقط تعداد موشک‌ها مهم نیست؛ این مهم است که کدام موشک می‌تواند از همه لایه‌های دفاع عبور کند و چند دقیقه بعد، صدای انفجارش در عمق خاک دشمن شنیده شود.