بی رغبتی زنان برای فرزندآوری بیشتر از مردان است/ تمرکز بودجه بر درمان ناباروری کارساز نیست

زنان ایرانی بی رغبت‌تر از مردان برای فرزندآوری هستند و این موضوع، دلایل متعددی دارد.

کد خبر: ۱۳۷۶۷۶۱

تاریخ: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۳:۳۳

در سال‌هایی که سیاست‌های «جوانی جمعیت» به یکی از مهم‌ترین محور‌های برنامه‌ریزی اجتماعی و سلامت در کشور تبدیل شده، همچنان پرسش اصلی پابرجاست؛ چرا بسیاری از زوج‌های جوان، با وجود مشوق‌ها و حمایت‌های قانونی، تصمیم به فرزندآوری را به تعویق می‌اندازند یا از آن صرف‌نظر می‌کنند؟
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، فهیمه رنجبر، دانشیار دانشگاه ایران، درباره چالش‌های جوانی جمعیت، نقش فرهنگ‌سازی و نگرانی‌های نسل جدید با نگاهی چندبعدی به مسئله فرزندآوری، تأکید کرد: تصمیم به بچه‌دار شدن، صرفاً تابع حمایت‌های اقتصادی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل فرهنگی، روانی، اجتماعی، آموزشی و حتی کیفیت روابط زوجین در آن نقش تعیین‌کننده دارد.
رنجبر در گفت‌و‌گو با خبرنگار اجتماعی تابناک، با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در چارچوب قانون جوانی جمعیت گفت: اقداماتی همچون افزایش مرخصی زایمان از شش به نُه ماه، کاهش ساعات کاری مادران دارای فرزند خردسال، پوشش بخشی از هزینه‌های زایمان طبیعی و حمایت بیمه‌ای از درمان ناباروری به‌عنوان نقاط مثبت این قانون است. اما با این حال، تصمیم به فرزندآوری، تصمیمی «بسیار پیچیده و چندعاملی» است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۵۰ متغیر می‌توانند بر آن اثرگذار باشند. طبیعی است که همه این عوامل در قالب یک قانون قابل پوشش نباشند و همین مسئله، ضرورت برنامه‌ریزی‌های مکمل در حوزه فرهنگ، آموزش و سبک زندگی را دوچندان می‌کند.
وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین خلأ‌های موجود ضعف در فرهنگ‌سازی است و جامعه ایران سال‌ها تحت تأثیر سیاست‌های کنترل جمعیت قرار داشته و تغییر این ذهنیت، نیازمند فرآیندی تدریجی، مستمر و هدفمند است.

فرزندآوری؛ تصمیمی آگاهانه، نه تحمیلی
وی با اشاره به اینکه نقش اصلی نظام سلامت «توانمندسازی زوجین برای تصمیم‌گیری صحیح» درباره زندگی باروری‌شان است، افزود: تصمیم به فرزندآوری باید «صحیح، آزادانه، آگاهانه و مسئولانه» باشد و نظام سلامت موظف است از طریق آموزش علمی و مبتنی بر شواهد، زمینه چنین تصمیمی را فراهم کند.
وی ادامه داد: تعویق فرزندآوری، به‌ویژه در میان زنان تحصیل‌کرده، به یک روند نگران‌کننده تبدیل شده است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، بسیاری از زنان ترجیح می‌دهند نخستین فرزند خود را بعد از ۳۰ سالگی و در برخی موارد پس از ۳۵ سالگی به دنیا بیاورند؛ مسئله‌ای که می‌تواند ریسک ناباروری را به شکل معناداری افزایش دهد.
بخش قابل توجهی از زنان نابارور، آگاهی دقیقی از تأثیر سن بر قدرت باروری نداشته‌اند و این مسئله نشان‌دهنده ضعف جدی در آموزش عمومی و مشاوره‌های تخصصی است.

ایده‌آل‌گرایی؛ مانعی پنهان در مسیر فرزندآوری
رنجبر در ادامه افزود: یکی دیگر از عوامل مؤثر در کاهش تمایل به فرزندآوری «ایده‌آل‌گرایی افراطی» در میان برخی زوج‌های جوان است. بسیاری از زوج‌ها تصور می‌کنند تا زمانی که همه شرایط در بهترین وضعیت ممکن نباشد، نباید صاحب فرزند شوند؛ در حالی که همین نگاه، گاه آنها را به‌طور کامل از تجربه فرزندپروری محروم می‌کند.
وی ادامه داد: نگرانی‌های اقتصادی واقعی و جدی است و هزینه‌های سنگین مهدکودک، پرستار کودک و مراقبت‌های مرتبط با فرزند، به‌ویژه برای زنان شاغل، به یکی از موانع مهم فرزندآوری تبدیل شده است. توسعه پوشش‌های بیمه‌ای در حوزه بارداری و زایمان می‌تواند بخشی از این دغدغه‌ها را کاهش دهد، هرچند حمایت‌های فعلی همچنان ناکافی است.

درمان ناباروری؛ حقی ضروری، اما نه راه‌حل اصلی
رنجبر با دفاع از توسعه خدمات رایگان یا ارزان‌قیمت ناباروری، بهره‌مندی از این خدمات را «حق مسلم» زوج‌های نابارور دانست، اما هم‌زمان هشدار می‌دهد که نباید همه سیاست‌های جوانی جمعیت به درمان ناباروری محدود شود.
وی افزود: حتی در صورت موفقیت کامل برنامه‌های درمان ناباروری، تأثیر این گروه بر شاخص‌های کلان جمعیتی محدود خواهد بود؛ چراکه جامعه ناباروران تنها بخش کوچکی از کل جمعیت در سن باروری را تشکیل می‌دهد.
وی ادامه داد: تمرکز یک‌جانبه بودجه‌های جوانی جمعیت بر درمان ناباروری، بدون توجه به سایر عوامل فرهنگی و اجتماعی، نمی‌تواند به بهبود پایدار وضعیت باروری منجر شود.

زنان، اشتغال و نگرانی از آینده
وی در ادامه، به یافته‌های مطالعات اخیر درباره نگرش زنان و مردان نسبت به فرزندآوری اشاره کرد و گفت: مطالعات نشان می‌دهد تمایل به فرزندآوری در میان زنان، کمتر از مردان است. بخشی از این مسئله ناشی از نگرانی زنان نسبت به آینده شغلی و تحصیلی‌شان است.
وی افزود: بسیاری از زنان نگران‌اند که فرزندآوری، فرصت‌های شغلی و مسیر پیشرفت حرفه‌ای آنها را محدود کند؛ نگرانی‌ای که در کنار تقسیم نابرابر مسئولیت‌های فرزندپروری، می‌تواند انگیزه فرزندآوری را کاهش دهد.