تولد «کیهان» در سایه جنگ جهانی

عکس: روزی که «کیهان» متولد شد

صبح چهارشنبه ششم خرداد ۱۳۲۱، در حالی که آتش جنگ جهانی دوم از اروپا تا شمال آفریقا زبانه می‌کشید و ایران کمتر از یک سال بود که اشغال متفقین را تجربه کرده بود، روزنامه‌ای چهار صفحه‌ای با نام «کیهان» برای نخستین بار روی دکه‌های تهران قرار گرفت. صفحه اول آن بیش از هر چیز تحت تأثیر بزرگ‌ترین رویداد زمانه بود؛ نقشه‌ای از جبهه‌های نبرد در دریای آزوف و شبه‌جزیره کریمه که نشان می‌داد جهان آن روز‌ها چگونه زیر سایه جنگ تعریف می‌شد.

کد خبر: ۱۳۷۶۰۵۱

تاریخ: ۱۰ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۴۸

به گزارش تابناک، پشت این روزنامه تازه‌متولدشده، نام دو چهره دیده می‌شد؛ مصطفی مصباح‌زاده، حقوقدان جوان تحصیل‌کرده دانشگاه سوربن، و عبدالرحمن فرامرزی، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ای که بعد‌ها به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های مطبوعات ایران تبدیل شد. این دو پس از توقف انتشار روزنامه «آینده ایران»، با خرید امتیاز آن و تکیه بر تجربه روزنامه‌نگاری مدرن، «کیهان» را پایه‌گذاری کردند.

ایران آن روز‌ها دوره‌ای استثنایی را پشت سر می‌گذاشت. رضاشاه کنار رفته بود، محمدرضاشاه تازه بر تخت سلطنت نشسته بود و فضای سیاسی کشور نسبت به سال‌های پیش بازتر شده بود. ده‌ها روزنامه و نشریه منتشر می‌شدند، اما بسیاری از آنها وابسته به احزاب و جریان‌های سیاسی بودند. در چنین فضایی، کیهان تلاش کرد خود را به عنوان یک روزنامه حرفه‌ای و مدرن معرفی کند؛ رسانه‌ای که در کنار خبر، به تحلیل و تفسیر رویداد‌ها نیز اهمیت می‌داد.

نخستین شماره کیهان تنها چهار صفحه و حدود دو هزار نسخه تیراژ داشت. دفتر آن نیز چیزی بیش از دو اتاق کوچک در خیابان خواجو تهران نبود. اما همین مجموعه کوچک در سال‌های بعد به یکی از بزرگ‌ترین مؤسسات مطبوعاتی خاورمیانه تبدیل شد؛ نهادی که علاوه بر روزنامه، مجلات و نشریات متعددی منتشر کرد و نسل‌های مختلفی از روزنامه‌نگاران ایران را در خود پرورش داد.

نگاه به تصویر نخستین شماره کیهان، فقط ورق زدن یک صفحه قدیمی روزنامه نیست؛ تماشای لحظه‌ای است که تاریخ مطبوعات ایران ورق خورد. صفحه‌ای که در آن جنگ جهانی دوم تیتر اول بود، اما در حاشیه همان خبرها، رسانه‌ای متولد شد که قرار بود دهه‌ها بر فضای عمومی و سیاسی ایران اثر بگذارد. شاید به همین دلیل است که این تصویر امروز بیش از آنکه یک سند مطبوعاتی باشد، روایتی فشرده از ایرانِ پرالتهاب دهه ۱۳۲۰ است؛ ایرانی که میان اشغال، تغییرات سیاسی و عطش دانستن، شاهد تولد یکی از ماندگارترین روزنامه‌های خود شد.