شاسی مستقل؛ میراثی قدیمی که هنوز زنده است

در روزگاری که بیشتر خودرو‌های جدید روی پلتفرم‌های سبک و یکپارچه ساخته می‌شوند، هنوز گروهی از خودرو‌ها وجود دارند که فلسفه ساخت آنها به دهه‌ها قبل بازمی‌گردد؛ خودرو‌هایی که برای تحمل فشار، حمل بار، عبور از مسیر‌های دشوار و دوام در شرایط سخت متولد شده‌اند. این خودرو‌ها را با نام شاسی مستقل یا Body-on-Frame می‌شناسیم؛ معماری‌ای که شاید در نگاه اول قدیمی به نظر برسد، اما هنوز هم در بسیاری از نقاط جهان جایگاهی غیرقابل جایگزین دارد.

کد خبر: ۱۳۷۵۱۲۱

تاریخ: ۰۶ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۶:۵۹

بیاید باهم برگردیم به وقتی این کلاس ابداع شد ، باید به نخستین سال‌های صنعت خودرو بازگردیم؛ زمانی که خودرو‌ها بیش از آنکه به محصولات امروزی شباهت داشته باشند، به کالسکه‌های موتوردار نزدیک بودند. در آن دوران، مهندسان از روشی استفاده می‌کردند که پیش‌تر در ساخت کامیون‌ها، واگن‌ها و تجهیزات سنگین صنعتی امتحان خود را پس داده بود. ابتدا یک شاسی فلزی مقاوم ساخته می‌شد و سپس بدنه، موتور، سیستم تعلیق و سایر اجزای خودرو روی آن قرار می‌گرفتند. این روش سال‌ها پایه اصلی صنعت خودروسازی جهان بود و بسیاری از خودرو‌های مشهور قرن بیستم بر اساس همین فلسفه تولید شدند.

به گزارش تابناک؛ در ساختار شاسی مستقل، بدنه و شاسی دو بخش کاملاً مجزا هستند. در واقع تمام نیرو‌های ناشی از وزن خودرو، ضربات واردشده از مسیر، پیچش بدنه و فشار‌های ناشی از عبور از موانع توسط شاسی تحمل می‌شود و بدنه بیشتر نقش ایجاد فضای سرنشینان، حمل بار و محافظت از اجزای داخلی را بر عهده دارد. این معماری که امروزه با عنوان Body-on-Frame شناخته می‌شود، در نقطه مقابل ساختار مونوکوک یا Unibody قرار دارد؛ ساختاری که در آن شاسی و بدنه در قالب یک مجموعه یکپارچه طراحی می‌شوند و نیرو‌ها در کل بدنه توزیع می‌شوند.

برای درک بهتر این تفاوت، کافی است یک کامیون را تصور کنیم. در کامیون‌ها ابتدا یک فریم فلزی عظیم ساخته می‌شود و سپس کابین، اتاق بار، پیشرانه و دیگر اجزا روی آن نصب می‌شوند. خودرو‌های شاسی مستقل نیز دقیقاً بر همین اساس شکل گرفته‌اند، با این تفاوت که ابعاد آنها کوچک‌تر و فناوری‌های مورد استفاده در آنها پیشرفته‌تر شده است.

فلسفه وجودی این نوع خودرو‌ها از ابتدا بر مبنای راحتی یا هندلینگ شکل نگرفته بود. هدف اصلی، ساخت وسیله‌ای بود که بتواند در سخت‌ترین شرایط ممکن دوام بیاورد، بار حمل کند، از مسیر‌های دشوار عبور کند و سال‌ها بدون آسیب‌های ساختاری جدی به کار خود ادامه دهد. به همین دلیل است که با وجود پیشرفت‌های گسترده صنعت خودرو، بسیاری از مشهورترین خودرو‌های آفرودی جهان همچنان از شاسی مستقل بهره می‌برند.

وقتی صحبت از خودرو‌های شاسی مستقل می‌شود، نام‌هایی مطرح می‌شوند که هر کدام در تاریخ صنعت خودرو جایگاه ویژه‌ای دارند. تویوتا لندکروزر، تویوتا هایلوکس، نیسان پاترول، میتسوبیشی پاجرو در نسل‌های کلاسیک، فورد برانکو، فورد F-۱۵۰، شورولت تاهو، جیپ رانگلر، مرسدس بنز G-Class و لکسوس LX از جمله شناخته‌شده‌ترین خودرو‌هایی هستند که بر اساس این معماری ساخته شده‌اند. در ایران نیز خودرو‌هایی مانند نیسان پاترول، تویوتا لندکروزر، تویوتا پرادو، رونیز، انواع پیکاپ‌ها، فوتون تونلند، آمیکو آسنا و برخی دیگر از خودرو‌های دو دیفرانسیل بر همین ساختار استوار بوده‌اند.

اما سؤال مهم اینجاست که چرا با وجود پیشرفت فناوری و حرکت صنعت خودرو به سمت پلتفرم‌های سبک‌تر و مدرن‌تر، هنوز هم بسیاری از خودروسازان به سراغ شاسی مستقل می‌روند؟ پاسخ را باید در ویژگی‌های ذاتی این ساختار جست‌و‌جو کرد.

نخستین مزیت شاسی مستقل، استحکام فوق‌العاده آن است. زمانی که خودرو در مسیر‌های ناهموار حرکت می‌کند، از صخره‌ها بالا می‌رود، از رودخانه عبور می‌کند یا بار‌های سنگین حمل می‌کند، نیرو‌های بسیار زیادی به ساختار آن وارد می‌شود. شاسی مستقل به دلیل ساختار نردبانی یا Ladder Frame قادر است این فشار‌ها را بهتر تحمل کند و در برابر پیچش‌های شدید مقاومت بیشتری از خود نشان دهد. به همین دلیل بسیاری از خودرو‌های آفرودی حرفه‌ای در شرایطی فعالیت می‌کنند که یک کراس‌اوور شهری حتی برای مدت کوتاهی نیز توان تحمل آن را ندارد.

مزیت مهم دیگر به توانایی حمل بار و یدک‌کشی بازمی‌گردد. تقریباً تمام پیکاپ‌های سنگین و خودرو‌های کاری جهان همچنان روی شاسی مستقل ساخته می‌شوند. زمانی که یک خودرو باید تریلری چند تنی را جابه‌جا کند یا صد‌ها کیلوگرم بار را در شرایط دشوار حمل کند، استحکام ساختاری اهمیت بسیار بیشتری نسبت به راحتی سواری پیدا می‌کند. به همین دلیل در بازار آمریکای شمالی که یدک‌کشی بخشی از سبک زندگی محسوب می‌شود، خودرو‌هایی مانند فورد F-۱۵۰، رم ۱۵۰۰ و شورولت سیلورادو همچنان به این معماری وفادار مانده‌اند.

دوام بالا نیز یکی دیگر از مهم‌ترین دلایل محبوبیت شاسی مستقل است. بسیاری از این خودرو‌ها برای صد‌ها هزار کیلومتر کار مداوم طراحی شده‌اند و به همین دلیل در پروژه‌های معدنی، صنایع نفت و گاز، مأموریت‌های نظامی، مناطق کوهستانی و بیابان‌های دورافتاده مورد استفاده قرار می‌گیرند. شاید هیچ خودرویی به اندازه تویوتا هایلوکس نتوانسته باشد این ویژگی را به نمایش بگذارد؛ خودرویی که شهرت جهانی خود را نه به واسطه لوکس بودن یا فناوری‌های پیشرفته، بلکه به دلیل دوام و جان‌سختی مثال‌زدنی به دست آورده است.

در حوزه آفرود نیز شاسی مستقل مزیت‌های خاص خود را دارد. این ساختار امکان استفاده از محور‌های مقاوم‌تر و دامنه حرکتی بیشتر سیستم تعلیق را فراهم می‌کند. در نتیجه هنگام عبور از مسیر‌های سنگلاخی و ناهموار، چرخ‌ها تماس بهتری با سطح زمین حفظ می‌کنند و خودرو توانایی بیشتری برای عبور از موانع خواهد داشت. در آفرود حرفه‌ای، حفظ تماس چرخ‌ها با زمین اهمیت حیاتی دارد، زیرا مستقیماً با میزان کشش و توانایی عبور از مسیر‌های دشوار مرتبط است. به همین دلیل بسیاری از آفرودبازان حرفه‌ای هنوز معتقدند که یک شاسی مستقل واقعی در طبیعت رفتاری متفاوت از کراس‌اوور‌های مدرن دارد.

اما اگر شاسی مستقل تا این اندازه کارآمد است، چرا بیشتر خودرو‌های امروزی به سمت ساختار مونوکوک رفته‌اند؟ پاسخ را باید در نقاط ضعف این معماری جست‌و‌جو کرد.

نخستین ایراد شاسی مستقل، وزن بالاتر آن است. وجود یک فریم فلزی مجزا باعث می‌شود خودرو سنگین‌تر شود و همین افزایش وزن بر مصرف سوخت، شتاب و عملکرد کلی خودرو تأثیر می‌گذارد. در دورانی که قوانین آلایندگی هر سال سختگیرانه‌تر می‌شوند و خودروسازان برای کاهش مصرف سوخت تحت فشار قرار دارند، وزن بیشتر یک نقطه ضعف مهم محسوب می‌شود.

مشکل بعدی به هندلینگ و فرمان‌پذیری مربوط می‌شود. خودرو‌های مونوکوک معمولاً مرکز ثقل پایین‌تر و ساختار یکپارچه‌تری دارند و به همین دلیل در پیچ‌ها پایدارتر هستند. در مقابل، بسیاری از خودرو‌های شاسی مستقل به دلیل ارتفاع بیشتر و ساختار متفاوت، در سرعت‌های بالا احساس سنگین‌تر و کامیون‌مانندتری ایجاد می‌کنند. حرکت بیشتر بدنه روی شاسی نیز باعث می‌شود واکنش خودرو در پیچ‌ها به تیزی خودرو‌های سواری مدرن نباشد.

راحتی سواری نیز یکی دیگر از چالش‌های سنتی این کلاس محسوب می‌شود. هرچند فناوری‌های جدید فاصله میان شاسی‌بلند‌های سنتی و کراس‌اوور‌ها را کمتر کرده‌اند، اما هنوز هم بسیاری از کراس‌اوور‌های مدرن سواری نرم‌تر و آرام‌تری نسبت به خودرو‌های شاسی مستقل ارائه می‌کنند. موضوع ایمنی نیز در سال‌های اخیر تغییرات زیادی داشته است. برخلاف تصور رایج گذشته، امروزه بسیاری از خودرو‌های مونوکوک به لطف طراحی مهندسی‌شده نواحی جذب انرژی و ساختار‌های محافظتی پیشرفته، در آزمون‌های تصادف عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند.

به همین دلیل است که بسیاری از خودرو‌هایی که امروز در بازار با عنوان شاسی‌بلند شناخته می‌شوند، در واقع کراس‌اوور هستند. خودرو‌هایی مانند هیوندای سانتافه، کیا سورنتو، تویوتا RAV۴، نیسان ایکس‌تریل و هوندا CR-V همگی بر پایه پلتفرم‌های مونوکوک ساخته شده‌اند و بیشتر برای استفاده شهری و جاده‌ای طراحی شده‌اند. همین موضوع باعث شده بسیاری از خریداران تصور کنند هر خودروی مرتفعی یک آفرودر واقعی است، در حالی که تفاوت میان یک تویوتا لندکروزر و یک کراس‌اوور شهری بسیار فراتر از آن چیزی است که در ظاهر دیده می‌شود.

امروز صنعت خودرو در نقطه‌ای قرار گرفته که از یک سو به سمت خودرو‌های سبک‌تر، کم‌مصرف‌تر و برقی حرکت می‌کند و از سوی دیگر همچنان نیاز به خودرو‌های شاسی مستقل از بین نرفته است. دلیل این مسئله نیز روشن است؛ هنوز هیچ فناوری دیگری نتوانسته ترکیب استحکام، دوام، توانایی حمل بار، قابلیت یدک‌کشی و توان عبور از مسیر‌های سخت را به اندازه یک شاسی مستقل واقعی ارائه کند.

به همین علت حتی در سال ۲۰۲۶ نیز شاهد معرفی نسل‌های جدیدی از خودرو‌های شاسی مستقل هستیم. محصولاتی مانند نسل‌های جدید لندکروزر، نیسان پاترول، فورد برانکو، جیپ رانگلر و مرسدس بنز G-Class نشان می‌دهند این فلسفه مهندسی نه تنها از بین نرفته، بلکه همچنان در حال تکامل است.

شاسی مستقل شاید میراث دوران کلاسیک خودروسازی باشد، اما هنوز هم نماد خودرو‌هایی است که برای سخت‌ترین مأموریت‌ها ساخته می‌شوند. خودرو‌هایی که مأموریت اصلی آنها نه جلب توجه در خیابان‌های شهری، بلکه عبور از مسیر‌هایی است که در بسیاری از موارد حتی نمی‌توان آنها را جاده نامید.

شاسی مستقل را می‌توان یکی از آخرین بازماندگان عصر خودرو‌های مکانیکی خالص دانست؛ دورانی که مهندسان پیش از آنکه به نمایشگر‌های بزرگ، نورپردازی‌های داخلی یا سامانه‌های سرگرمی فکر کنند، ابتدا از خود می‌پرسیدند این خودرو تا چه اندازه می‌تواند دوام بیاورد. شاید به همین دلیل است که با وجود تمام تحولات صنعت خودرو، هنوز هم وقتی صحبت از استقامت، قابلیت اعتماد و آفرود واقعی به میان می‌آید، نام خودرو‌های شاسی مستقل با احترام ویژه‌ای در میان علاقه‌مندان و متخصصان این حوزه مطرح می‌شود.