کالبدشکافی استراتژیک عملکرد گروه فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴

تعلیق موقت نماد "فولاد" پیش از بازگشایی بازار سرمایه جهت شفاف‌سازی درباره ابعاد آسیب‌های اخیر، حامل یک پیام استراتژیک برای فعالان صنعت است. هرچند این تعلیق موقت، برای بررسی دقیق‌تر خسارات و حفظ شفافیت صورت گرفت، اما عبور از این بحران مستقیماً ریشه در عملکرد بنیادین شرکت در سال ۱۴۰۴ دارد.

کد خبر: ۱۳۷۵۱۰۳

تاریخ: ۰۵ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۵۷

بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که اگر معماری تاب‌آوری، مدیریت هوشمندانه منابع و رکورد‌های تولیدی فولاد مبارکه در سال گذشته نبود، آسیب‌های واردشده می‌توانست به سرعت با قطع شریان تأمین مواد اولیه، کل زنجیره پایین‌دست صنعت را دچار اختلال و فلج عملیاتی کند.

به گزارش تابناک؛ در سال ۱۴۰۴، صنعت فولاد ایران در تقاطع دو بحران مهیب قرار داشت. این صنعت از یک سو گرفتار شوک‌های اقتصاد جهانی ناشی از افت تقاضا و دامپینگ سنگین چین بود که به سرکوب شدید قیمت کلاف گرم و اسلب انجامید؛ و از سوی دیگر، تحت تأثیر بحران ناترازی فزاینده انرژی و جهش تصاعدی هزینه‌های تولید قرار گرفت. در این اتمسفر پرالتهاب، گروه فولاد مبارکه با استقرار الگوی مدیریت استراتژیک همه جانبه، از یک طرف با بهره‌برداری حداکثری از دارایی‌های فعلی، سهم بازار خود را تثبیت نمود و از طرف دیگر، با تخصیص هوشمندانه جریان‌های نقدینگی، به اکتشاف فرصت‌های تکنولوژیک، ادغام عمودی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بالادستی پرداخت. در ادامه، کالبدشکافی دقیقی از این عملکرد بنیادین و معماری تاب‌آوری ارائه می‌شود.

معماری مالی و استراتژی ساختار سرمایه

بررسی صورت‌های مالی نشان می‌دهد که مبارکه، نقدینگی را نه به عنوان یک دارایی راکد، بلکه به عنوان سلاحی برای ایجاد خندق دفاعی به کار گرفته است. افزایش سرمایه تاریخی ۲۹ درصدی از محل سود انباشته، پایه سرمایه شرکت را به ۱۹۳.۵ همت رساند. تخصیص این منابع هوشمندانه بود:

ادغام رو به بالا: تزریق ۳۴.۱ همت برای مشارکت در افزایش سرمایه شرکت‌های بالادستی معدنی (گل‌گهر و چادرملو) با هدف مصون‌سازی حاشیه سود در برابر تورم نهاده‌ها و تحریم‌ها.

توسعه خطوط نوین: تخصیص ۱۴.۹ همت به مگاپروژه نورد گرم ۲ برای خروج از تله تولید کالای پایه.

بازدهی سرمایه‌گذاری: ارزیابی‌های مالی این طرح‌ها، خلق ارزش خالص فعلی معادل ۱۹۲ همت و نرخ بازده داخلی استثنایی ۵۳.۵۴ درصدی با دوره بازگشت تنها ۳سال و ۴ ماه را نشان می‌دهد.

با وجود رشد ۳۵.۵ برابری نرخ گاز صنعتی نسبت به سال ۱۳۹۸ (که سهم انرژی را به ۲۷ درصد از بهای تمام‌شده رساند)، درآمد عملیاتی شرکت در ۹ ماهه نخست با ۲۳ درصد رشد به ۲۴۹ همت و درآمد تجمعی ده‌ماهه به رکورد بی‌سابقه ۲۸۲ همت ارتقا یافت. همچنین، صادرات ۸۶۰ میلیون دلاری یا به عبارتی ۳۵.۸ همت، نشان‌دهنده توازن در استراتژی فروش داخلی و ارزی است.

دینامیک تولید و تاب‌آوری عملیاتی

سال ۱۴۰۴، مانور قدرت مبارکه در غلبه بر محدودیت‌های انرژی بود. علی‌رغم قطعی‌های مکرر برق از فروردین‌ماه، گروه موفق به ثبت رشد ۲.۲ درصدی تولید در نیمه نخست سال شد. رکورد‌های کلیدی، فراتر از اعداد، نشانگر ارتقای بهره‌وری سیستمی است. عبور تولید فولاد خام مجتمع از مرز ۷ میلیون و ۵۰۴ هزار تن، تولید فولاد خام گروه از ۱۰ میلیون و ۸۷۹ هزار تن (شکستن رکورد تاریخی)، ثبت رکورد روزانه تولید آهن اسفنجی به میزان ۲۷،۶۰۰ تن، دستیابی به بالاترین بازده کمی (۹۹.۵۷٪) و کیفی (۹۹.۱۹٪) در خط تاندم مداوم طی ۷ سال گذشته، که تضمین‌کننده تأمین نیاز صنایع حساس است.

استراتژی تمایز و توسعه سبد محصول

بر اساس چارچوب استراتژی رقابتی، مبارکه با فاصله گرفتن از رقابت بر سر قیمت در بازار کالا‌های پایه، استراتژی تمایز را رهبری کرد. تولید ۲۱ گرید جدید فولادی (۱۰ گرید در شرکت اصلی و ۱۱ گرید در شرکت‌های تابعه) گواه این مدعاست:

گرید‌های پیشرفته خودرویی: تولید فولاد‌های ویژه (DP ۸۰۰، FB ۶۰ و ATOS ۶۰) برای سبک‌سازی بدنه و ارتقای ایمنی مطابق استاندارد‌های روز.

گرید‌های انرژی و نفت: تولید فولاد APIX ۶۰ برای انتقال نفت و گاز، و لوله‌های مقاوم به خوردگی هیدروژنی.

فولاد‌های سیلیکونی و ورق‌های نازک: تولید ورق‌های الکتریکی با ۲.۹٪ سیلیس در فولاد سبا برای موتور‌های با بازدهی بالا، و کلاف‌های فوق‌نازک ۰.۲۶ میلی‌متری.

پایداری و توسعه زیرساخت‌

فولاد مبارکه درک کرده است که بدون استقلال در زیرساخت، پایداری تولید میسر نخواهد شد. به همین منظور استراتژی خودتأمینی کامل به صورت ویژه در دستور کار قرار گرفت.

انرژی:

۱- سرمایه‌گذاری در میدان گازی «مدار» برای تضمین خوراک واحد‌های احیا و توسعه نیروگاه سیکل ترکیبی شهید کاظمی (اگرچه بخش نیروگاهی در پی آسیب‌های اخیر موقتاً از مدار تولید خارج شده است؛ اما استخوان‌بندی اصلی استراتژی خودتأمینی انرژی فولاد مبارکه را در بلندمدت تشکیل می‌دهد.)

۲- ورود فاز اول نیروگاه

خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی آفتاب شرق به مدار (۱۲۰ مگاوات) با هدف جلوگیری از انتشار ۸۵۰ هزار تن دی‌اکسید کربن.

آب: کاهش مصرف آب از ۱۶.۵ مترمکعب در بدو تأسیس به ۲.۲ مترمکعب به ازای هر تن اسلب (رتبه برتر جهان از نگاه انجمن جهانی فولاد) و بهره‌برداری از ابرپروژه انتقال آب دریا، که ریسک وابستگی به زاینده‌رود را برای همیشه مرتفع ساخت.

سرمایه انسانی: ثبت ۹۱ ساعت سرانه آموزش، که بسیار فراتر از استاندارد ۷۲ ساعته Worldsteel است.

هم‌افزایی هلدینگی و یکپارچگی زنجیره ارزش

گروه فولاد مبارکه یک اکوسیستم به هم پیوسته است. عملکرد شرکت‌های تابعه، تکمیل‌کننده پازل استراتژیک شرکت مادر است و این امر در عملکرد سال ۱۴۰۴ شرکت‌های گروه قابل بررسی است.

فولاد سبا: با ظرفیت ۱.۶ میلیون تن، سهم ۲۰ درصدی از بازار کلاف گرم را تثبیت کرد و به سمت تولید گرید‌های آلیاژی نظیر ۶۱ CrV ۴ و پیاده‌سازی اتوماسیون سطح ۳ حرکت نمود.

فولاد سنگان: دژ بالادستی مبارکه در شرق کشور، تولید بیش از ۴ میلیون تن کنسانتره و گندله را محقق کرد و همزمان پروژه‌های زیست‌محیطی و نیروگاه بادی ۲۰۰ مگاواتی را کلید زد.

ورق‌خودرو چهارمحال: با درآمد ۵۲.۷ همتی و سود خالص ۵.۲ همتی (حاشیه سود ۸٪)، نقش محوری در تأمین صنایع خودروسازی داشت و پروژه استراتژیک پوشش ZAM را پیش برد.

سایر بخش‌های گروه نیز از جمله توان‌آور آسیا (تأمین ورق قلع‌اندود)، آتیه فولاد (شبکه توزیع مویرگی با سود خالص ۱.۹ همت) و فولاد سنگ (تأمین پایدار آهک)، پایداری زنجیره ارزش را از معدن تا مصرف‌کننده نهایی تضمین کردند.

لنگرگاه ثبات در تلاطم‌های ژئوپلیتیک

گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ گروه فولاد مبارکه را نباید صرفاً یک ترازنامه مالی موفق دانست؛ بلکه باید آن را معماری تاب‌آوری اقتصاد صنعتی ایران قلمداد کرد. راهبرد این گروه در گذار از تولید کالای پایه به توسعه محصولات پیشرفته، در کنار ادغام عمودی برای تضمین مواد اولیه و سرمایه‌گذاری کلان در استقلال زیرساخت‌های انرژی، یک ضربه‌گیر ساختاری بی‌نقص ایجاد کرد.

اهمیت این آینده‌نگری سیستمی زمانی آشکار می‌شود که بدانیم اگر این بازتخصیص هوشمندانه منابع در سال گذشته پایه‌گذاری نشده بود، تکانه‌های ژئوپلیتیک و تنش‌های نظامی اخیر به سادگی می‌توانست شریان تامین را قطع و صنایع پایین‌دست را با فلج عملیاتی مواجه سازد. در واقع، استراتژی‌های هوشمندانه سال ۱۴۰۴، سرمایه‌گذاری پیش‌دستانه‌ای برای مصون‌سازی کل زنجیره ارزش بود. به واسطه همین مدیریت ریسک جامع است که امروز، علی‌رغم التهابات بیرونی، بازار داخلی فولاد از گسست در امان مانده و جریان تولید با ثباتی استراتژیک به مسیر خود ادامه می‌دهد.