وقتی الگوریتم‌ها فرمان آتش می‌دهند؛ ژنرال‌های جدید حتی قلب هم ندارند

جنگ همیشه جای تصمیم‌های انسانی بود؛ ترس، خشم، اشتباه، غرور، شجاعت و گاهی دیوانگی. اما حالا آرام‌آرام موجود دیگری وارد اتاق فرمان شده که نه خسته می‌شود، نه می‌ترسد، نه دچار تردید اخلاقی می‌شود و نه حتی می‌فهمد مرگ چیست. هوش مصنوعی دیگر فقط ابزار تحلیل داده یا ساخت عکس و متن نیست.

کد خبر: ۱۳۷۲۹۴۲

تاریخ: ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۳:۰۰

به گزارش تابناک؛ از انتخاب هدف تا تحلیل میدان نبرد و هدایت پهپادها، الگوریتم‌ها دارند جایی می‌نشینند که زمانی مخصوص ژنرال‌ها بود. و ترسناک‌ترین بخش ماجرا شاید این باشد که همه قدرت‌های بزرگ می‌دانند این روند خطرناک است، اما هیچ‌کدام جرأت توقفش را ندارند.سال‌ها پیش وقتی درباره هوش مصنوعی صحبت می‌شد، بیشتر مردم به ربات‌های خدمتکار یا نرم‌افزار‌های عجیب فکر می‌کردند. اما ارتش‌ها خیلی زودتر فهمیدند AI فقط یک فناوری سرگرم‌کننده نیست؛ یک مزیت راهبردی است.

در میدان نبرد مدرن، حجم اطلاعات آن‌قدر زیاد شده که انسان به‌تنهایی نمی‌تواند همه‌چیز را پردازش کند. تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های راداری، شنود ارتباطات، موقعیت نیروها، پهپادها، شبکه‌های اجتماعی و هزاران ورودی دیگر هر لحظه وارد سیستم می‌شوند. اینجاست که هوش مصنوعی وارد بازی می‌شود.

آمریکا یکی از اولین کشور‌هایی بود که به‌طور جدی AI نظامی را توسعه داد. پروژه معروف Maven دقیقاً با همین هدف شکل گرفت؛ استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر پهپادی و شناسایی اهداف. چیزی که قبلاً ساعت‌ها زمان می‌برد، حالا در چند ثانیه انجام می‌شد.

اما این فقط آغاز بود.

چین به‌سرعت وارد رقابت شد و حتی در بعضی حوزه‌ها تهاجمی‌تر عمل کرد. پکن فهمیده جنگ آینده بیشتر از آنکه به تعداد سرباز وابسته باشد، به کیفیت پردازش داده بستگی خواهد داشت. برای همین، هوش مصنوعی حالا بخشی کلیدی از دکترین نظامی چین شده است.

روسیه هم بیکار ننشسته. مسکو روی سامانه‌های خودمختار، پهپاد‌های هوشمند و تحلیل مبتنی بر AI سرمایه‌گذاری کرده است. جنگ اوکراین نشان داد هوش مصنوعی چقدر می‌تواند در تحلیل میدان نبرد، رهگیری اهداف و مدیریت حملات مؤثر باشد.

اما مسئله فقط سرعت تحلیل نیست.

AI حالا می‌تواند الگو‌های رفتاری را تشخیص دهد، تحرکات دشمن را پیش‌بینی کند و حتی درباره احتمال حمله تحلیل ارائه دهد. در بعضی پروژه‌ها، هوش مصنوعی نقش «دستیار فرمانده» را پیدا کرده؛ سیستمی که پیشنهاد عملیاتی می‌دهد و سناریو‌های مختلف را شبیه‌سازی می‌کند.

یعنی آرام‌آرام تصمیم‌گیری نظامی از حالت کاملاً انسانی خارج می‌شود؛ و این دقیقاً همان نقطه‌ای است که نگرانی‌ها شروع می‌شود.

اگر الگوریتم اشتباه کند چه؟ اگر داده‌ها ناقص باشند چه؟ اگر سیستم فریب بخورد چه؟

در جنگ سنتی، اشتباه فرمانده انسانی بخشی از واقعیت بود. اما حالا اشتباه یک الگوریتم می‌تواند در مقیاسی بسیار سریع‌تر و گسترده‌تر اتفاق بیفتد.

بدتر از آن، سرعت تصمیم‌گیری است. هوش مصنوعی می‌تواند در کسری از ثانیه واکنش نشان دهد. این یعنی در بحران‌های بزرگ، فرصت تحلیل انسانی کمتر می‌شود. بعضی کارشناسان هشدار می‌دهند در آینده ممکن است سیستم‌های خودکار پیش از آنکه سیاستمداران حتی جلسه تشکیل دهند، وارد فاز واکنش نظامی شوند.

این ترس بی‌دلیل نیست.

در دوران جنگ سرد، چند بار فقط به‌خاطر تشخیص اشتباه سیستم‌های هشدار اولیه، جهان تا آستانه جنگ هسته‌ای رفت. آن زمان هنوز انسان‌ها در حلقه تصمیم بودند. حالا تصور کن بخشی از این روند به AI سپرده شود.

اما رقابت جهانی اجازه توقف نمی‌دهد.

هیچ کشوری نمی‌خواهد عقب بماند. اگر آمریکا سیستم هوشمند رزمی توسعه دهد، چین هم باید پاسخ دهد. اگر چین جلو برود، روسیه هم ادامه می‌دهد. این همان مسابقه تسلیحاتی قدیمی است، فقط این بار با مغز‌های مصنوعی.

در کنار ارتش‌ها، شرکت‌های فناوری هم وارد بازی شده‌اند. غول‌های تکنولوژی حالا ناخواسته یا آگاهانه بخشی از اکوسیستم دفاعی شده‌اند. چون همان فناوری‌هایی که برای تحلیل داده یا مدل‌سازی ساخته می‌شوند، کاربرد نظامی هم دارند؛ و این مرز میان غیرنظامی و نظامی را مبهم‌تر کرده است.

هوش مصنوعی در حوزه پهپاد‌ها هم نقش بزرگی پیدا کرده. پهپاد‌های جدید می‌توانند گروهی عمل کنند، مسیر را خودشان پیدا کنند و حتی میان اهداف مختلف اولویت‌بندی انجام دهند. چیزی که قبلاً نیازمند اپراتور انسانی بود، حالا به‌تدریج خودکار می‌شود.

این یعنی الگوریتم‌ها ممکن است روزی روی سرنوشت جهان تأثیر مستقیم داشته باشند.

در جنگ‌های اخیر، دنیا دید که پهپاد‌های ارزان، اما هوشمند چگونه می‌توانند ساختار سنتی میدان نبرد را به‌هم بزنند. AI این روند را چند برابر خواهد کرد.

اما شاید ترسناک‌ترین سناریو، ترکیب هوش مصنوعی با تسلیحات هسته‌ای و راهبردی باشد. حتی اگر تصمیم نهایی همچنان انسانی باقی بماند، سیستم‌های تحلیل AI می‌توانند روی برداشت فرماندهان از تهدید اثر بگذارند؛ نکته عجیب اینجاست که بسیاری از دانشمندان و متخصصان خودِ این حوزه هم نگران‌اند. بار‌ها درباره لزوم محدودسازی تسلیحات خودمختار هشدار داده شده، اما در عمل، رقابت قدرت‌ها قوی‌تر از هشدار‌ها بوده است.

چون  دولت‌ها به یک چیز فکر می‌کنند؛ اگر ما متوقف شویم و رقیب ادامه دهد چه؟

و همین سؤال کافی است تا مسابقه ادامه پیدا کند.