جنگ افزار

از شانه تا آسمان ؛ موشک میثاق-۳

در لایه‌ای از نبرد که چشم به سختی می‌بیند و رادارها همیشه زودتر از آن به نتیجه نمی‌رسند، یک ابزار ساده اما دقیق می‌تواند معادله را تغییر دهد. میثاق-۳ از همان دسته است؛ کوچک، قابل حمل، و طراحی‌شده برای لحظه‌ای که هدف در ارتفاع پایین عبور می‌کند و فرصت تصمیم‌گیری از ثانیه‌ها کوتاه‌تر است.

کد خبر: ۱۳۷۰۹۱۳

تاریخ: ۱۷ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۲۰:۴۴

به گزارش تابناک؛ میثاق 3 یک سامانه دوش‌پرتاب پدافند هوایی است؛ همان کلاس MANPADS که فلسفه‌اش بر واکنش سریع، تحرک بالا و درگیری در ارتفاع‌های پایین بنا شده. اینجا نه با آتشبار‌های چندتنی طرفیم، نه با شبکه‌های راداری پیچیده که نیاز به زمان و زیرساخت دارند. یک تیم کوچک، یک واحد شلیک، و یک پنجره زمانی کوتاه. همین.

میثاق-۳ روی شانه خانواده‌ای ایستاده که از نسخه‌های قبلی شکل گرفته. آنچه در نسخه سوم اهمیت دارد، نه تغییرات نمایشی، بلکه اصلاح گره‌های واقعی است: جستجوگر بهتر، مقاومت بالاتر در برابر فریب، و کاربری ساده‌تر برای شرایطی که نه نور ایده‌آل است و نه زمان کافی. اینها در بروشور شاید به چشم نیاید، اما در میدان تعیین‌کننده‌اند.

در قلب این سامانه، جستجوگر فروسرخ قرار دارد. منطقش ساده است: حرارت موتور یا اگزوز هدف را می‌گیرد و مسیر را تنظیم می‌کند. اما «ساده» بودن اینجا فریبنده است. در عمل، هدف با فلر و ترفند‌های حرارتی تلاش می‌کند موشک را از مسیر خارج کند. نسل‌های جدیدتر جستجوگر‌ها با پردازش سیگنال بهتر و تشخیص الگو، سعی می‌کنند امضای حرارتی واقعی را از فریب‌دهنده‌ها جدا کنند. این یعنی اگر هدف چند فلر رها کرد، سامانه باید بتواند تمرکزش را از دست ندهد. این مسابقه قدیمی، هر نسل یک قدم جلو می‌رود و هیچ‌وقت تمام نمی‌شود.

پروفایل پروازی در این کلاس، فشرده و بی‌رحم است. برد چند کیلومتری و ارتفاع پایین تا متوسط یعنی از لحظه قفل تا برخورد، زمان کمی داری. موتور باید در ثانیه‌های اول شتاب لازم را بدهد، مسیر باید سریع تثبیت شود، و در فاز نهایی توان مانور کافی وجود داشته باشد. اگر یکی از اینها کم بیاورد، هدف یا از محدوده خارج می‌شود یا با یک مانور ساده قفل را می‌شکند. بهبود در موتور و سطوح کنترلی، دقیقاً برای همین چند ثانیه اول ارزش دارد.

از آن طرف، کسی که پشت سامانه ایستاده، باید همه اینها را در عمل اجرا کند. ارگونومی اینجا حیاتی است. وزن، تعادل، سادگی رابط کاربری، و زمان آماده‌سازی، مستقیم روی احتمال موفقیت اثر می‌گذارد. اگر آماده‌سازی طولانی شود یا کاربر در لحظه دچار تردید شود، پنجره درگیری بسته می‌شود. طراحی‌های جدید سعی می‌کنند این فاصله را کم کنند؛ کمتر فکر کنی، بیشتر عمل کنی.

اما هیچ سامانه‌ای در خلأ کار نمی‌کند. حتی ساده‌ترین تیم‌ها هم به حداقلی از آگاهی موقعیتی نیاز دارند. دیده‌بان جلو، ارتباط بی‌سیم، یا حتی اطلاعاتی که از سامانه‌های دیگر به دست می‌آید، کمک می‌کند تیم شلیک زودتر در موقعیت درست قرار بگیرد. انتخاب جای استقرار، از خود موشک مهم‌تر است. اگر در مسیر‌های محتمل عبور هدف بنشینی، نصف راه را رفته‌ای.

در این میان، مفهوم «هندسه درگیری» کلیدی است. بهترین شلیک‌ها معمولاً زمانی رخ می‌دهد که نسبت سرعت زاویه‌ای هدف برای جستجوگر قابل مدیریت باشد و خط دید پایدار بماند. به زبان ساده‌تر، باید خودت را جایی بگذاری که هدف مجبور شود از جلویت رد شود، نه اینکه تو دنبال هدف بدوی. زمین، عوارض، و کریدور‌های پروازی کم‌ارتفاع، همه در این انتخاب نقش دارند.

طرف مقابل هم بیکار نیست. هلیکوپتر‌ها و هواپیما‌های تهاجمی کم‌ارتفاع معمولاً به هشداردهنده‌های فروسرخ، فلر و تاکتیک‌های فرار مجهزند. خلبان‌ها برای لحظه هشدار تمرین دیده‌اند: تغییر ناگهانی مسیر، تغییر ارتفاع، یا شکستن قفل. نتیجه هر درگیری کوتاه، حاصل همین تعامل چندمتغیره است: زمان کشف، زاویه درگیری، کیفیت جستجوگر و واکنش هدف.

اگر از سطح درگیری‌های لحظه‌ای فاصله بگیریم، می‌رسیم به نقش این سامانه‌ها در یک چیدمان بزرگ‌تر. میثاق-۳ لایه پایین پدافند را پر می‌کند. جایی که سامانه‌های بزرگ‌تر یا به‌صرفه نیستند یا به‌موقع نمی‌رسند. وقتی این لایه درست چیده شود، پرواز در ارتفاع پایین برای طرف مقابل پرهزینه می‌شود. نتیجه‌اش این است که یا ارتفاع را بالا می‌برد، یا مسیر را عوض می‌کند، یا زمان بیشتری صرف می‌کند. همه اینها یعنی کاهش کارایی عملیاتی.

در سال‌های اخیر، این اهمیت بیشتر شده. چرا؟ چون بخش بزرگی از مأموریت‌های نزدیک به زمین را پهپاد‌ها و هلیکوپتر‌ها انجام می‌دهند. اینها دقیقاً در همان لایه‌ای پرواز می‌کنند که MANPADS بیشترین اثر را دارد. نسبت هزینه به اثر هم به نفع این کلاس است؛ با یک تیم کوچک می‌توانی پوششی ایجاد کنی که طرف مقابل را مجبور به تغییر رفتار کند.

یک نکته کمتر گفته‌شده، «اقتصاد شلیک» است. هر سامانه‌ای باید بین هزینه هر شلیک و اثر آن تعادل برقرار کند. در این کلاس، هدف این است که با هزینه کمتر، بیشترین محدودیت را برای دشمن ایجاد کنی. اگر مجبورش کنی مسیر را عوض کند یا مأموریت را نیمه‌کاره رها کند، حتی بدون اصابت هم اثر گذاشته‌ای.

در مورد مقاومت در برابر اخلال، داستان همان بازی همیشگی است. جستجوگر‌های بهتر، فیلتر‌های قوی‌تر، و الگوریتم‌های دقیق‌تر، در برابر فلر‌ها و فریب‌ها قرار می‌گیرند. هیچ‌کدام مطلق نیستند؛ هر دو طرف دائم به‌روزرسانی می‌کنند. برای همین، نتیجه واقعی همیشه وابسته به شرایط همان لحظه است.

اگر بخواهیم یک قاب کلی بسازیم، میثاق-۳ ابزار «تعریف هزینه» در لایه نزدیک است. نه قرار است آسمان را ببندد، نه به‌تنهایی نتیجه جنگ را عوض کند. اما وقتی در جای درست قرار بگیرد، فاصله بین «ایمن» و «پرخطر» را کوتاه می‌کند. همین کافی است تا طرف مقابل در محاسباتش تجدیدنظر کند.

میثاق-۳ نمونه‌ای است از اینکه چگونه یک سامانه ساده، وقتی درست طراحی و درست به‌کار گرفته شود، می‌تواند رفتار طرف مقابل را تغییر دهد. در دنیایی که همه دنبال پیچیدگی بیشترند، هنوز هم ابزار‌هایی وجود دارند که با سادگی و دقت، کار را جلو می‌برند. روی شانه جا می‌شوند، اما در لحظه مناسب، چند ثانیه‌ای که مسیر یک پرواز را تعیین می‌کند، در اختیار می‌گیرند. همین چند ثانیه، در میدان واقعی، اغلب همه‌چیز است.