جرالد فورد در سایه آتش‌بس؛ عروس تعریفی بعدی در میانه جنگی که هنوز تمام نشده

در حالی‌که آتش‌بس میان ایران و آمریکا بیشتر شبیه وقفه‌ای کوتاه در یک درگیری ناتمام است، تحرکات نظامی در منطقه نه‌تنها متوقف نشده بلکه وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شده است. حضور ناو هواپیمابر جرالد فورد، به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین شناور‌های نظامی جهان، در این فضا نه صرفا یک جابه‌جایی دریایی بلکه بخشی از آرایش جدیدی است که باید آن را در کنار اختلالات فنی، تجربه‌های عملیاتی و تغییر ماهیت تهدید‌ها تحلیل کرد؛ جایی که حتی پیچیده‌ترین سامانه‌ها نیز از خطا و آسیب دور نیستند.

کد خبر: ۱۳۶۸۸۵۱

تاریخ: ۰۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۵

به گزارش تابناک؛ یک‌جایی میان این آتش‌بس شکننده که بیشتر شبیه مکث بین دو نفس سنگین است تا پایان یک درگیری، خبر حرکت یک ناو دیگر آمریکایی در منطقه مثل یک خط زیر متن ظاهر می‌شود؛ نه آن‌قدر پررنگ که تیتر اول همه رسانه‌ها شود، نه آن‌قدر بی‌اهمیت که بشود از کنارش رد شد. اسمش «جرالد فورد» است، اما قصه‌ای که با خودش می‌آورد، فقط درباره یک ناو نیست، درباره نوعی از جنگ است که دیگر شبیه گذشته نیست؛ جایی که حتی پیشرفته‌ترین ابزار‌ها هم بی‌نقص نیستند و حتی بزرگ‌ترین سازه‌های نظامی هم می‌توانند آسیب‌پذیر باشند.

اگر دنبال مذاکره است پس ناو هایش چرا در دنیا سرگردان هستند ؟

در ظاهر، آتش‌بس برقرار است. دیپلمات‌ها حرف می‌زنند، بازار‌ها بالا و پایین می‌شوند، و تحلیل‌گر‌ها مثل همیشه با اعتمادبه‌نفس درباره آینده‌ای حرف می‌زنند که هیچ‌کس واقعا از آن خبر ندارد. اما در لایه پایین‌تر، جایی که تصمیم‌های واقعی گرفته می‌شود، تحرکات نظامی نه‌تنها متوقف نشده، بلکه دارد دقیق‌تر و حساب‌شده‌تر می‌شود. حضور ناو‌های هواپیمابر در این فضا، بیشتر از آن‌که به معنی آغاز جنگ باشد، نشانه این است که هیچ‌کس هنوز خیال پایانش را ندارد.

جرالد فورد در این میان یک مورد خاص است. نه فقط به‌خاطر اینکه جدیدترین ناو هواپیمابر آمریکاست، بلکه، چون نماد یک تغییر نسل در طراحی و کارکرد این شناورهاست. این ناو با جابه‌جایی حدود ۱۰۰ هزار تُن، طولی بیش از ۳۳۰ متر و ظرفیتی برای حمل ده‌ها جنگنده و بالگرد، از نظر ابعاد چیزی خارج از تصور نیست اگر قبلا درباره ناو‌های کلاس نیمیتز شنیده باشی. اما تفاوت واقعی در جزئیاتی است که کمتر دیده می‌شود و بیشتر در عملکرد خودش را نشان می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین تغییرات، جایگزینی سیستم پرتاب بخار با سامانه الکترومغناطیسی است. همین یک تغییر، به‌ظاهر فنی و خشک، در عمل یعنی امکان پرتاب سریع‌تر، فشار کمتر به بدنه هواپیما، و انعطاف بیشتر در نوع پرنده‌هایی که می‌توانند از عرشه بلند شوند. در جنگی که زمان و تکرار عملیات تعیین‌کننده است، این تفاوت‌ها به‌مرور تبدیل به مزیت عملیاتی می‌شوند، نه در حد شعار، بلکه در تعداد واقعی پرواز‌ها و ماموریت‌ها.

اما اگر کسی فکر کند این ناو به‌خاطر همین فناوری‌ها تبدیل به یک سیستم بی‌نقص شده، احتمالا اخبار چند وقت اخیر را ندیده یا ترجیح داده نبیند. یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که برای جرالد فورد رخ داد، نه در میدان نبرد، بلکه داخل خود ناو اتفاق افتاد؛ یک آتش‌سوزی داخلی که کنترلش بیش از یک روز زمان برد. برای ناوی که قرار است نماد دقت و پیشرفت باشد، همین اتفاق کافی است تا یادآوری کند پیچیدگی همیشه با خودش ریسک هم می‌آورد.

جزئیات این آتش‌سوزی به‌صورت کامل منتشر نشده، اما همان اطلاعات محدود هم نشان می‌دهد که بخشی از فضای داخلی ناو آسیب دیده و تعدادی از خدمه مجبور به جابه‌جایی شده‌اند. این یعنی حتی بدون دخالت دشمن، یک اختلال داخلی می‌تواند روی آمادگی عملیاتی تاثیر بگذارد. در جنگ واقعی، جایی که فشار چند برابر است، چنین اتفاقی می‌تواند تبعات بزرگ‌تری داشته باشد.

این‌جا دقیقا همان نقطه‌ای است که تصویر کلی تغییر می‌کند. ناو هواپیمابر دیگر فقط یک ابزار قدرت نیست، بلکه یک سیستم پیچیده و چندلایه است که باید همزمان از درون و بیرون سالم بماند. هر اختلال، چه از داخل و چه از خارج، می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات ایجاد کند که در نهایت به کاهش کارایی منجر می‌شود.

مقایسه جرالد فورد با ناو قدیمی‌تر آبراهام لینکلن هم از همین زاویه جالب می‌شود. لینکلن از کلاس نیمیتز است؛ نسلی که سال‌ها ستون فقرات نیروی دریایی آمریکا بوده. هنوز هم هست، اما با محدودیت‌هایی که بیشتر به خاطر قدمت طراحی است تا ضعف ذاتی. سیستم‌های مکانیکی‌تر، نیاز به نیروی انسانی بیشتر، و انعطاف کمتر در برخی عملیات‌ها، باعث می‌شود در مقایسه با فورد، یک قدم عقب‌تر به نظر برسد.

با این حال، تجربه عملیاتی لینکلن چیزی نیست که بشود نادیده گرفت. در درگیری‌های اخیر، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد این ناو در معرض تهدید‌های مستقیم قرار گرفته؛ از پهپاد‌ها گرفته تا سناریو‌های نزدیک به برخورد موشکی. حتی اگر بخشی از این گزارش‌ها اغراق‌آمیز باشد، نفس مطرح شدنشان نشان می‌دهد که دیگر تصور «دور از دسترس بودن» ناو‌های هواپیمابر مثل گذشته کار نمی‌کند.

واقعیت این است که محیط عملیاتی تغییر کرده. ابزار‌هایی که علیه این ناو‌ها استفاده می‌شود، ارزان‌تر، سریع‌تر و در برخی موارد غیرقابل پیش‌بینی‌تر هستند. ترکیب پهپادها، موشک‌های ضدکشتی، مین‌های دریایی و تاکتیک‌های نامتقارن، باعث شده حتی پیشرفته‌ترین ناو‌ها هم مجبور شوند بخش زیادی از توان خود را صرف دفاع از خودشان کنند، نه فقط اجرای ماموریت‌های هجومی.

در این میان، نقش ایران در این معادله بیشتر بر همین منطق استوار است. نه رقابت مستقیم در سطح تکنولوژی، بلکه استفاده از ابزار‌هایی که بتوانند هزینه حضور چنین ناو‌هایی را بالا ببرند. این رویکرد، اگرچه ممکن است در ظاهر ساده به نظر برسد، اما در عمل باعث می‌شود معادله‌ای که روی کاغذ یک‌طرفه است، در میدان واقعی پیچیده‌تر شود.

در مورد خود جرالد فورد، حضورش در منطقه را نمی‌شود صرفا یک جابه‌جایی عادی دانست. این ناو معمولا به‌عنوان بخشی از یک گروه رزمی کامل عمل می‌کند؛ شامل ناوشکن‌ها، رزم‌ناو‌ها و زیردریایی‌هایی که هرکدام نقش مشخصی در حفاظت و پشتیبانی دارند. این یعنی هر تهدیدی که متوجه خود ناو باشد، در عمل باید از چند لایه دفاعی عبور کند.

اما این لایه‌ها هم محدودیت دارند. تعداد اهداف، سرعت حملات، و حتی خطای انسانی، می‌توانند باعث شوند بخشی از این دفاع‌ها تحت فشار قرار بگیرد. در چنین شرایطی، حتی یک برخورد یا آسیب محدود می‌تواند تاثیر روانی و عملیاتی قابل‌توجهی داشته باشد.

بالاخره محاصره هستیم یا نیستیم؟ تنگه باز است یا بسته ؟

برگردیم به فضای کلی منطقه. آتش‌بس هنوز برقرار است، اما اتفاقاتی مثل توقیف کشتی‌ها، ادامه محاصره دریایی و افزایش حضور نظامی، نشان می‌دهد که این آرامش بیشتر ظاهری است. در چنین فضایی، هر حرکت نظامی، حتی اگر به درگیری مستقیم منجر نشود، پیام خودش را دارد.

حضور جرالد فورد را هم باید در همین چارچوب دید. نه به‌عنوان آغاز یک درگیری جدید، بلکه به‌عنوان بخشی از فشاری که در کنار ابزار‌های دیگر استفاده می‌شود. در مقابل، واکنش ایران هم لزوما به شکل مستقیم و کلاسیک نخواهد بود، بلکه بیشتر در قالب همان ابزار‌های نامتقارن و پراکنده‌ای است که قبلا هم استفاده شده.

تمام اینها در نهایت به یک نتیجه ساده می‌رسد که البته گفتنش ساده‌تر از فهمیدنش است: جنگ مدرن دیگر فقط به قدرت سخت وابسته نیست. ترکیبی از فناوری، تاکتیک، روان‌شناسی و حتی اقتصاد است. ناو‌های هواپیمابر، با تمام پیشرفت‌هایشان، فقط یک بخش از این پازل هستند، نه کل آن؛ و وسط همه اینها، یک واقعیت دیگر هم هست که نمی‌شود نادیده گرفت. فاصله‌ای که بین این سطح از فناوری نظامی و زندگی روزمره مردم وجود دارد، هر روز بیشتر می‌شود. جایی که درباره میلیارد‌ها دلار تجهیزات نظامی صحبت می‌شود، در حالی که برای خیلی‌ها، مسائل خیلی ساده‌تر هنوز حل‌نشده باقی مانده.

این تضاد، شاید ربط مستقیمی به تحلیل نظامی نداشته باشد، اما بخشی از همان واقعیتی است که این تحلیل‌ها در آن اتفاق می‌افتد. ناو‌ها می‌آیند و می‌روند، آتش‌بس‌ها برقرار می‌شوند و می‌شکنند، اما چیزی که باقی می‌ماند، همین پیچیدگی و ناپایداری است که هیچ‌وقت اجازه نمی‌دهد تصویر کاملا روشن شود.

اگر این آتش‌بس ادامه پیدا کند، حضور چنین ناو‌هایی تبدیل به یک وضعیت عادی می‌شود؛ یک پس‌زمینه دائمی برای مذاکراتی که ممکن است به نتیجه برسند یا نرسند؛ و اگر هم از هم بپاشد، همین ناو‌ها دوباره به خط مقدم برمی‌گردند، نه به‌عنوان نماد قدرت، بلکه به‌عنوان بخشی از یک بازی پیچیده که نتیجه‌اش از قبل معلوم نیست؛ و این شاید مهم‌ترین نکته باشد؛ در دنیایی که حتی پیشرفته‌ترین ناو هم می‌تواند دچار آتش‌سوزی شود و حتی قدیمی‌ترین ناو هم می‌تواند هدف قرار بگیرد، هیچ‌چیز آن‌قدر قطعی نیست که بشود با خیال راحت درباره‌اش حکم داد. فقط می‌شود نگاه کرد، تحلیل کرد، و منتظر ماند دید این مکث کوتاه، به کجا ختم می‌شود.