نگاهی به الگوهای پدافند هوایی و مهماتی که علیه ایران در جنگ رمضان استفاده شد

آسمان آرام بود ؛ پس این ضربه‌ها از کجا می‌آمد؟

هیچ جنگنده‌ای دیده نمی‌شود. رادارها هم چیزی نشان نمی‌دهند که نزدیک باشد. اما چند دقیقه بعد، یک نقطه دقیق روی زمین از بین می‌رود. نه یک محدوده، نه یک منطقه؛ فقط همان نقطه. سؤال از همین‌جا شروع می‌شود؛ اگر کسی در آسمان نیست، پس این ضربه‌ها از کجا می‌آید؟

کد خبر: ۱۳۶۶۳۵۶

تاریخ: ۲۲ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۴۳

به گزارش تابناک؛ اولین نشانه‌ها همیشه گیج‌کننده‌اند. وقتی ضربه‌ها شروع شد، خیلی‌ها دنبال همان تصویر آشنا بودند؛ جنگنده‌ای که وارد می‌شود، صدای شکستن دیوار صوتی، ردّی در آسمان، بعد انفجار. اما این‌بار خبری از اینها نبود. آسمان ساکت بود. بیش از حد ساکت.

اما زمین داشت جواب دیگری می‌داد.

اصابت‌ها، دقیق‌تر از چیزی بود که بشود با شلیک‌های معمولی توضیحش داد. یک ساختمان، یک انبار، حتی یک ورودی خاص از یک مجموعه، هدف قرار می‌گرفت. نه اطرافش، نه چند صد متر آن‌طرف‌تر؛ دقیقاً همان‌جا.

این‌جا بود که یک سؤال جدی شکل گرفت. آیا ما داریم با یک نوع جدید از حمله طرف می‌شویم یا فقط شکلش عوض شده؟

پاسخ، کم‌کم خودش را نشان داد. جنگنده هست، اما نه جایی که انتظارش را داریم. بالاتر. دورتر. خارج از بردی که بتوان راحت درگیرش شد؛ و چیزی که رها می‌کند، دیگر آن بمب‌های قدیمی نیست.

ما داریم درباره خانواده‌ای از سلاح‌ها حرف می‌زنیم که ظاهرشان هنوز «بمب» است، اما رفتارشان شبیه یک موشک هدایت‌شونده است. یکی از مهم‌ترین آنها همان چیزی است که به اسم JDAM شناخته می‌شود. یک کیت به ظاهر ساده که روی بمب‌های معمولی نصب می‌شود و آنها را تبدیل می‌کند به ابزار‌های دقیق.

اما سؤال مهم‌تر اینجاست. این «دقیق شدن» دقیقاً یعنی چه؟

یعنی وقتی مختصات یک هدف به این بمب داده می‌شود، دیگر مثل قبل رها نمی‌شود که هرجا افتاد، افتاد. این بمب با ترکیب GPS و سیستم ناوبری داخلی، مسیرش را تا لحظه برخورد اصلاح می‌کند. یعنی اگر باد بیاید، اگر مسیر کمی تغییر کند، خودش را برمی‌گرداند.

مدل‌هایی مثل GBU-۳۱ یا GBU-۳۸ در همین دسته هستند. وزن‌های مختلف دارند، قدرت تخریب متفاوت، اما یک ویژگی مشترک؛ می‌دانند کجا باید بخورند.

حالا تصور کن این سلاح از ارتفاع بالا رها شود. آن‌قدر بالا که نه دیده شود، نه به‌راحتی درگیرش شوی. جنگنده نزدیک نمی‌شود، فقط در یک فاصله امن، بمب را رها می‌کند و می‌رود.

پس دوباره برمی‌گردیم به همان سؤال اول. اگر جنگنده نزدیک نمی‌شود، ما دقیقاً باید با چه چیزی بجنگیم؟

این‌جا جنگ پیچیده می‌شود. چون تو دیگر با «حامل» درگیر نیستی، با «اثر» درگیری. با چیزی که وقتی متوجهش می‌شوی، تقریباً دیر شده.

در کنار این بمب‌ها، نوع دیگری هم هست که بازی را حتی خطرناک‌تر می‌کند؛ بمب‌های هدایت لیزری مثل GBU-۱۲. اینها به‌جای تکیه کامل روی مختصات، یک «چشم» بیرونی دارند. یک نفر، یک پهپاد یا یک جنگنده دیگر، هدف را با لیزر نشانه‌گذاری می‌کند و بمب، خودش را روی آن قفل می‌کند.

یعنی حتی اگر هدف جابه‌جا شود، حتی اگر شرایط تغییر کند، این سلاح می‌تواند خودش را تطبیق دهد.

اینجا دیگر سؤال فرق می‌کند. آیا مشکل فقط «دقت» است، یا «دیدن»؟

اگر دشمن بتواند ببیند، می‌تواند بزند. این قانون ساده‌ای است که در این جنگ بار‌ها خودش را نشان داد. هر جایی که دیده شد، دیر یا زود هدف قرار گرفت.

پس اولین لایه دفاع، نه شلیک است، نه مقابله مستقیم؛ «دیده نشدن» است.

اما دیده نشدن یعنی چه؟ یعنی فقط استتار؟ فقط رنگ عوض کردن و پنهان شدن زیر سقف؟ نه. اینها مربوط به جنگ‌های قدیمی‌تر است. الان مسئله فقط چشم انسانی نیست؛ سنسور است، داده است، تحلیل است.

پس باید سؤال را دقیق‌تر کرد. چطور می‌شود برای یک سیستم، «نامرئی» شد؟

پاسخ، یک کلمه نیست. یک رفتار است. پراکندگی، تحرک، تغییر مداوم. هدفی که ثابت بماند، تبدیل می‌شود به داده؛ و داده، یعنی مختصات؛ و مختصات، یعنی پایان.

برای همین، یکی از چیز‌هایی که در این آتش‌بس اهمیت پیدا می‌کند، همین جابه‌جایی‌هاست. نه به‌عنوان یک حرکت نمایشی، بلکه به‌عنوان یک ضرورت. اینکه هیچ نقطه‌ای، برای مدت طولانی، همان نقطه نماند.

اما آیا این کافی است؟

نه. چون حتی اگر دیده نشوی، هنوز احتمال خطا وجود دارد. هنوز ممکن است دشمن بر اساس تحلیل‌های قبلی، یک حدس بزند و شلیک کند.

اینجاست که لایه بعدی وارد می‌شود؛ اخلال.

اگر این بمب‌ها به GPS وابسته‌اند، آیا می‌شود این سیگنال را مختل کرد؟ بله، تا حدی. سامانه‌های جمینگ می‌توانند دقت را پایین بیاورند. نه اینکه بمب را متوقف کنند، اما می‌توانند کاری کنند که آن دقت مرگبار، تبدیل به یک خطای قابل‌تحمل شود.

اما اگر هدایت لیزری باشد چه؟

اینجا داستان فرق می‌کند. این‌جا باید «خط دید» را شکست. دود، موانع، حتی طراحی محیط می‌تواند تأثیر بگذارد. هر چیزی که اجازه ندهد لیزر، آن‌طور که باید، به هدف برسد؛ و بعد می‌رسیم به چیزی که خیلی‌ها دست‌کم می‌گیرند؛ فریب.

اگر دشمن به داده‌هایش اعتماد دارد، می‌شود این اعتماد را هدف گرفت. ساخت اهداف جعلی، ایجاد الگو‌های حرکتی دروغین، حتی شبیه‌سازی فعالیت در نقاطی که واقعاً مهم نیستند.

اگر مجبورش کنی اشتباه بزند، چه اتفاقی می‌افتد؟

یک بمب که به جای اشتباه بخورد، فقط یک انفجار نیست. یعنی تصمیم‌گیری اشتباه بوده. یعنی اطلاعاتی که بر اساسش حمله انجام شده، غلط بوده؛ و این، از خود انفجار مهم‌تر است.

در این جنگ، هر جا که این اتفاق افتاد، یک چیز تغییر کرد؛ اعتماد دشمن به خودش؛ و وقتی این اعتماد ترک بخورد، تصمیم‌ها کندتر می‌شود، محتاط‌تر می‌شود، و همین یعنی فرصت.

اما باز هم یک سؤال می‌ماند.

آیا می‌شود این نوع سلاح را کاملاً خنثی کرد؟

واقع‌بینانه اگر نگاه کنیم، نه به‌طور کامل. اینها برای همین ساخته شده‌اند که از لایه‌های مختلف عبور کنند. اما می‌شود اثرشان را کم کرد. می‌شود هزینه‌شان را بالا برد. می‌شود کاری کرد که هر حمله، برای دشمن، یک ریسک باشد، نه یک کار مطمئن؛ و این همان جایی است که جنگ تغییر می‌کند. از یک برخورد مستقیم، به یک بازی ذهنی.

در این بازی، کسی جلوتر است که کمتر قابل پیش‌بینی باشد. کسی که مجبور نباشد همیشه واکنش نشان دهد. کسی که بتواند سؤال بسازد، نه فقط جواب بدهد.

آسمان هنوز ساکت است.

اما این سکوت، دیگر ساده نیست.

سیدمحمدآصف