روایت یک انتظار؛ «قاسم بصیر» و معادله‌ای که هنوز روی میز مانده

در میانه‌ی غبار جنگی که خلیج فارس و خاورمیانه را به یکی از پیچیده‌ترین میدان‌های تقابل قرن تبدیل کرده، یک نام بیش از هر چیز در محافل نظامی و رسانه‌ای تکرار می‌شود؛ نامی که هنوز شلیک نشده، اما سایه‌اش بر محاسبات دشمن سنگینی می‌کند: قاسم بصیر. همان‌طور که Financial Times نیز با لحنی آمیخته به انتظار و نگرانی به آن اشاره کرده، این موشک هنوز وارد میدان نشده، اما همین «عدم حضور» به خودی خود به یک ابزار بازدارندگی تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۳۶۴۳۸۲

تاریخ: ۰۷ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۵۰

قبل از اینکه بخواهم گزارش را شروع کنم میخواهم کاملا برایتان روشن کنم که این‌جا، ما با یک سلاح صرف مواجه نیستیم؛ بلکه با یک «پیام» طرفیم. پیامی که از دل چهار دهه توسعه مداوم توان موشکی جمهوری اسلامی ایران بیرون آمده و حالا به نقطه‌ای رسیده که حتی استفاده نشدنش هم بخشی از دکترین جنگی محسوب می‌شود.

مسیر شکل‌گیری یک قدرت موشکی

به گزارش تابناک ؛برای فهم جایگاه «قاسم بصیر»، باید چند قدم به عقب برگردیم. ایران از دهه ۱۳۶۰، با تجربه‌ی جنگ و محدودیت‌های شدید تسلیحاتی، به این جمع‌بندی رسید که بقا در میدان‌های مدرن بدون اتکا به توان موشکی ممکن نیست. این مسیر از خانواده موشک‌های ابتدایی آغاز شد و به تدریج با توسعه نسل‌های مختلف به بلوغ رسید.

در این میان، نام‌هایی مانند شهاب-۳، قدر و خرمشهر نه فقط به عنوان ابزار نظامی، بلکه به عنوان نقاط عطف در یک روند تکاملی شناخته می‌شوند. روندی که به‌مرور از «دسترسی به برد» عبور کرد و به «دقت، بقاپذیری و نفوذ» رسید.

«قاسم بصیر» را باید محصول این مرحله دانست؛ جایی که دیگر صرفاً برد یا قدرت تخریب مهم نیست، بلکه توان عبور از سامانه‌های پدافندی پیشرفته و ضربه‌زدن دقیق به اهداف حیاتی در اولویت قرار می‌گیرد.

آنچه «قاسم بصیر» را متمایز می‌کند

اگرچه اطلاعات رسمی درباره این موشک محدود است، اما با کنار هم گذاشتن داده‌های موجود و الگوی توسعه موشکی ایران، می‌توان تصویری نسبتاً دقیق از ویژگی‌های آن ترسیم کرد.

اولین نکته، احتمال بالای استفاده از سوخت جامد است؛ فناوری‌ای که ایران در سال‌های اخیر به شکل گسترده‌ای در موشک‌هایی مانند ذوالفقار و دزفول به کار گرفته است. سوخت جامد به معنای آماده‌باش سریع، کاهش زمان واکنش و افزایش بقاپذیری در برابر حملات پیش‌دستانه است.

دومین ویژگی مهم، بحث هدایت و دقت است. در نسل‌های جدید، ایران به سمت استفاده از سامانه‌های هدایت ترکیبی (اینرسیایی + اپتیکی + ماهواره‌ای) حرکت کرده است. اگر «قاسم بصیر» نیز از این الگو پیروی کند، باید انتظار دقتی در حد چند متر (CEP پایین) را داشت؛ دقتی که امکان هدف قرار دادن زیرساخت‌های حساس را فراهم می‌کند.

اما شاید مهم‌ترین بخش ماجرا، سرجنگی این موشک باشد. شواهد نشان می‌دهد که ایران در حال حرکت به سمت سرجنگی‌های مانورپذیر (MaRV) و حتی فناوری‌های نزدیک به گلاید‌های هایپرسونیک است. چنین سرجنگی‌هایی در فاز نهایی پرواز، با تغییر مسیر و سرعت بالا، عملاً سامانه‌هایی مانند Patriot missile system یا Arrow missile system را با چالش جدی مواجه می‌کنند.

چرا این لعبت هنوز شلیک نشده؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات این روز‌ها همین است: اگر این موشک چنین قابلیتی دارد، چرا هنوز استفاده نشده؟

پاسخ را باید در سطحی بالاتر از تاکتیک جست‌و‌جو کرد. در دکترین نظامی ایران، برخی سلاح‌ها برای «روز مبادا» نگه داشته می‌شوند؛ نه به خاطر تردید، بلکه به خاطر ارزش استراتژیکشان. «قاسم بصیر» می‌تواند یکی از همین ابزار‌ها باشد؛ سلاحی که تا لحظه‌ای خاص، صرفاً به عنوان تهدیدی بالقوه باقی می‌ماند.

این همان چیزی است که تحلیلگران غربی از آن به عنوان «بازدارندگی پنهان» یاد می‌کنند. وقتی دشمن نمی‌داند دقیقاً با چه چیزی روبه‌روست، مجبور می‌شود بدترین سناریو را در نظر بگیرد؛ و همین، هزینه تصمیم‌گیری را بالا می‌برد.

بازی موش و گربه مدرن

در دنیای امروز، هیچ موشکی بدون در نظر گرفتن پدافند دشمن طراحی نمی‌شود. در سوی مقابل، ایالات متحده و متحدانش شبکه‌ای از سامانه‌های دفاعی لایه‌ای ایجاد کرده‌اند؛ از THAAD گرفته تا سیستم‌های دریایی مانند Aegis Combat System.

اما تجربه نشان داده که این سامانه‌ها در برابر حملات اشباع، مانورپذیری بالا و مسیر‌های غیرقابل پیش‌بینی، با محدودیت مواجه می‌شوند. ایران نیز دقیقاً روی همین نقاط ضعف تمرکز کرده است؛ یعنی افزایش تعداد، تنوع و پیچیدگی موشک‌ها.

در چنین شرایطی، «قاسم بصیر» می‌تواند به عنوان بخشی از یک حمله ترکیبی عمل کند؛ حمله‌ای که شامل موشک‌های بالستیک، کروز و پهپادهاست و هدفش اشباع و سردرگمی سامانه‌های دفاعی است.

قدرتی فراتر از یک موشک؛ شبکه، نه تک‌سلاح

اشتباه رایج در تحلیل‌ها این است که یک موشک را به‌تنهایی بررسی می‌کنند. در حالی که واقعیت میدان نبرد مدرن، «شبکه‌ای» است. ایران در سال‌های اخیر نشان داده که به سمت یک ساختار یکپارچه از موشک‌ها، پهپاد‌ها و سامانه‌های شناسایی حرکت کرده است.

در این ساختار، «قاسم بصیر» می‌تواند نقش «ضربه نهایی» را ایفا کند؛ یعنی پس از آن‌که سامانه‌های دفاعی با موج اول درگیر شدند، این موشک با دقت بالا به اهداف کلیدی اصابت کند.

شاید مهم‌ترین کارکرد این موشک، نه در میدان نبرد، بلکه در اتاق‌های تصمیم‌گیری باشد. وقتی یک فرمانده یا سیاست‌مدار در واشنگتن یا تل‌آویو می‌خواهد درباره اقدام نظامی تصمیم بگیرد، باید این سؤال را از خود بپرسد: «اگر این موشک شلیک شود، چه اتفاقی می‌افتد؟»

و اگر پاسخ این سؤال مبهم و پرهزینه باشد، احتمال تصمیم‌گیری برای درگیری کاهش می‌یابد. این همان جوهره بازدارندگی است.

سکوتی که بلندتر از انفجار است

«قاسم بصیر» تا این لحظه یعنی هفتم فروردین ماه یک هزار و چهارصد و پنج شمسی  ساعت 03:03 بامداد ، شلیک نشده، اما همین موضوع آن را به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های معادله تبدیل کرده است. در دنیایی که اطلاعات به‌سرعت منتشر می‌شود، ناشناخته ماندن یک سلاح، خود یک مزیت است.

ایران در چهار دهه گذشته، با تکیه بر تجربه، مهندسی معکوس و توسعه بومی، به سطحی از توان موشکی رسیده که نه‌تنها در منطقه، بلکه در سطح جهانی مورد توجه است. «قاسم بصیر» را باید نماد این مسیر دانست؛ مسیری که از محدودیت آغاز شد و به بازدارندگی رسید؛ و شاید مهم‌ترین نکته همین باشد: گاهی اوقات، آنچه شلیک نمی‌شود، بیش از آنچه شلیک می‌شود، تأثیر می‌گذارد.

راستی عجیب نیست ؟ "قاسم" دست از سر این بی وجود های کودک کش برنمیدارد ، یا خودش در میدان یا موشکی که به نامش خورده ، در همان میدان !

-سیدمحمدآصف