کور شدن چشم اطلاعاتی آمریکا

محمد مهدی ملکی

کد خبر: ۱۳۶۴۰۲۷

تاریخ: ۰۳ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۷:۲۱

پایگاه هوایی الحریر (حریر) در نزدیکی اربیل اقلیم کردستان عراق، یکی از مهم‌ترین مراکز نظامی و اطلاعاتی ایالات متحده در منطقه غرب آسیا به شمار می‌رود.

این پایگاه که از آن به عنوان «چتر اطلاعاتی آمریکا» یاد می‌شود، میزبان تجهیزات پیشرفته شنود، رادارهای هشدار زودرس، پهپادهای شناسایی دوربُرد و تجمع قابل توجه نیروهای نظامی و امنیتی آمریکایی است.

الحریر نه تنها مقر فرماندهی عملیات هوایی و لجستیکی آمریکا در شمال عراق است، بلکه نقش کلیدی در نظارت بر تحولات منطقه‌ای، جمع‌آوری داده‌های الکترونیکی و هدایت پهپادهای شناسایی مانند مدل‌های پیشرفته Reaper ایفا می‌کند.

این مرکز با دستگاه‌های عظیم شنود و سیستم‌های راداری مرکزی، امکان رصد گسترده مرزها، تحرکات هوایی و حتی فعالیت‌های دوربُرد را برای واشنگتن فراهم کرده بود و به عنوان چشم و گوش استراتژیک آمریکا در قلب منطقه عمل می‌کرد و حضور نزدیک به دو هزار نیروی آمریکایی و تجهیزات ارزشمند در این پایگاه، آن را به یکی از حساس‌ترین نقاط حضور نظامی آمریکا تبدیل کرده بود.

در هفته‌های اخیر نیروهای مسلح ایران با عملیات دقیق موشکی و پهپادی، ضربه‌های سنگینی به این پایگاه وارد آوردند. از اوایل اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، ده‌ها حمله ترکیبی با موشک‌های بالستیک و پهپادهای تهاجمی پیشرفته به مقرهای کلیدی الحریر انجام گرفته است. سپاه در بیانیه‌های رسمی، هدف‌گیری مستقیم مرکز فرماندهی نیروهای آمریکایی در این پایگاه را تأیید کرد و گزارش‌ها حاکی از شلیک حداقل پنج موشک دقیق به ساختمان‌های اصلی و مراکز عملیاتی است.

پهپادهای ایرانی نیز با دقت بالا، نقاط حساس را مورد حمله قرار دادند و آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای در بخش‌های غربی و مرکزی پایگاه ایجاد کردند. تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که چهار سازه کلیدی در بخش‌های عملیاتی پایگاه آسیب جدی دیده یا ویران شده‌اند و فعالیت‌های هوایی آمریکا از این مرکز با کاهش ۹۵ درصدی مواجه شده است. پروازهای لجستیکی تقریباً متوقف شده و نیروهای آمریکایی اکنون مجبور به استفاده محدود از پهپادهای شناسایی به جای بالگردها شده‌اند.

یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای این عملیات، نابودی رادار مرکزی و سیستم پیشرفته شنود پایگاه بود. این رادار که قلب تپنده نظارت اطلاعاتی آمریکا در منطقه شمال عراق به شمار می‌رفت، با پهپادهای نسل جدید ایرانی هدف قرار گرفت و پس از آتش‌سوزی طولانی، کاملاً از کار افتاد.

این ضربه، نه تنها قابلیت هشدار زودرس و رصد پهپادها و موشک‌های بالستیک را از آمریکا سلب کرد، بلکه زنجیره جمع‌آوری داده‌های الکترونیکی و هدایت عملیات شناسایی را مختل ساخت. تجهیزات شنود عظیم الکترونیکی و انبارهای پشتیبانی پهپادهای شناسایی نیز در حملات پهپادی آسیب جدی دیدند.

تخمین کارشناسان از خسارت تجهیزات پیشرفته نشان می‌دهد که تنها بخش رادار و سیستم‌های وابسته، صدها میلیون دلار ارزش داشته و بخشی از سرمایه‌گذاری کلان آمریکا در زیرساخت‌های اطلاعاتی منطقه را تشکیل می‌دهد.

با احتساب سازه‌ها، انبارها و تجهیزات جانبی، مجموع سرمایه و بودجه آسیب‌دیده در الحریر به صدها میلیون دلار می‌رسد که بخشی از خسارت کلی صدها میلیون دلاری واردشده به پایگاه‌های آمریکایی در منطقه را شامل می‌شود. این ارقام، بدون احتساب هزینه‌های عملیاتی اضافی و بازسازی، ضربه‌ اقتصادی قابل توجهی به بودجه نظامی آمریکا وارد آورده است.

در بُعد تلفات انسانی نیز، این عملیات ضربه سنگینی به نیروهای آمریکایی وارد آورده. گزارش‌های معتبر حاکی از کشته شدن چندین نیروی آمریکایی، از جمله افسران ارشد در بخش فرماندهی و زخمی شدن ده‌ها نفر دیگر در حملات موشکی و پهپادی است.

یکی از فرماندهان ارشد آمریکایی در منطقه اربیل نیز در جریان این درگیری‌ها جان باخت. این تلفات، هرچند در مقایسه با حجم عملیات محدود به نظر می‌رسد، اما تأثیر روانی عمیقی بر روحیه نیروهای مستقر گذاشته و باعث تشدید روند خروج یا کاهش حضور نیروهای آمریکایی در شمال عراق شده است. نیروهای امنیتی و نظامی آمریکا که پیش از این در الحریر متمرکز بودند، اکنون با محدودیت‌های شدید عملیاتی روبه‌رو شده‌اند و امنیت پایگاه به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است.

ضربه به پایگاه الحریر، فراتر از ابعاد نظامی و اقتصادی، ضربه‌ای سنگین به پرستیژ و اعتبار منطقه‌ای و بین‌المللی آمریکا وارد کرده است. این پایگاه که نماد قدرت نظارتی واشنگتن در منطقه بود، اکنون به عنوان نقطه ضعفی آشکار شده که حتی با وجود حمایت‌های محلی، در برابر توان موشکی و پهپادی ایران آسیب‌پذیر است.

کور شدن «چشم آمریکا» در شمال عراق، یعنی از دست رفتن قابلیت رصد تحرکات در مرزهای غربی ایران و منطقه کردستان، که مستقیماً بر برنامه‌ریزی‌های راهبردی متجاوزان تأثیر گذاشته است. از نظر نظامی، این ضربه ابتکار عمل را از آمریکا سلب کرده و زنجیره اطلاعاتی عملیاتی آن را در جبهه شمالی مختل ساخته؛ به گونه‌ای که عملیات هوایی و شناسایی در کل منطقه با اختلال جدی مواجه شده است.

از بُعد اقتصادی، خسارت صدها میلیون دلاری تجهیزات پیشرفته، علاوه بر هزینه‌های بازسازی و جابجایی نیروها، فشار قابل توجهی بر بودجه پنتاگون وارد آورده و نشان‌دهنده ناکارآمدی سیستم‌های دفاعی گران‌قیمت در برابر تهدیدات ارزان و دقیق ایرانی است.

این رویداد پیام روشنی به متحدان منطقه‌ای آمریکا ارسال کرد؛ پایگاه‌های آمریکا دیگر مکان امنی نیستند و ایران قادر است در عمق خاک دشمنان، ضربات دقیق و بازدارنده وارد کند. این شکست، اعتبار آمریکا را در افکار عمومی جهانی و منطقه‌ای خدشه‌دار کرده و اعتماد به توان بازدارندگی واشنگتن را به چالش کشیده است.

در مجموع، عملیات موفق نیروهای مسلح ایران علیه پایگاه الحریر، بخشی از راهبرد جامع بازدارندگی در سومین جنگ تحمیلی است. این ضربه‌ها نشان داد که ایران نه تنها در برابر تجاوز مستقیم ایستادگی می‌کند، بلکه قادر است ابزارهای کلیدی دشمن را در منطقه خنثی سازد.

کور شدن چشم اطلاعاتی آمریکا در اربیل، امنیت مرزهای غربی و شمال‌غربی ایران را تقویت کرده و نقشه‌های متجاوزان برای استفاده از پایگاه‌های نیابتی را نقش بر آب ساخته است.

ملت ایران با حمایت قاطع از نیروهای مسلح، بار دیگر ثابت کرد که هرگونه تهدید خارجی با پاسخ دقیق و قاطع مواجه خواهد شد و این پیروزی، سند دیگری بر قدرت و اراده ایران در دفاع از حاکمیت و منافع ملی است. در حالی که جنگ تحمیلی همچنان ادامه دارد، چنین ضرباتی، دشمن را به بازنگری در استراتژی‌هایش وادار خواهد کرد و نویدبخش تثبیت امنیت منطقه‌ای در بلندمدت خواهد بود.

*کارشناس مسائل منطقه