بیانیه الازهر؛ غیبت عدالت در سایه اتهامات یک‌جانبه

بیانیه اخیر الازهر مصر در محکومیت حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی، بیش از آنکه یک موضع فقهی و حقوقی متقن و مبتنی بر مساله شناسی دقیق باشد، به یک بیانیه سیاسی یک‌سویه شبیه شده است.

کد خبر: ۱۳۶۳۷۲۸

تاریخ: ۰۱ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۶:۰۰

به گزارش تابناک به نقل از رسا، بیانیه اخیر الازهر مصر در محکومیت حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی، بیش از آنکه یک موضع فقهی و حقوقی متقن و مبتنی بر مساله شناسی دقیق باشد، به یک بیانیه سیاسی یک‌سویه شبیه شده است. نهادهای بزرگ دینی مثل الأزهر باید در بحران‌های منطقه صدای عدالت و بصیرت و روشنگری برای مسلمان باشند؛ اما این بیانیه متأسفانه از این معیار فاصله گرفته و واقعیت‌های میدانی را نادیده انگاشته است.

جهان اسلام امروز بیش از همیشه به مواضع روشن و شجاعانه علمای دین نیاز دارد. اما موضع الأزهر در این بیانیه دچار نقص بزرگی است: ندیدن دو سوی ماجرا و حقیقت مساله و عدم بصیرت نسبت به عقبه تصمیم استکبار و نتایج آن بر جهان اسلام، در بیانیه الازهر در حالی که حملات ایران محکوم شده، هیچ اشاره‌ای به ریشه اصلی ناامنی منطقه یعنی حضور نظامی طولانی‌مدت آمریکا در کشورهای اسلامی، حمایت بی‌چون‌وچرا از رژیم صهیونیستی و استفاده از خاک برخی کشورهای عربی برای تهدید ایران نشده است. چگونه می‌توان فقط یک طرف را دید و طرف مقابل را که سال‌هاست امنیت یک کشور اسلامی را به خطر انداخته، نادیده گرفت؟

بیانیه مدعی شده که ایران «مناطق مسکونی، فرودگاه‌ها، بیمارستان‌ها و تأسیسات انرژی» در کشورهای عربی را هدف قرار داده است. این ادعا نه تنها اثبات‌نشده، بلکه با اظهارات رسمی جمهوری اسلامی و گزارش‌های میدانی موجود مغایرت دارد. ایران بارها تأکید کرده که صرفاً اهداف نظامی و پایگاه‌های آمریکایی را نشانه گرفته است. طبق ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، هر کشوری حق دفاع مشروع در برابر تجاوز دارد. آمریکا با حضور نظامی در منطقه، حمایت از اسرائیل و فشارهای اقتصادی و امنیتی علیه ایران، عملاً زمینه‌ساز این تنش‌ها بوده است.

استفاده از واژه «خلیج» بدون افزودن «فارس» در بیانیه، هرچند شاید سهوی باشد(البته بسیار خوش بینانه)، اما در فضای حساس کنونی می‌تواند نشانه‌ای از جانبداری تلقی شود. نام تاریخی و معتبر این پهنه آبی «خلیج فارس» است و حذف یا تغییر آن، نه با واقعیت جغرافیایی و تاریخی سازگار است و نه به وحدت اسلامی کمک می‌کند.

در بیانیه الازهر از ایران خواسته شده حملات را بدون هیچ شرطی متوقف کند. این درخواست یک‌جانبه است. آیا الأزهر همین درخواست را از آمریکا و متحدانش برای توقف محاصره اقتصادی، ترور فرماندهان ایرانی، نقض حریم هوایی و حمایت از تجاوزات رژیم صهیونیستی کرده است؟ اسلام بر «عدل و قسط» تأکید دارد. وقتی یک طرف مدام تجاوز می‌کند، چگونه می‌توان از طرف دیگر خواست دست روی دست بگذارد؟ قرآن کریم به صراحت می‌فرماید:

«أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا  وَإِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» (سوره حج، آیه ۳۹)

یعنی «به کسانی که مورد ستم قرار گرفته‌اند اجازه جهاد داده شد، زیرا به آنان ظلم شده است و خداوند بر یاری‌شان تواناست.» این آیه روشنگر حق دفاع در برابر ظلم است.

بیانیه کشورهای عربی میزبان پایگاه‌های آمریکایی را تقریباً «بی‌گناه» و خارج از منازعه نشان می‌دهد. در حالی که طبق حقوق بین‌الملل و اصول فقهی، کشوری که خاک خود را در اختیار متجاوز قرار می‌دهد و از آن برای تهدید دیگران استفاده می‌شود، نمی‌تواند ادعای بی‌طرفی کامل کند. در فقه اسلامی این امر تحت عنوان «اعانه بر ظلم» تعبیر شده است، آیا این‌ رضایت به تعدی و همکاری نظامی کشورهای مسلمان در هدف گرفتن یک کشور مسلمان ایران نکوهش شده است؟!

استناد گزینشی به نصوص دینی

بیانیه به آیه «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ» (سوره انعام، آیه ۱۵۱؛ و نیز اسراء، آیه ۳۳) و حدیث معروف «کُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ» (روایت از پیامبر اکرم (ص) در صحیح بخاری، کتاب الایمان، حدیث ۲۸ ) استناد کرده و اقدام ایران را مصداق قتل حرام دانسته است. اما این استناد بدون توجه به سیاق کامل قرآن و سنت است.

آیات متعددی جهاد دفاعی و مبارزه با ظالمان را واجب می‌دانند که میتوان به سوره بقره، آیه ۱۹۰-۱۹۳؛ سوره توبه، آیه ۵ و ۲۹ اشاره کرد، دفاع در برابر متجاوز نه تنها جایز، بلکه تکلیف است. آیا در الازهر کتاب جهاد خوانده نمی شود؟!

عجیب‌ترین بخش، متهم کردن ایران به ریختن خون مسلمانان است. جمهوری اسلامی سال‌هاست در خط مقدم دفاع از مظلومان فلسطین، یمن، عراق و سوریه ایستاده و شهدای زیادی در برابر داعش و تکفیری‌ها جان دادند. چگونه می‌توان مدافعان واقعی امنیت مسلمانان را با همان ادبیاتی متهم کرد که داعش علیه شیعیان به کار می‌برد؟

در پایان می‌توان بیان داشت که بیانیه الأزهر نشان می‌دهد که برخی نهادهای دینی تحت تأثیر فشارهای سیاسی، گاه از انصاف دور می‌افتند. موضع‌گیری دینی زمانی ارزشمند است که عادلانه، واقع‌بینانه و وحدت‌بخش باشد. انتظار می‌رود الأزهر به جای تکرار ادعاهای یک‌جانبه، به ریشه ناامنی منطقه (استکبار جهانی و صهیونیسم) توجه کند و میان جبهه مقاومت – که برای عزت امت اسلامی می‌جنگد – و دشمنان واقعی اسلام تمایز قائل شود.

جمهوری اسلامی ایران به دنبال آرامش و ثبات در منطقه است، اما آرامشی که بر پایه ظلم و سلطه بیگانگان بنا شود، هرگز نمی‌پذیرد. امیدوایم نهادهایی مانند الأزهر نقش تاریخی خود را در روشنگری و وحدت ایفا کنند و موضع خود را اصلاح کنند.

رضا رضوان؛ پژوهشگر علوم اسلامی