هدررفت واقعی آب در کشور چقدر است؟

در حالی که آمارها از هدررفت ۲۵ تا ۳۰ درصدی آب در شبکه‌های توزیع کشور حکایت دارد، سخنگوی صنعت آب با تفکیک دو مفهوم آب بدون درآمد و هدررفت فیزیکی، اعلام کرده است که میزان واقعی هدررفت فیزیکی آب در کشور حدود ۱۵ درصد و در تهران نزدیک به ۱۰ درصد برآورد می‌شود؛ رقمی که به گفته او در بافت‌های فرسوده شهری به‌مراتب بالاتر است و ضرورت نوسازی شبکه‌های قدیمی را دوچندان می‌کند.

کد خبر: ۱۳۵۹۲۷۲

تاریخ: ۰۴ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۰:۵۱

به گزارش سرویس انرژی تابناک به نقل از ایسنا، با توجه به قرارگیری ایران در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان و تشدید آثار تغییرات اقلیمی، موضوع مدیریت منابع آب بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ به‌گونه‌ای که آمارها از وضعیت نگران‌کننده مصرف و اتلاف آب در بخش‌های مختلف حکایت دارد.

افزایش دما، کاهش بارش‌ها و تداوم خشکسالی‌های پیاپی، فشار مضاعفی بر منابع آبی کشور وارد کرده است در این میان  میزان هدررفت آب در شبکه‌های توزیع شهری و روستایی بین ۲۵ تا ۳۰ درصد برآورد می‌شود؛ به این معنا که از هر ۱۰۰ لیتر آب ورودی به شبکه، حدود یک‌چهارم آن پیش از رسیدن به مصرف‌کننده از دسترس خارج می‌شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد عوامل مؤثر بر هدررفت آب را می‌توان در دو بخش ساختاری و مدیریتی دسته‌بندی کرد؛ در بخش ساختاری، فرسودگی گسترده لوله‌های انتقال و توزیع، قدمت بالای زیرساخت‌ها و استفاده از سامانه‌های قدیمی آبرسانی از مهم‌ترین دلایل نشت و اتلاف آب به شمار می‌رود. در برخی مناطق، شبکه‌های موجود متناسب با توسعه شهری و رشد جمعیت نوسازی نشده و همین مسئله بر میزان تلفات افزوده است.

از سوی دیگر، در حوزه مدیریتی نیز چالش‌هایی نظیر نبود سامانه‌های دقیق پایش و نشت‌یابی، ضعف نظارت بر مصرف و فقدان برنامه‌ریزی منسجم برای مدیریت تقاضا مشاهده می‌شود. کارشناسان معتقدند نبود حکمرانی یکپارچه در حوزه آب و تأخیر در اجرای طرح‌های بهینه‌سازی، روند اتلاف منابع آبی را تشدید کرده است.

به گفته مسئولان در بافت‌های قدیمی که عمر شبکه لوله‌کشی به ۶۰ تا ۷۰ سال می‌رسد، نشت آب بیشتر است و در مناطق نوساز، این عدد به‌مراتب کمتر است.

تداوم این روند، پیامدهایی همچون افت سطح آب‌های زیرزمینی، افزایش هزینه‌های تأمین و تصفیه آب، تشدید تنش‌های اجتماعی در مناطق کم‌آب و تهدید امنیت غذایی را به همراه خواهد داشت.

در همین راستا، صاحب‌نظران بر ضرورت نوسازی شبکه‌های فرسوده، توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت مصرف، اصلاح الگوی مصرف در بخش‌های مختلف و تقویت سیاست‌گذاری‌های کلان در حوزه آب تأکید دارند. به باور آنان، کاهش هدررفت آب یکی از کم‌هزینه‌ترین و در عین حال مؤثرترین راهکارها برای عبور از شرایط بحرانی کنونی است؛ راهکاری که تحقق آن نیازمند عزم جدی، سرمایه‌گذاری هدفمند و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول خواهد بود.

عیسی بزرگ‌زاده-سخنگوی صنعت آب چندی پیش در این زمینه توضیح داده است که دو مفهوم آب بدون درآمد و هدررفت فیزیکی آب نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. آب بدون درآمد شامل سه بخش است؛ بخشی از آن هدررفت فیزیکی، بخشی برداشت‌های غیرمجاز پیش از کنتور که معمولاً برای نیازهای شرب یا بهداشت مصرف می‌شود و بخشی نیز معافیت‌های قانونی تحویل آب به مراکز فرهنگی است.

به گفته وی، اگر این دو بخش دیگر جدا شوند، میزان واقعی هدررفت فیزیکی آب در کشور حدود ۱۵ درصد است؛ هرچند این رقم در برخی شهرها بالاتر یا پایین‌تر است.

به تأکید سخنگوی آب در تهران میزان هدررفت فیزیکی آب حدود ۱۰ درصد است. در بافت‌های قدیمی که عمر شبکه لوله‌کشی به ۶۰ تا ۷۰ سال می‌رسد، نشت آب بیشتر است و در مناطق نوساز، این عدد به‌مراتب کمتر است.

بررسی‌ها حاکی از آن است کشاورزی سنتی و روش‌های آبیاری قدیمی در ایران از جمله مهم‌ترین دلایل هدررفت آب هستند.  استفاده از آبیاری غرقابی و سایر روش‌های ناکارآمد باعث می‌شود تا مقدار زیادی آب بدون بهره‌وری مؤثر هدر برود. پیامدهای هدررفت آب هدررفت آب تأثیرات مخرب متعددی بر منابع طبیعی و اقتصاد کشور دارد با توجه به کاهش منابع آبی و افزایش هدررفت، بسیاری از مناطق کشور با مشکل جدی کمبود آب مواجه شده‌اند.

طبق برنامه‌ریزی‌ها، سالانه ۲۰ درصد از خطوط باید نوسازی شوند، اما نیاز است این فرآیند با تخصیص بودجه بیشتر و تأمین اعتبارات دولتی و خصوصی تسریع شود.

از سوی دیگر بسیاری از زیرساخت‌های فعلی تهران به دلیل نبود ابزارهای دقیق و کارآمد به‌موقع شناسایی و تعمیر نمی‌شوند و این مسئله باعث طولانی شدن زمان هدررفت آب و خسارت‌های جانبی می‌شود. فناوری‌های هوشمند که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته به کار می‌روند، می‌توانند به بهبود مدیریت شبکه و کاهش هدررفت کمک کنند، اما در تهران به کارگیری این فناوری‌ها هنوز محدود است.

علاوه بر هدررفت آب، نشت‌های مکرر آب و فاضلاب از خطوط لوله فرسوده مشکلات زیست‌محیطی و بهداشتی جدی‌ای به همراه داشته است. آلودگی آب‌های زیرزمینی و خاک ناشی از نشتی‌ها، به ویژه در مناطق جنوب تهران، خطراتی را برای سلامت عمومی ایجاد می‌کند.

طی سالها راهکارهای تکنیکی و مدیریتی برای بازه زمانی های کوتاه مدت و بلند مدت در این زمینه ارائه شده است که با توجه به فرسودگی شدید شبکه آب رسانی، ضروری استه لوله های قدیمی به تدریج جایگرین شوند.

طبق برنامه‌ریزی‌ها، سالانه ۲۰ درصد از خطوط باید نوسازی شوند، اما نیاز است این فرآیند با تخصیص بودجه بیشتر و تأمین اعتبارات دولتی و خصوصی تسریع شود. استفاده از لوله‌های مقاوم‌تر و مواد جدید که نشتی‌های کمتری دارند، می‌تواند عمر مفید شبکه را افزایش دهد و مانع از هدررفت منابع شود.

همچنین استفاده از فناوری‌های نوین و هوشمند فناوری‌های جدید مانند حسگرهای هوشمند و سیستم‌های نظارت دیجیتال می توانند به شناسایی سریع تر نشتی‌ها و آسیب‌ها کمک کنند. مدیریت هوشمند شبکه با استفاده از این فناوری‌ها امکان تشخیص فوری نشتی‌ها و انجام تعمیرات در زمان مناسب را فراهم می‌کند. به‌کارگیری سیستم‌های پیشرفته برای نظارت بر فشار آب و تحلیل داده‌ها می‌تواند به بهینه‌سازی عملکرد شبکه کمک کند و از هدررفت منابع جلوگیری کند.