آیا شبکه‌های مجازی بر عادات غذایی ما تاثیر می گذارند؟

گذر کردن از شبکه‌های مجازی بدون برخورد با انبوهی از پست‌های اشتهابرانگیز از غذاهای مختلف کار دشواری است، اما آیا این پست‌ها واقعاً می‌توانند انتخاب‌های غذایی یا ذائقه ما را تغییر دهند؟ آیا هوس غذایی ما در حد همان هوس زودگذر باقی می ماند یا تبدیل به عادت می شود؟ با ما همراه باشید.

کد خبر: ۱۳۵۷۴۵۵

تاریخ: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۲:۰۰

به گزارش تابناک به نقل از عصرایران؛ اکنون دیگر شبکه‌های مجازی به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره تبدیل شده‌اند و نقشی کلیدی در شکل‌دهی به باورها، ترجیحات و حتی عادات غذایی ما ایفا می‌کنند. هر روز با انبوهی از تصاویر غذا‌های رنگارنگ، ویدیو‌های آشپزی و پست‌های اینفلوئنسر‌ها مواجه می‌شویم که بدون آنکه متوجه باشیم، می‌توانند معیار‌های ما را برای یک انتخاب غذایی مطلوب تغییر دهند. اما این تأثیر تا چه حد عمیق است و آیا شبکه‌های اجتماعی می‌توانند ما را به سمت انتخاب‌های سالم‌تر سوق دهند یا برعکس، عادات غذایی ناسالم را تقویت می‌کنند

نقش پررنگ شبکه‌های مجازی در انتخاب غذا

با ورق زدن صفحات شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، توییتر یا فیسبوک، با تصاویر پشت سر هم از وعده‌های غذایی کاملاً آراسته و به شدت خوشمزه مواجه می‌شویم. در حالی که بو و طعم غذا تأثیری انکارناپذیر و قدرتمند بر هوس‌های غذایی ما دارند، آیا این همه پست از تنقلات داغ و لقمه‌های براق چیزی فراتر از یک جشن برای چشمان ما هستند؟

بدون تردید، به نظر می‌رسد که ما در انتخاب غذا به شدت از دیگران، به ویژه نزدیک‌ترین افراد به خود، تأثیر می‌پذیریم. تحقیقات نشان داده است که هر چه ارتباط دو نفر نزدیک‌تر و قوی‌تر باشد، تأثیری که بر انتخاب‌های غذایی یکدیگر می‌گذارند بیشتر است.

سولویگ آرگسیانو، دانشیار بهداشت جهانی و اپیدمیولوژی در دانشگاه اموری در آتلانتا، جورجیا، آمریکا، در این باره می‌گوید: «بسیاری از نشانه‌هایی که از تعاملات رو در رو دریافت می‌کنیم، به افرادی که با آنها هستیم مرتبط است. این موضوع بیشتر به رابطه و این که خود را چگونه با آن فرد مقایسه می‌کنم مربوط می‌شود تا افراد خاص. اگر فکر کنم فردی که با او هستم جذاب‌تر یا محبوب‌تر است، تمایل بیشتری به تقلید از او خواهم داشت.»

آرگسیانو می‌افزاید که این نشانه‌های اجتماعی معمولاً ما را به پرخوری تشویق می‌کنند. با این حال، به گفته وی، تحقیقات نشان می‌دهد که قرار گرفتن در کنار افرادی با تغذیه سالم نیز می‌تواند باعث شود خود فرد نیز تغذیه سالم‌تری داشته باشد.

جذابیت بصری غذا‌های پرچرب و پرکالری

عادات غذایی ما همچنین تحت تأثیر چیز‌هایی است که می‌بینیم. دانشمندان می‌گویند که برای مثال، ما به طور طبیعی به سمت غذا‌های سرشار از پروتئین، زرده تخم‌مرغ روان یا پنیر موزارلای آب شده جذب می‌شویم.

سوزان هیگز، استاد زیست‌روان‌شناسی اشتها در دانشگاه بیرمنگام انگلستان، توضیح می‌دهد: «شواهدی وجود دارد که اگر تصاویر غذا را ببینید، آن تحریک بصری می‌تواند شما را به احساس تمایل به خوردن وادارد.» با این حال، به گفته وی، اینکه افراد این تمایل را عملی کنند یا نه، به عوامل دیگری مانند در دسترس بودن غذا در آن زمان بستگی دارد.

اما شبکه‌های مجازی و اجتماعی محلی هستند که نشانه‌های بصری و اجتماعی در کنار هم قرار می‌گیرند. بدون تردید شواهدی وجود دارد که اگر دوستان شما در شبکه اجتماعی خود به طور مرتب درباره انواع خاصی از غذا پست بگذارند، ممکن است شما را به تقلید از آنها سوق دهد، چه این تأثیر مثبت باشد و چه منفی.

تحقیقات همچنین نشان می‌دهد که شبکه‌های مجازی و اجتماعی ممکن است رابطه ما با غذا را تغییر داده و طرز فکر ما را درباره آنچه می‌خوریم، دگرگون کنند.

هیگز می‌گوید: «اگر همه دوستان شما در شبکه‌های مجازی و اجتماعی در حال پست کردن عکس‌هایی از خودشان در حال مصرف فست‌فود باشند، این کار هنجاری را ایجاد می‌کند که خوردن فست‌فود کاری است که مردم انجام می‌دهند.»

فردی در حال خوردن انواع فست فود‌های چشم نواز و البته شاید نه زیاد سالم!

چرا غذا‌های ناسالم در شبکه‌های مجازی محبوب‌ترند؟

ایثن پنسر، استاد بازاریابی در دانشگاه سنت مری در هالیفاکس، نوا اسکوشیا، کانادا، می‌گوید تحقیقات نشان می‌دهد که ما بیشتر با عکس‌های فست‌فود درگیر می‌شویم. این موضوع به ویژه در مورد چربی اشباع شده صادق است، زیرا با ترشح دوپامین و تحریک مراکز لذت در مغز، احساس خوبی به ما می‌دهد. انسان‌ها از نظر بیولوژیکی برای جستجوی غذا‌های پرکالری برنامه‌ریزی شده‌اند؛ ویژگی‌ای که به اجداد ما در دوران شکار و گردآوری غذا برای بقا کمک می‌کرد.

او می‌گوید: «روانشناسی تکاملی نشان داده است که مردم صرفاً با دیدن این غذا‌ها احساس شادی می‌کنند و به همین دلیل بیشتر با آنها درگیر می‌شوند.»

تیا تسیتوره، دانشیار بازاریابی در مدرسه مدیریت IESEG در لیل فرانسه، معتقد است که این موضوع با این واقعیت تشدید می‌شود که غذا‌های سالم در مقایسه با غذا‌های ناسالم اغلب "کسل‌کننده" به نظر می‌رسند، در حالی که غذا‌های فرآوری‌شده "جذاب" دیده می‌شوند.

او توضیح می‌دهد: «در تبلیغات، غذا‌های ناسالم را در محیط‌های اجتماعی می‌بینیم، برای مثال افرادی که با دوستان شان باربیکیو دارند. در حالی که تبلیغات غذا‌های سالم بیشتر بر ارزش غذایی تمرکز می‌کند. اگر دو نفر را ببینید که با هم سالاد می‌خورند، چندان باورپذیر به نظر نمی‌رسد.»

نگرانی دانشمندان از تأثیر شبکه‌های مجازی بر عادات غذایی

دانشمندان به طور فزاینده‌ای نگران این هستند که محتوای مرتبط با غذا در شبکه‌های اجتماعی، طرز فکر ما را درباره غذا تغییر دهد.

پنسر می‌گوید الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی محتوایی را که کاربران بیشتر با آن تعامل دارند، ترویج می‌کنند. بنابراین، مشاهده بیشتر غذا‌های ناسالم به معنای دیدن تعداد بیشتری از آنها در فید ماست.

او هشدار می‌دهد: «با نرخ تعامل و دسترسی بالاتر برای غذا‌های ناسالم، تولیدکنندگان محتوا ممکن است به تدریج محتوای خود را ناسالم‌تر کنند تا رقابتی باقی بمانند؛ و با مواجهه بیشتر با غذا‌های ناسالم، ادراک مصرف‌کنندگان از آنچه که عادات غذایی عادی محسوب می‌شود، ممکن است به سمت ناسالم شدن منحرف شود.»

یک مطالعه تخمین زده است که کودکان و نوجوانان بین ۳۰ تا ۱۸۹ بار در هفته در برنامه‌های شبکه‌های مجازی بازاریابی مواد غذایی را می‌بینند که فست‌فود‌ها و نوشیدنی‌های قندی رایج‌ترین آنها هستند. اما این تنها تبلیغات صنعت غذا نیستند که مسئول این امر هستند؛ همه ما می‌توانیم بر افراد آنلاین تأثیر بگذاریم.

پاتریشیا کاوازوس، استاد روانپزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیس، میسوری، آمریکا، می‌گوید: «وقتی به تبلیغات فکر می‌کنیم، به صنعتی فکر می‌کنیم که سعی در فروش محصول دارد، اما اینفلوئنسر‌ها هم می‌توانند به همین شکل عمل کنند. محتوای شبکه‌های اجتماعی که توسط همسالان منتشر می‌شود، از نظر تأثیرگذاری بر آنچه ما مرتبط و جذاب می‌دانیم و همچنین هنجار‌های اجتماعی نحوه رفتار، بسیار تأثیرگذار است.»

به گفته کاوازوس، اگر محتوایی که مردم می‌بینند، برای مثال، تصویر بدنی ناسالم را تداوم بخشد، این موضوع شروع به خطرناک شدن می‌کند.

وی توضیح می‌دهد: «برخی از ما کمتر تحت تأثیر محتوا قرار می‌گیریم، اما برای دیگران که از قبل در معرض خطر هستند و ممکن است علائم اختلالات خوردن را داشته باشند، داشتن محتوای بیشتر که الگو‌های غذایی ناسالم را عادی جلوه می‌دهد، می‌تواند فرد را به سمت رفتار‌های ناسالم سوق دهد.»

فاصله بین تأثیر آنلاین و تغییر رفتار واقعی.

اما در حالی که مطالعات نشان داده‌اند شبکه‌های مجازی می‌توانند طرز فکر ما را درباره غذا تغییر دهند و اینکه ما معمولاً با محتوای حاوی غذا‌های ناسالم بیشتر درگیر می‌شویم، هنوز به طور قطع مشخص نیست که آیا این موضوع واقعاً به تغییر در رفتار روزانه ما منجر می‌شود یا خیر.

هیگز می‌گوید: «اگر در اینستاگرام مشغول تماشای عکس‌های غذا‌های خوشمزه باشم، این که به دنبال غذایی که به آن ترغیب شده‌ام بگردم، به میزان گرسنگی من در آن لحظه و مناسب بودن آن شرایط بستگی دارد.»

وی می‌افزاید که وقتی غذا می‌خوریم، تحت تأثیر عوامل بیشتری نسبت به آنچه به صورت آنلاین دیده‌ایم هستیم.

هیگز توضیح می‌دهد: «تحقیقات نشان می‌دهد که هنگام تصمیم‌گیری درباره چیستی و میزان غذا، ما اطلاعات مختلفی را با هم ترکیب می‌کنیم. تأثیرات لحظه‌ای به روش‌هایی که هنوز به خوبی درک نکرده‌ایم در کنار هم قرار می‌گیرند.»

پژوهش‌ها نشان داده است که این تأثیرات می‌تواند شامل سطح دانش تغذیه‌ای، ایده‌آل‌های بدنی، مهارت‌های آشپزی و هزینه باشد. هیگز می‌گوید اگرچه محققان می‌توانند به نسبت به راحتی تأثیرات احتمالی شبکه‌های اجتماعی را جدا کرده و ببینند که چگونه بر رژیم غذایی ما تأثیر می‌گذارد، اما در زندگی واقعی عوامل بسیار بیشتری در جریان است که این مطالعات قادر به بررسی آنها نیستند.

وی اضافه می‌کند: «این امکان برای برخی افراد در شرایط خاص وجود دارد که شبکه‌های اجتماعی عامل غالب تأثیرگذار بر رفتارشان باشد، اما این تنها یک عامل است.»

دختر جوانی در احاطه انواع غذا‌ها و دسر‌های پرچرب و پرکالری

تفاوت‌های فردی در میزان تأثیرپذیری

ملیسا اتکینسون، مدرس روانشناسی در دانشگاه باث انگلستان، معتقد است میزان تأثیری که شبکه‌های اجتماعی بر ما می‌گذارند در افراد مختلف متفاوت است.

اتکینسون می‌گوید: «از نظر فرآیند‌های بیولوژیکی و روانی خودمان، تفاوت‌های فردی زیادی در نحوه پاسخ‌دهی به تصاویر شبکه‌های اجتماعی وجود دارد.» به عنوان مثال، برخی افراد پاسخ پاداشی بیشتری به نشانه‌های غذایی نشان می‌دهند، جایی که مغز پس از دیدن برخی غذا‌ها سیگنال‌های لذت ارسال می‌کند.

این افراد بدون توجه به جایی که این نشانه‌ها را می‌بینند، بیشتر احتمال دارد به آنها پاسخ دهند.

راهکار‌های مثبت: چگونه از شبکه‌های اجتماعی برای ترویج تغذیه سالم استفاده کنیم؟

اما حتی بدون داشتن پاسخ‌های قطعی، محققان به دنبال راه‌هایی هستند تا شبکه‌های اجتماعی را به روشی مثبت بر رژیم غذایی ما تأثیر بگذارند.

برای مثال، تسیتوره روشی برای جذاب‌تر نشان دادن غذا‌های سالم در شبکه‌های اجتماعی پیدا کرده است. او دو صفحه توییتر کاملاً مشابه ایجاد کرد با این تفاوت که یکی ۲۳ دنبال‌کننده و دیگری بیش از ۴۰۰ هزار دنبال‌کننده داشت.

هر دو حساب کاربری توییت یکسانی درباره خوردن غذای سالم منتشر کردند. او شرکت‌کنندگان را با یکی از این دو حساب کاربری مواجه کرد و وقتی بعداً از آنها پرسیده شد چقدر احتمال دارد سالاد بخورند، آنهایی که حساب کاربری با دنبال‌کنندگان بیشتر را دیده بودند، تمایل بیشتری به خوردن سالاد نشان دادند.

تسیتوره می‌گوید این به این دلیل است که هر چه بیشتر تصور کنیم کسی تأثیرگذار است، بیشتر احتمال دارد خودمان تحت تأثیر او قرار بگیریم.

تسیتوره معتقد است اگرچه این یافته‌ها واقعیت را منعکس نمی‌کنند، جایی که ما معمولاً در معرض جریان‌های متعددی از اطلاعات، تصاویر و توییت‌ها هستیم، باز هم متوجه تعداد دنبال‌کنندگان یک حساب توییتری می‌شویم و آن را پردازش می‌کنیم، بنابراین احتمال دارد همین تأثیر را داشته باشد.

مبارزه با سال‌ها تکامل زیستی.

اما در حال حاضر، ما فاصله زیادی با توانایی سوق دادن مردم به سمت رژیم‌های غذایی سالم‌تر با پست‌هایی درباره سالاد و دور کردن آنها از تصاویر قدرتمند غذا‌های پرپروتئین داریم.

پنسر می‌گوید: «ما اینجا با سال‌ها تکامل مبارزه می‌کنیم. دلیلی دارد که ما برای جستجوی غذا‌های پرکالری در محیط‌های کم‌غذا تکامل یافته‌ایم. اما پیروی از چیزی که حس خوبی ایجاد می‌کند، دچار خطا شده است. اکنون باید راهی برای بازتنظیم این موضوع پیدا کنیم.»

پنسر در تحقیقات خود دریافته است که به محض اینکه بفهمیم چرا دیدن عکس‌های همبرگر و سیب‌زمینی سرخ‌کرده حس خوبی به ما می‌دهد، این اثر خوشایند از بین می‌رود. به عبارت دیگر، اگر درک کنیم که از نظر بیولوژیکی برای احساس خوب هنگام دیدن عکس‌های همبرگر برنامه‌ریزی شده‌ایم، شاید بتوانیم کمتر در معرض تأثیرپذیری از آن قرار بگیریم.

در یک مطالعه، او و تیمش از شرکت‌کنندگان خواستند یکی از دو ویدیو را تماشا کنند: یکی با غذا‌های کم‌کالری و دیگری با غذا‌های پرکالری. آنهایی که ویدیو‌های پرکالری بیشتری تماشا کردند، بعد از آن احساس مثبت‌تری داشتند.

در بخش دوم مطالعه، او به شرکت‌کنندگان گفت که احساسات آنها ناشی از غذایی که قرار است ببینند نیست، بلکه ناشی از یک صدای فرکانس پایین و تقویت‌کننده خلق‌وخو است که پخش می‌شود و برای انسان قابل تشخیص نیست، در حالی که گروه دوم تحت تأثیر این آموزش قرار نگرفتند. آنهایی که درباره صدا به آنها گفته شده بود، پس از تماشای ویدیوی غذا‌های پرکالری، تمایلی به تعامل با ویدیو در شبکه‌های اجتماعی نشان ندادند.

نتیجه‌گیری: تأثیر قوی‌تر عوامل واقعی زندگی.

اما در نهایت، کارشناسان می‌گویند وقتی از شبکه‌های اجتماعی خارج می‌شویم و به زندگی واقعی بازمی‌گردیم، عوامل متعدد دیگری بر چیستی و میزان غذای ما تأثیر بسیار قوی‌تری دارند.

آرگسیانو می‌گوید: «من انتظار دارم که نشانه‌های غذایی در تعاملات حضوری قوی‌تر باشند. ما هنگام ورق زدن عکس‌ها، به همان شکل درگیر نمی‌شویم و برای مدت طولانی درگیر نمی‌مانیم.

همچنین، برخی تحقیقات نشان می‌دهد که اگر تعداد زیادی عکس را مرور کنیم، به تدریج نسبت به آنها بی‌توجه می‌شویم و احساسی شبیه سیری پیدا می‌کنیم، انگار که همه آنها را خورده‌ایم.»