قرار است برای مشمولان متاهل چه اتفاقی بیفتد؟/ به نام فرزندآوری، به کام مشمولان غایب

تصمیمی که برای معافیت بخشی از مشمولان غایب گرفته شده بود،  حالا در آستانه لغو است.

کد خبر: ۱۳۵۷۱۴۷

تاریخ: ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۶:۴۲

بر اساس اعلام رسمی سازمان وظیفه عمومی فراجا، معافیت سربازی برای پدران دارای سه فرزند با شرط ۴۰ سال سن؛ و چهار فرزند و بیشتر (بدون شرط سنی) صرفاً تا پایان سال ۱۴۰۴ اعتبار داشته و پس از آن متوقف خواهد شد .

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، تصمیمی که از اساس چندان درست به نظر نمی آمد و تاثیری هم در افزایش جمعیت نداشت، حالا این بار خیلی سریع در آستانه لغو شدن است. به نظر می رسد در هر دو موردتصویب و لغو، خطاهای محاسباتی شکل گرفته است.

هرچند رئیس کمیسیون جوانی جمعیت درباره احتمال تمدید طرح سخن گفته اما ، با فرض قطعی بودن این تصمیم، ایرادات این «لغو» یا «توقف» را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد:

مشوقی که پس از عمل مجازات می‌کند!

قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با هدف «تشویق به فرزندآوری» تصویب شد. اما توقف ناگهانی این معافیت، دقیقاً گروهی را هدف قرار می‌دهد که بر اساس وعده قانونی اقدام به فرزندآوری کرده‌اند. بررسی نظرات عمومی در رسانه‌ها نشان می‌دهد شماری از مشمولان بالای ۴۰ سال که برای رسیدن به شرط سنی و بهره‌مندی از معافیت، صاحب فرزند سوم شده‌اند، اکنون با تولد فرزندشان در سال ۱۴۰۵ عملاً از دریافت معافیت محروم می‌مانند . این یعنی:

- سیاست‌گذار به وعده خود عمل نمی‌کند.

- فرزندآوری نه تشویق، که تنبیه می‌شود.

- اعتماد حداقلی به قوانین تشویقی جمعیت از بین می‌رود.

به راستی برای پدر فرزندی که مبتنی براین تصمیم و این معافیت، اما در سال آینده به دنیا می آید، چه باید کرد؟

ناپایداری و بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری

سیاست‌های جمعیتی ذاتاً نیازمند افق زمانی ۱۰ تا ۲۰ ساله هستند. قانونی که قرار است رفتار جمعیتی را تغییر دهد، باید پایدار و قابل اتکا باشد. اما این معافیت که در سال ۱۴۰۳ ابلاغ شد، عملاً کمتر از دو سال فرصت اجرا دارد . کاربران در واکنش به این تصمیم پرسیده‌اند: «طرح معافیت سه فرزندی برای حمایت از فرزندآوری و حل مشکل غایبین است، پس چرا فرصتش محدود است؟ یعنی طرف باید در کوتاه ترین مدت برای فرزندآوری بیندیشد و تبعات بعدی اش را هم نیندیشد.

این بی‌ثباتی پیام روشنی دارد: حتی اگر قانونی تصویب شود، معلوم نیست دو سال بعد برقرار باشد. پس خانواده‌ها برای افزایش فرزند ریسک نمی‌کنند. ضمن این که به قوانین هم بی اعتماد خواهند بود.

پاداش به غیبت‌کننده، محرومیت برای قانون‌مدار

بررسی دقیق قوانین موجود نشان می‌دهد «نداشتن غیبت» شرط اصلی بهره‌مندی از بسیاری از تسهیلات سربازی است. برای مثال، معافیت دوفرزندی (۳۵ سال سن) صرفاً به مشمولان «فاقد غیبت» تعلق می‌گیرد . اما در معافیت سه‌فرزندی، مشمولان غایب و غیرغایب تفاوتی ندارند .

نتیجه توقف این قانون:

- فرد قانون‌مدار که ۳ فرزند دارد اما غیبت ندارد، از این به بعد محروم می‌شود.

- فردی که سال‌ها غایب بوده اما ۴ فرزند دارد، تا پایان ۱۴۰۴ فرصت استفاده دارد.

- این یعنی تبعیض علیه شهروندان قانون‌مدار و هنجارمند.

شرط‌هایی که در عمل مانع‌اند

بر اساس بخشنامه موجود، یکی از شروط اصلی دریافت این معافیت، گذراندن دوره مقدماتی و تکمیلی بسیج (دوره ۴۵ روزه) است . مشکل اینجاست که این دوره‌ها به صورت سراسری و طبق فراخوان برگزار می‌شود (ممکن است سالی دو بار برگزار شود). مشمولان در حین خدمت اگر در زمان برگزاری دوره نباشند، تا ۶ ماه بعد باید منتظر بمانند .با اعلام توقف قانون در پایان ۱۴۰۴، عملاً بسیاری از مشمولان به دلیل صف انتظار این دوره‌ها، به مهلت قانونی نمی‌رسند.

اینجا یک شکاف ساختاری میان «مهلت قانونی» و «زمان‌بندی اجرایی» وجود دارد که قربانیانش مشمولانی هستند که هم شرایط سنی و هم شرایط فرزند را دارند، اما به دلیل فرآیندهای اداری معطل می‌مانند.

حل مشکل غایبان کهنسال، نه افزایش جمعیت

واکنش‌های عمومی به این تصمیم یک پرسش کلیدی را مطرح کرده‌اند: «آیا به هدف اصلی این طرح که فرزندآوری بود رسیدید؟! یا مشکل غایبین سن بالا حل شد؟!».

شواهد نشان می‌دهد:

- تعداد واقعی مشمولان واجد شرایط این معافیت بسیار محدود است (برآورد غیررسمی: چند صد تا چند هزار نفر).

- این معافیت عمدتاً پرونده غایبان بالای ۴۰ سال را تخلیه می‌کند.

توقف این معافیت، فارغ از بحث تمدید یا عدم تمدید، یک اشتباه محسوب می شود. قانونی که قرار بود «تشویق به فرزندآوری» باشد، در عمل به «مهلت محدود برای تعیین تکلیف غایبان قدیمی» تبدیل شد و حالا با پایان مهلت، پرونده‌اش بسته می‌شود.

نیاز واقعی

آنچه ایران امروز برای افزایش نرخ باروری نیاز دارد، معافیت سربازی برای پدران ۴۰ ساله نیست. نیاز واقعی عبارت است از:

ثبات و تداوم قوانین تشویقی

هدف‌گیری گروه سنی ۲۰-۳۵ سال (پنجره طلایی جمعیت). شرط ۴۰ سال برای سه فرزند، تمرکز را روی پدران میانسال. این افراد حداکثر ۱ فرزند دیگر (با ریسک بالای سلامتی مادر بالای ۴۰ سال) می‌آورند؛ تأثیر بر آمار تولد سالانه ناچیز است . هم تعداد مشمولین چنین طرحی روی افزایش جمعیت تاثیر نمی گذارد و هم دوام نیاوردن آن، تاثیری روی انگیزه گرفتن افراد دیگر نخواهد داشت.

مشوق‌های اقتصادی واقعی (مسکن، اشتغال، کاهش هزینه‌های کودک) و تدارک یک زندگی امن و بی دردسر برای امروزی ها تا خود بخود انگیزه افزایش جمعیت ایجاد شود.تا این اصلاحات انجام نشود، هر قانون جمعیتی دیگر نیز سرنوشتی جز «تصویب، تبلیغ، توقف و فراموشی» نخواهد داشت.

به راستی تصمیم اولیه در معافیت این گروه چه تاثیراتی داشته است و آمارهای مربوطه چه می گویند؟ در ضمن لغو آن، آیا با مطالعات لازم و دقیق بوده است؟