حامد یزدیان در گفتگو با تابناک:

اغتشاشات از قبل برنامه ریزی شده بود/رانت‌خواری ها گسترش پیدا کرده/ بی برنامگی دولت برای سیستم حکمرانی خطرناک است!

نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی معتقد است ریشه اعتراضات معیشتی است، ولی اغتشاشات از قبل برنامه ریزی شده بود و نمی‌توان قضاوت کرد، اما باید پذیرفت که اگر اغتشاشی در کشور رخ دهد در بستر اعتراضات رخ می دهد و اعتراضات، اعتراضات به حقی است.

کد خبر: ۱۳۵۵۸۹۹

تاریخ: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۰:۰۰

با توجه به تداوم مشکلات معیشتی، افزایش تورم و نوسانات قیمتی در بازار و همچنین ضعف نظارت بر قیمت‌ها، تابناک گفت‌وگویی با حامد یزدیان عضو کمیسیون کشاورزی، درباره علل این وضعیت، نقش دولت و مجلس در کنترل بازار و راهکارهای مقابله با گرانی انجام داده است.

گفتگوی تفصیلی تابناک با حامد یزدیان نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی در ادامه می‌خوانید.

{$sepehr_media_2228710_700_400}

تابناک: طبق آمار رسمی مرکز آمار، تورم در دی‌ماه به ۴۴.۶ درصد رسیده و برای دهک های پایین حتی به ۴۷ درصد افزایش یافته است، به‌ویژه در حوزه خوراکی که مستقیماً با معیشت مردم مرتبط است. می‌خواستم بدانم در برابر این تورم، مجلس چه اقداماتی در دست دارد؟

این تورم متأسفانه چند سالی است که تقریباً در همین حدود تکرار می‌شود و فشار آن بر مردم وارد می‌شود. مجلس تدابیری را اندیشیده و دو سه تصمیم گرفته است. یکی بحث اصرار بر اجرای کالابرگ است، تا حداقل معیشت مردم و نیازهای اساسی خوراکی در چند قلم اصلی با قیمت ثابت از ابتدا تا انتهای سال تأمین شود. با افت‌وخیزهایی که داشت و مخالفت‌هایی که در روش اجرا وجود داشت، این طرح هم اکنون در حال اجرا است. مجلس پیش از تصمیم ارز ترجیحی، اصرار بر اجرای کالابرگ با توجه به تورم داشت و این تصمیم همزمان با اجرای دولت محقق شد.

یکی از موضوعات مهم، مدیریت ارز است. اگر قیمت و نرخ ارز در کشور کنترل نشود، همچنان شاهد تورم خواهیم بود. متأسفانه دولت نگاه شفافی ندارد و با مجلس نیز در این زمینه‌ها برخورد شفاف ندارد؛ به طوری که برنامه مشخص دولت خصوصاً در حوزه ارز و نظام بانکی برای ما روشن نیست

بحث دیگر، افزایش حقوق‌ها متناسب با تورم بود که در لایحه بودجه دولت پیش‌بینی نشده بود. به همین دلیل، کمیسیون تلفیق لایحه بودجه را به نوعی با هماهنگی دولت بازگرداند که اصلاح شد. این دومین تدبیری بود که مجلس می‌توانست اتخاذ کند و بر اجرای آن اصرار داشت تا در بودجه اعمال شود.

ما معتقدیم دولت باید برنامه‌ای جدی و بلندمدت برای کنترل تورم داشته باشد. بخشی از تورم به اصلاح نظام بانکی و بهره پولی در کشور برمی‌گردد که یکی از ریشه‌های تورم است، اما از مجموعه دولت برنامه شفافی در این زمینه مشاهده نمی‌کنیم.

یکی دیگر از موضوعات مهم، مدیریت ارز است. اگر قیمت و نرخ ارز در کشور کنترل نشود، همچنان شاهد تورم خواهیم بود. متأسفانه دولت نگاه شفافی ندارد و با مجلس نیز در این زمینه‌ها برخورد شفاف ندارد؛ به طوری که برنامه مشخص دولت خصوصاً در حوزه ارز و نظام بانکی برای ما روشن نیست. گرچه در برنامه هفتم، تکالیفی برای دولت، مجلس شورای اسلامی در تثبیت قیمت ارز، کنترل تورم و رشد اقتصادی در نظر گرفته اما متأسفانه در یکی - دو سال اخیر نه تنها این تکالیف تحقق نیافته، بلکه برنامه مشخصی نیز وجود ندارد.

تابناک: دلیل تحقق نیافتن این تکالیف چیست؟

به عقیده بنده در تیم اقتصادی دولت انسجام لازم وجود ندارد. به‌طوری که بخش‌های مختلف، اعم از وزارت صمت، وزارت اقتصاد، بانک مرکزی، وزارت جهاد و حتی برخی وزارتخانه‌های دیگر مانند وزارت بهداشت، نگاه واحدی برای دیدن مسائل مختلف و ارائه برنامه جامع ندارند. به‌عنوان مثال، اگر اصلاحاتی مدنظر باشد، مشخص نیست نتیجه این اصلاحات در شش ماه یا یک سال آینده چه خواهد بود.

در حال حاضر، برنامه شفاف و پیشنهادی مشخصی از سوی دولت به مجلس ارائه نمی‌شود و عملاً مجلس مجبور است روزانه رصد کند که چه اتفاقی در حال وقوع است. این وضعیت، خطرناک برای سیستم حکمرانی کشور است. امیدواریم دولت، اکنون که تصمیماتی در حوزه ارز و قیمت‌ها گرفته، پیشنهادهای خود در زمینه‌های تولید و تورم را نیز ارائه دهد تا مشخص شود در پایان برنامه هفتم، چه روندی برای تورم پیش‌بینی شده است.

کمیسیون‌های مختلف، به‌ویژه کمیسیون اقتصادی، این پیگیری‌ها را انجام می‌دهند، اما پاسخ شفافی دریافت نکرده‌ایم. در صورتی که شفافیت وجود داشته باشد، تولیدکننده و بازار می‌توانند برنامه‌ریزی بلندمدت انجام دهند و اتفاقات خوبی در اقتصاد رقم بخورد. در غیر این صورت، اگر ابهام در اقتصاد داشته باشیم. به طور مثال من به‌عنوان نماینده مجلس نمی‌دانم تصمیم دولت درباره نرخ حامل‌های انرژی، آب و برق در سال آینده چه خواهد بود. تصمیم‌گیری‌ها سخت است و امیدواریم تصمیمات درستی اتخاذ شود.

پبسیاری از کارشناسان معتقدند باید آزادسازی قیمت‌ها انجام شود، اما در کنار آن الزامات مختلفی نیز مطرح می‌شود. متأسفانه اغلب تنها آزادسازی‌ها اجرا می‌شوند و الزامات آن رعایت نمی‌شود.

یکی از اشکالات نظام تصمیم‌گیری ما این است که نماینده‌ها مجبور هستند با مردم در ارتباط باشند و با آنها گفتگو کنند، اما دولت در این زمینه‌ها با تولیدکننده و مصرف‌کننده تعامل ندارد

بخشی از این الزامات شامل هماهنگی بین دستگاه‌ها، کنترل بازار، نظارت بر بازار و عمل به تعهدات است. به طور مثال از این به بعد، اگر برای ارز قیمتی در نظر گرفته می شود حداقل در زمان‌بندی تحویل رعایت شود و با اخلالگران بازار برخورد قاطع انجام شود. متأسفانه این الزامات اجرا نمی‌شود و نتیجه آن این است که تورم عملاً روزبه‌روز افزایش پیدا می‌کند.

یکی از اشکالات نظام تصمیم‌گیری ما این است که نماینده‌ها مجبور هستند با مردم در ارتباط باشند و با آنها گفتگو کنند، اما دولت در این زمینه‌ها با تولیدکننده و مصرف‌کننده تعامل ندارد. تجربه جهانی نشان داده که تصمیمات اقتصادی کلان اگر در اتاق‌های دربسته و بدون گفتگو با مردم اتخاذ شود، بدون آماده‌سازی مردم حتماً منجر به شکست خواهد بود. امیدواریم این تجربه، درس عبرتی باشد. اعتراضاتی که در این ایام شاهد بودیم که متاسفانه به اغتشاشات منجر شد، اگرچه ریشه‌های متفاوتی داشت، اما باید پذیرفت که عدم تدبیر درست می‌تواند باعث تکرار چنین اعتراضاتی شود. دلیل اصلی این اعتراضات، نبود ثبات در تصمیم‌گیری‌ها و عدم گفتگو با مردم بود. امید است این تجربه، درس عبرتی برای همه تصمیم‌گیران باشد و راهکارهایی برای جلوگیری از تکرار این مسائل در آینده ارائه شود.

تابناک: با توجه به اتفاقات اخیر، که برخی معتقدند عمدتاً به دلیل مسائل معیشتی بوده، آیا مجلس اقداماتی در دست دارد؟

وظیفه مجلس قانون‌گذاری است که آنها را انجام داده است. ما تکالیف خود را در برنامه هفتم انجام داده‌ایم و در قانون بودجه نیز اعمال می‌کنیم. بحث‌های نظارتی ما به‌صورت مرتب انجام می‌شود؛ هر هفته یک روز نظارتی در مجلس داریم، گزارش‌ها تهیه و توسط کمیسیون‌ها ارائه می‌شوند که منجر به طرح سوال و گزارش می‌شود.

شاید در جلسات سران سه قوه، تصمیمات مشترکی گرفته شود، اما در لایه‌های پایین‌تر، بین مجلس و دستگاه‌های اجرایی و دولت هماهنگی جدی مشاهده نمی‌شود

این اقدامات نیازمند همراهی دولت است. یعنی برای رسیدن به نقطه مطلوب، هر سه قوه مجلس، دولت و قوه قضایی باید هم‌راستا عمل کنند. تصور من این است که در سطح کارشناسی، این هماهنگی وجود ندارد. شاید در جلسات سران سه قوه، تصمیمات مشترکی گرفته شود، اما در لایه‌های پایین‌تر، بین مجلس و دستگاه‌های اجرایی و دولت هماهنگی جدی مشاهده نمی‌شود. امیدوارم سران سه قوه‌ برای این موضوع راهکار اتخاذ کنند، زیرا در غیر این صورت، هر دستگاه و هر قوه مسیر خود را می‌رود. من به‌صورت مکرر با مردم صحبت کرده‌ام و گفته‌ام که در چنین شرایطی، نماینده مجلس نمی‌تواند پاسخگو باشد، زیرا اگر نماینده در جریان تصمیمات و دلایل آنها نباشد، انتظار پاسخگویی صحیح بی‌معناست. دولت باید پاسخگو باشد، اما اگر هماهنگی وجود داشته باشد، همه ما از تصمیمات حمایت می‌کنیم و حاضر هستیم در برابر مردم پاسخگو باشیم. این‌ها نقاطی هستند که در سیستم حکمرانی ما نیاز به اصلاح دارند. اگر این اصلاحات انجام نشود، نمی‌توانیم مردم را قانع کنیم.

تابناک: آیا این موضوع در مجلس مورد بررسی قرار گرفته و ریشه یابی شده است؟

ریشه اعتراضات معیشتی است، ولی اغتشاشات از قبل برنامه ریزی شده بود. تعبیر مقام معظم رهبری نیز به این نکته اشاره داشت که همزمانی این دو اتفاقات و برخی اصلاحات اقتصادی ممکن است تصادفی یا برنامه‌ریزی شده باشد، در حال حاضر نمی‌توان قضاوت کرد، اما باید پذیرفت که اگر اغتشاشی در کشور رخ دهد در بستر اعتراضات رخ می دهد و اعتراضات، اعتراضات به حقی است.

تابناک: زمانی که اختلاف قیمت گوشت در میادین و بازار به حدود ۶۰۰ هزار تومان رسیده، عملاً یک رانت بزرگ ایجاد می‌شود. این وضعیت ناشی از چه عواملی است؟

در این موضوع باید بر بازار کنترل داشته باشیم.  بخشی از کنترل باز به دستگاه قضایی، از جمله تعزیرات، برمی‌گردد و بخشی نیز به وزارت صمت مربوط است. در استان‌ها، استانداری‌ها باید ورود کنند. وقتی استانداری‌ها در جریان تصمیمات و مبانی قیمت‌گذاری نباشند، نمی‌دانند سودها چگونه در نظر گرفته شده و اختلالاتی در بازار به وجود می‌آید.

اختلاف قیمت‌ها در بازار، مانند نمونه هفته گذشته در بازار گوشت تهران، نشان می‌دهد در مناطق مختلف اختلاف قیمت معنادار شده بود که این ناشی از عدم نظارت صحیح است.

تابناک: دلیل عدم نظارت بر بازار چیست؟

عدم آمادگی و هماهنگی. دستگاهی که وظیفه نظارت دارد، باید از قبل برای چنین تصمیمی آماده می‌شد. باید به آن گفته می‌شد که قرار است تصمیمی گرفته شود که احتمال ایجاد اختلال و نوسان در بازار وجود دارد و لازم است خود را برای آن آماده کند. همچنین، در مواردی که اختلال ایجاد می‌شود، باید برخورد صورت گیرد. اما در عمل می‌بینیم هر کسی هر کاری می‌خواهد انجام می‌دهد، نه جریمه‌ای اعمال می‌شود و نه برخوردی صورت می‌گیرد. وقتی بازار رها شود، طبیعی است که این اتفاقات تکرار شود.

تابناک: با توجه به اینکه اعتراضات اخیر ریشه در مشکلات معیشتی و فشارهای اقتصادی مردم داشت و در ادامه به اغتشاشات کشیده شد، آیا دولت به این نتیجه نرسیده است که باید با جدیت بیشتری به بهبود معیشت مردم و تقویت نظارت بر بازار بپردازد؟

منطقا دولت باید به این فکر باشد، شاید در سطح تصمیم‌گیری این موضوع مورد توجه باشد،

به‌عنوان نماینده مجلس که روزانه با وزارتخانه‌های مختلف در ارتباط هستم، می‌بینم که نظارت بر بازار هنوز در اولویت دستگاه‌ها قرار نگرفته است

اما در عمل، به‌عنوان نماینده مجلس که روزانه با وزارتخانه‌های مختلف در ارتباط هستم، می‌بینم که نظارت بر بازار هنوز در اولویت دستگاه‌ها قرار نگرفته است. نمونه اخیر آن نیز همین اعتراضات است که باید به‌عنوان یک تجربه جدی مورد توجه قرار گیرد. برای مثال، در حوزه قیمت خودرو، افزایش ناگهانی ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومانی و حتی بیشتر برای هر خودرو ایجاد می‌شود. این موضوع باید به‌صورت مستمر از سوی رسانه‌ها و نهادهای مسئول توسط شخصی که قرار بوده این موضوع را در دستور کار قرار دهد انجام می شد تا رصد و بررسی شود؛ این‌که آیا اساساً چنین تصمیمی درست بوده یا خیر. دلیل این اتفاق این است که یا بخشی از دولت مسیر متفاوتی را طی می‌کند، یا تصمیمی به‌اشتباه در بخشی از دولت گرفته شده، یا نظارت کافی ندارد و زیرمجموعه‌ها به آن پرداخته اند.

در این شرایط، مقصر جلوه دادن یک مسئول سایت یا یک شرکت خودروسازی خاص و تقلیل دادن مسئله به برخورد با یک فرد یا مجموعه، مسئله را حل نمی‌کند. این رویکرد نشان‌دهنده نبود هماهنگی است. وقتی از دولت صحبت می‌کنیم، منظور هیئت دولت، وزارتخانه‌ها، ادارات و همه اجزای اجرایی کشور است که باید هماهنگ عمل کنند تا چنین اتفاقاتی رخ ندهد.

آنچه امروز مشاهده می‌شود این است که دولت هنوز به این جمع‌بندی نرسیده که باید کنترل جدی‌تری بر بازار داشته باشد و همه مسائل را به‌صورت مستمر رصد کند. از سوی دیگر، دستگاه قضایی نیز نقش مهمی دارد. برخورد با اخلالگران اقتصادی باید جدی باشد تا درس عبرت شود، زیرا کسانی که در بازار اخلال ایجاد می‌کنند، آرامش و امنیت روانی مردم را بر هم می‌زنند. انتظار مردم همان‌طور که در راهپیمایی‌هایی مانند ۲۲ دی‌ماه نیز مطرح شد این است که در کنار سایر اقدامات، دولت و حاکمیت با اخلالگران اقتصادی برخورد قاطع داشته باشند. اما واقعیت این است که چنین برخورد مؤثری مشاهده نمی‌شود و این موضوع سال‌هاست تکرار می‌شود.

گاهی فردی تا مرز عنوان مفسد اقتصادی پیش می‌رود، اما مدتی بعد دوباره به‌عنوان منجی اقتصادی بازمی‌گردد و نقش‌آفرینی می‌کند. سپس برای مدتی در سطح استان‌ها و کشور مطرح می‌شود که فلان فرد طرحی آورده و قرار است اقدامی انجام دهد، اما دوباره به همان نقطه قبلی بازمی‌گردیم.این وضعیت باعث می‌شود مرزها تیره شود و برخی افراد به‌صورت سیاه و سفید دیده شوند. وقتی برخورد شفاف با افراد صورت نمی‌گیرد، مردم دچار ابهام می‌شوند. ما نماینده‌ها نیز ابزارها و امکاناتی در اختیار داریم. بالاخره وقتی درباره فردی به‌عنوان مفسد اقتصادی صحبت می‌شود، باید تکلیف او مشخص شود. همین افرادی که در برخی مصاحبه‌ها نامشان برده شده، سال‌هاست گفته می‌شود که در واردات برخی محصولات و نهاده‌ها انحصار دارند.

تابناک: چرا تکلیف آنها مشخص نمی‌شود؟ آیا در این انحصار، فساد وجود داشته یا خیر؟ اگر وجود داشته، برخورد انجام شده یا نه؟

در همین ایامی که این اتفاقات رخ می‌دهد، می‌بینیم همان افراد بیشترین سود را می‌برند. این وضعیت، ابهام و بی‌اعتمادی در جامعه ایجاد می‌کند.

شخصی که از بیرون خط‌دهی می‌کنند و می توانیم ابزار آن که در بعضی جاها فضای مجازی است محدود کنیم که آن را هم‌ متأسفانه تصمیم درست و به موقع نمی گیریم و نتیجه این تأخیر در تصمیم‌گیری، بروز نتایج ناگوار است

اصلاحات اقتصادی در حال انجام است، اما همچنان برخی از رانت استفاده می‌کنند. سؤال این است که در سال‌های اخیر با کدام رانت‌خوار برخورد جدی شده و به‌گونه‌ای مجازات شده که برای دیگران درس عبرت باشد؟

متأسفانه برخی از این رانت‌خواری‌ها نه‌تنها متوقف نشده، بلکه گسترش هم پیدا کرده است. این موضوع برای ما بد است که در وزارتخانه‌ها، به‌ویژه در برخی معاونت‌های بازرگانی، اتفاقات ناگوار رخ دهد. این مسائل نشان می‌دهد که در بعضی بخش‌ها، سیستم دچار فساد جدی شده است. اگر برخورد صورت گیرد، این وضعیت قابل اصلاح است؛ اما اگر برخوردی انجام نشود و مسئله به‌درستی درک نشود، قطعاً این اعتراضات تکرار خواهد شد. دشمن در این فضا فعال است و به تحریک اعتراضات می‌پردازد.

متأسفانه فضای مجازی به‌درستی کنترل نمی‌شود و برخی از این تحریک‌ها که اثر خود را در بازار می‌گذارد از بیرون هدایت می‌شود. ما واقعیت‌ها را می‌دانیم، اما در جایی که باید برخورد کنیم مثلا شخصی که از بیرون خط‌ دهی می‌کند و می توانیم ابزار آن که در بعضی جاها فضای مجازی است محدود کنیم که آن را هم‌ متأسفانه تصمیم درست و به موقع نمی گیریم و نتیجه این تأخیر در تصمیم‌گیری، بروز نتایج ناگوار است.

گفتگو: مهتاب بهرامی آسترکی