صنعت نفت ایران؛ روایت ۴۷ سال خودکفایی و مقاومت

روایت صنعت نفت ایران در چهل‌وهفتمین سالگرد انقلاب اسلامی را نه در قالب آمارهای خشک اداری، بلکه باید در نفس‌های گرم مردان و زنانی جست‌وجو کرد که در سال‌های سخت جنگ و محاصره‌های تحریمی، با ازخودگذشتگی و پایمردی، چراغ تولید و صادرات نفت را خاموش نگذاشتند. آنان بی‌نیاز از حضور بیگانگان، حیات اقتصادی کشور را با تداوم جریان نفت تضمین کردند.

کد خبر: ۱۳۵۵۷۷۱

تاریخ: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۴:۴۶

به گزارش سرویس انرژی تابناک به نقل از شانا، هم‌اکنون که ۴۷ سال از حضور نظام جمهوری اسلامی در جغرافیای سیاسی جهان می‌گذرد، نگاهی به عرصه بالادستی صنعت نفت، گواه رشد خیره‌کننده‌ای است که در زمانی کمتر از نیم قرن، با غیرت و تلاش جهادگران این عرصه محقق شده است. امروز صنعت نفت ایران در جایگاه یکی از بازیگران عمده جهانی ایستاده و کماکان رگ‌های حیاتی اقتصاد کشور را سرزنده نگه می‌دارد.

شرکت ملی نفت ایران، به‌عنوان بازوی توانمند وزارت نفت، مأموریت توسعه میدان‌ها، افزایش تولید و مدیریت صادرات نفت و گاز را به‌عهده دارد. طی این ۴۷ سال، این شرکت فرازونشیب‌های پرشماری را پشت سر گذاشته و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی، گام‌های بلندی در مسیر خودکفایی و اقتدار صنعتی برداشته است. گزارش پیش رو مروری بر مهم‌ترین اقدام‌ها و دستاوردهای این شرکت در حوزه‌های کلیدی نفت و گاز کشور است.

اکتشاف؛ ضربان بی‌وقفه در اعماق سرزمین ایران

همان‌گونه که در ۴۷ سال گذشته، شریان‌های نفت و گاز در میدان‌های کهن جریان داشته، رگه‌های تازه‌ای نیز در ژرفای خاک ایران کشف شده است. نتیجه این تلاش پیگیر، شناسایی بیش از ۷۰ میدان هیدروکربوری جدید بوده که هریک روایتی از ایمان و ایثار جهادگرانی است که برای استقلال و سربلندی ‌کوشیده‌اند. از این میان ۳۶ میدان نفتی و بقیه گازی است و کشف غول‌هایی چون میدان گازی پارس جنوبی (یکی از بزرگ‌ترین مخازن گازی جهان) و میدان‌های عظیم نفت آزادگان و یادآوران، گواه درخشش تلاش‌های اکتشافی در این دوران است.

امسال نیز موجی از امید در صنعت نفت ایران ایجاد شده است. محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت از کشف ذخایر بزرگ گازی و نفتی میدان «پازن» در جنوب استان فارس خبر داد. این میدان با افزایش ذخیره‌ای معادل ۱۰ هزار میلیارد فوت‌مکعب گاز، گامی بلند دیگر در مسیر تقویت پایه‌های انرژی کشور و نمایشی از توانمندی بی‌وقفه متخصصان داخلی در عرصه اکتشاف است. این دستاورد، بار دیگر ثابت کرد عزم ملی و دانش بومی، کلید گشودن گنجینه‌های نهفته در اعماق سرزمین ایران است.

پارس جنوبی؛ میدان پیروزی بر چالش‌ها

در میان بزرگ‌ترین میدان‌های گازی جهان، نام پارس جنوبی در سه دهه گذشته همواره درخشان و چالش‌برانگیز بوده است. این گنجینه مشترک میان ایران و قطر، میدانی برای رقابتی سخت بوده است؛ رقابتی که در آن، کشوری با پشتوانه شرکت‌های بزرگ بین‌المللی، بیش از آنکه شریک باشد، رقیبی سرسخت به نظر می‌رسید، اما در یک دهه اخیر، داستان تغییر کرد. با تکیه بر همت و توانمندی متخصصان داخلی و با وجود همه محدودیت‌ها، کارکنان صنعت نفت ایران نه‌تنها اجازه سبقت گرفتن به رقیب را ندادند، بلکه سهم برداشت روزانه کشورمان را فراتر از قطر بردند.

پارس جنوبی حماسه‌ای است از ایمان و اراده که در قلب خلیج همیشه فارس جاری است. این میدان در این سال‌ها تنها یک منبع انرژی نبود، بلکه کلیدی برای استقلال و امنیت ملی بود. با راه‌اندازی هر فاز جدید، گامی بلند در مسیر اقتصاد پایدارتر برداشته شد. امروز این میدان با تأمین بیش از ۷۰ درصد گاز کشور و خوراک مورد نیاز برای تولید ۴۰ درصد بنزین، به‌راستی رگ حیاتی اقتصاد ایران است و با اجرای طرح‌های آینده مانند فشارافزایی و حفاری چاه‌های اینفیل، این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده نیز حفظ خواهد شد.

شاهکار صنعت نفت ایران در نظام جمهوری اسلامی، شناسایی و بهره‌برداری از این میدان مشترک است. از وسعت ۹ هزار ۷۰۰ کیلومترمربعی آن، ۳ هزار و ۷۰۰ کیلومترمربع سهم ایران است. از ذخیره عظیم ۱۳۱۰ تریلیون فوت‌مکعب گاز طبیعی، حدود ۴۱۰ تریلیون فوت‌مکعب به ایران تعلق دارد. همچنین از ۴۹ میلیارد بشکه ذخیره میعانات گازی، سهم ایران ۱۶ میلیارد بشکه است.

داده‌های عملکردی این موفقیت را آشکار می‌کنند که حدود ۵۵ درصد از میعانات تولیدی، در پالایشگاه ستاره خلیج فارس به فرآورده تبدیل می‌شود که روزانه حدود ۴۵ میلیون لیتر از ۷۰ میلیون لیتر تولید بنزین کشور را تأمین می‌کند. ارزش گاز تولیدی این میدان که عمده گاز مصرفی کشور را پوشش می‌دهد، معادل ۴ میلیون بشکه نفت در روز برآورد می‌شود، همچنین تولید تجمعی گاز از آغاز تا پایان سال ۱۴۰۲، رقمی بالغ بر ۲۷۳۸ میلیارد مترمکعب به ارزش تقریبی ۸۵۰ میلیارد دلار بوده است.

امروز زیرساخت‌های غول‌آسای پارس جنوبی شامل ۱۳ پالایشگاه، ۳۲۰۰ کیلومتر خط لوله دریایی ۳۲ اینچ، ۳۹ سکوی بهره‌برداری است که روزانه بیش از ۷۲۰ میلیون مترمکعب گاز تولید می‌کنند. هر پالایشگاه به‌طور میانگین روزانه حجم عظیمی از محصولات باارزش از گاز و میعانات تا فرآورده‌های پتروشیمی تولید می‌کند که ارزش کل تولید سالانه آنها به حدود ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار می‌رسد. درمجموع تاکنون ۲۹ میلیون تن محصولات ارزشمندی مانند اتان، پروپان و بوتان از این تأسیسات استحصال شده که موتور محرک صنعت پتروشیمی کشور است. این دستاوردها، روایتی ملموس از پیروزی اراده ملی بر دشواری‌هاست و ثابت می‌کند که پارس جنوبی تنها یک میدان گازی نیست، بلکه نمادی از اقتدار صنعتی ایران است.

صحنه‌ای از جهاد صنعتی و فتح قله‌های تولید در غرب کارون

در گستره داغ و خورشیدگیر غرب کارون، جایی که امواج رود خروشان کارون در کنار دکل‌های استوار جاری است، حماسه‌ای از صنعت نفت ایران در حال رقم خوردن است. این منطقه هم‌اکنون با تولید روزانه بیش از ۳۵۰ هزار بشکه نفت، سهمی عمده در چرخه انرژی کشور دارد و با برنامه‌ای بلندپروازانه، بر اساس برنامه هفتم توسعه، افزایش تولید یک میلیون بشکه‌ای نفت هدف‌گذاری شده و منطقه غرب کارون به کانون توسعه صنعت نفت در پنج سال آینده تبدیل می‌شود.

چرخ زمان در این خطه بی‌صدا اما پیوسته می‌گردد و کارکنان غرورآفرین صنعت نفت، با فرورفتن در اعماق زمین، رازهای نهفته آن را برای اعتلای وطن می‌گشایند. هر ضربه مته در این میدان‌های جوان، تنها نفت خام را به سطح نمی‌آورد، بلکه خاطره‌ای از عشق و ازخودگذشتگی را جاری می‌سازد؛ مردان و زنانی که با ایمان به آینده‌ای درخشان و استقلال کشور، شبانه‌روز تلاش می‌کنند.

در حوزه غرب کارون، بیش از ۱۳ میدان نفتی شناسایی شده که در میان آنان، غول‌هایی چون آزادگان و یادآوران با برآورد ۶۷ میلیارد بشکه نفت درجا خودنمایی می‌کنند. ذخیره‌ای عظیم که بخش عمده‌ای از آن را نفت سنگین و فوق‌سنگین صادراتی تشکیل می‌دهد. اگرچه مطالعه و توسعه این میدان‌ها در گذشته با مشارکت شرکت‌های خارجی آغاز شد، اما امروز به همت و تخصص پیمانکاران و مهندسان داخلی پیش می‌رود و پرچم خودکفایی در آن برافراشته است.

دستاوردی نو در مسیر پیشرفت

گام بلند دیگری در این مسیر با بهره‌برداری از دومین ردیف واحد فرآورش مرکزی میدان مشترک آزادگان جنوبی (سی‌تپ) برداشته شد. این طرح مهم که با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری و محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت به‌صورت ویدئوکنفرانسی افتتاح شد، ظرفیت فرآورش نفت خام این میدان را به ۱۶۰ هزار بشکه در روز افزایش داد. این موفقیت، نه‌تنها گواهی بر توانمندی فنی مهندسان ایرانی است، بلکه شتابی نوین به برنامه‌های توسعه و افزایش برداشت از این ذخایر راهبردی می‌بخشد. غرب کارون، امروز بیش از هر زمان دیگری، صحنه تبلور غیرت و تخصص ایرانی است و هر دستاورد جدید، فصل تازه‌ای از اقتدار انرژی کشور را ورق می‌زند.

ساخت داخل؛ حماسه خودکفایی بر بستر همت ملی

صنعت نفت ایران در ۴۷ سال گذشته، میزبان چالش‌های گوناگونی بوده است، اما دقیقاً در دل همین دشواری‌ها، مردان و زنان غیور این صنعت، قله‌های جدیدی از پیشرفت و خودباوری را فتح کردند. در روزگاری که دسترسی به فناوری‌های پیشرفته محدود بود، سازندگان، پیمانکاران و کارکنان عملیاتی، با تکیه بر مهندسی معکوس و طراحی‌های مبتکرانه، هر آنچه را که این صنعت راهبردی نیاز داشت، ساختند و تعمیر کردند. آنها با دستانی پرتوان و ذهنی خلاق، ده‌ها هزار قطعه و تجهیزات پیچیده را بومی‌سازی کردند و به‌معنای واقعی کلمه، گلیم صنعت را از آب بیرون کشیدند.

وزارت نفت همواره حامی و پیش‌گام این حرکت عظیم بوده است؛ به‌گونه‌ای که در چهار سال اخیر، در میان تمام دستگاه‌های اجرایی کشور، رتبه نخست حمایت از ساخت داخل را به خود اختصاص داده است. هر محصولی که در کارگاه‌های داخلی برای صنعت نفت ساخته شد، تنها یک کالای فنی نبود، بلکه نمادی از ایمان، غیرت و اراده‌ای بود که به آینده‌ای درخشان برای ایران عزیز می‌اندیشید.

این صنعت حیاتی در سال‌های پر فرازونشیب و در غیاب شرکت‌های خارجی، تنها با قلب‌های پرامید و اراده پولادین فرزندان ایران زنده ماند و شکوفا شد. امروز ثروت واقعی صنعت نفت ایران، تنها در مخازن نفت و گاز آن خلاصه نمی‌شود، بلکه گنجینه بی‌کران مغزها و دستان خلاق متخصصانش است که جهانیان را به تحسین واداشته است.

روزی در این سرزمین نفت‌خیز، همه زنجیره ارزش از اکتشاف تا تولید، در انحصار بیگانگان بود. اگرچه با ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ گامی بزرگ برداشته شد، اما حضور خارجی‌ها تا پیش از انقلاب اسلامی کماکان پررنگ بود. با طلوع انقلاب و خروج اجباری متخصصان خارجی، مهندسان و تکنیسین‌های ایرانی با اتکا به دانش و تجربه خود، بار مسئولیت را بر دوش کشیدند و امروز به مرز خودکفایی بیش از ۸۰ درصدی در طراحی، ساخت و تولید تجهیزات این صنعت راهبردی دست یافته‌اند. این مسیر، قصه‌ای است از توانمندی مردمانی که خود، بهترین نویسندگان سرنوشت صنعتی خویش هستند.

جمع‌آوری گازهای همراه؛ حماسه‌ای سبز در دفتر صنعت نفت

در مسیر پرپیچ‌وخم پیشرفت صنعت نفت ایران، یکی از دستاوردهای درخشان، مهار گازهای همراه نفت بوده است. این گازها که روزگاری به‌عنوان یک معضل زیست‌محیطی و اتلاف انرژی سوزانده می‌شدند، امروز به لطف تلاش‌های خستگی‌ناپذیر، به ثروتی ارزشمند و پایدار تبدیل شده‌اند. این تحول، نه‌تنها گامی بزرگ در حفظ سلامت محیط زیست و جوامع محلی برداشته، بلکه بهره‌وری از منابع انرژی کشور را نیز به سطحی کیفی ارتقا داده است.

شعله‌های سرکش مشعل‌های گازی، نمادی از اتلافی دردناک و تهدیدی برای آرامش ساکنان مناطق نفت‌خیز بودند، اما اراده‌ای آهنین برای خاموش کردن این آتش‌های همیشه‌سوز شکل گرفت. وزارت نفت ایران با تدوین برنامه‌ای جامع و حمایت قاطع از توان مهندسی داخلی، در این مسیر پیشتاز بوده است. برنامه کلان این وزارتخانه برای جمع‌آوری گاز همراه، متشکل از پنج طرح بلندمدت و طرح‌های مزایده فروش است که تاکنون هفت طرح از طرح‌های مزایده‌ای راه‌اندازی شده است. این طرح‌ها، دستاوردی دوگانه به همراه دارند: کاهش چشمگیر آلودگی و افزایش قدرت اقتصادی صنعت نفت از طریق بهره‌برداری بهینه از یک منبع تا دیروز رهاشده.

هدف‌گذاری متعهدانه وزارت نفت برای جمع‌آوری پایان سال ۱۴۰۶ بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب در روز از گازهای مشعل جمع‌آوری شود. گواهی است بر عزم راسخ این ملت برای حراست از طبیعت و ارتقای کیفیت زندگی. این مسیر، داستان روشن کردن چراغی است که نه از سر ناچاری، بلکه با خرد و اراده‌ای ملی، به‌ جای سوسو زدن، اکنون درخشان و راهنما شده است.

شرکت‌های اکتشاف و تولید؛ ستون‌های استوار خودکفایی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، صنعت نفت ایران در معرض سخت‌ترین تحریم‌ها و تهدیدها قرار گرفت، اما هرگز از حرکت بازنایستاد. در اوج این فشارها، به‌ویژه در دوران تحریم‌های فلج‌کننده، شرکت‌های اکتشاف و تولید داخلی چون پتروپارس، پتروایران، ایزوایکو، صدرا و... همچون دژهای مستحکمی قد برافراشتند. این غول‌های صنعتی، در سخت‌ترین شرایط و بی‌هراس از نبود شرکت‌های خارجی، با تکیه بر خرد و توان مهندسی ایرانی، چراغ پیشرفت این صنعت مادر را روشن نگه داشتند.

آنها آموختند که هر وسیله و فناوری مورد نیاز را خود بسازند، تعمیر کنند و ارتقا دهند. با حمایت وزارت نفت، به جایگاهی دست یافتند که روزی انحصاری برای بیگانگان بود. به‌راستی ملی شدن واقعی نفت ایران نه‌تنها در سال ۱۳۲۹ که در بلوغ و اقتدار همین شرکت‌ها محقق شد. امروز استقلال صنعت نفت، با دستان پرتوان فرزندان این سرزمین معنا یافته است.

مسئولیت اجتماعی؛ میثاقی با مردم و سرزمین

در جهان امروز، مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها ستون توسعه پایدار است. این مسئولیت توجه به پیوند ناگسستنی بین بنگاه‌های اقتصادی و جامعه‌ای است که در آن نفس می‌کشند. در صنعت نفت ایران، این تعهد وزنی سنگین‌تر و ضرورتی حیاتی‌تر دارد. شرکت‌های نفتی، به‌ویژه در ایران، موتور محرک اقتصاد و نماد اقتدار ملی هستند و پروژه‌های چند میلیارد دلاری آنان، باید بازتابی از توجه به مردم و محیط زیست داشته باشد.

بر اساس قانون بخشی از سرمایه هر پروژه بزرگ نفتی، به طرح‌های عام‌المنفعه و عمران مناطق محلی، به‌ویژه استان‌های نفت‌خیز اختصاص می‌یابد. وزارت نفت در ۴۷ سال گذشته این مسئولیت را نه به‌عنوان یک تکلیف اداری که به‌عنوان یک تعهد ملی و انسانی در اولویت قرار داده است.

ابلاغ نظام‌نامه مسئولیت اجتماعی صنعت نفت، نقشه راهی روشن در این مسیر است. این سند بر محورهای کلیدی همچون توسعه زنجیره تأمین محلی برای اشتغال‌زایی و رونق پایدار، توانمندسازی ساکنان جوامع میزبان، همکاری با سازمان‌های مردم‌نهاد، حفاظت فعال از محیط زیست، ترویج فرهنگ مصرف بهینه و بهبود کیفیت زندگی کارکنان استوار شده است.

صنعت نفت ایران با سرمایه‌گذاری گسترده در پروژه‌های آموزشی، بهداشتی، زیست‌محیطی و زیربنایی نشان داده است که توسعه انسانی و حفظ طبیعت، هم‌ارز و هم‌قدم با تولید نفت و گاز اهمیت دارد. امروز مسئولیت اجتماعی در دل این صنعت نه به‌عنوان یک الزام که به‌عنوان ارزش اصیل اخلاقی و میثاقی ناگسستنی با آینده این سرزمین ریشه دوانده است.