کارشناسان بین المللی در گفت‌و‌گو با با تابناک

توافق ایران و آمریکا، نتانیاهو را خوشحال نمی‌کند/ جنگ احتمالی گسترده و فراگیر خواهد بود

مقامات پیشین آمریکایی و فرانسوی معتقد هستند که هر گونه جنگ میان ایران و آمریکا ماهیت گسترده و فراگیر پیدا خواهد کرد.

کد خبر: ۱۳۵۵۶۵۰

تاریخ: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۸:۰۰

«مارک فیتزپاتریک»، دستیار وزیر خارجه پیشین آمریکا در امور عدم اشاعه می‌گوید: اعزام ناو گروه هواپیمابر آبراهام لینکلن هم جنبه تهدید دارد و هم آمادگی برای نبرد. رئیس‌جمهور ترامپ بدون تردید امیدوار است که با به نمایش گذاشتن تهدید، بدون انجام عملیات نظامی که با خطر تلفات نیرو‌های آمریکایی همراه است، به برخی از اهداف خود دست یابد. با این حال، من احتمال استفاده مجدد او از نیروی نظامی علیه ایران را دست‌کم نمی‌گیرم.

به گزارش سرویس بین‌الملل تابناک؛ در روز‌های اخیر و هم‌زمان با تشدید تحولات امنیتی در منطقه، گزارش‌های منابع معتبر بین‌المللی از حرکت ناو هواپیمابر آمریکایی «آبراهام لینکلن» به حوزه فرماندهی سنتکام و افزایش حضور نظامی آمریکا در اطراف خلیج فارس حکایت دارد.

این تحرکات با ادبیات تهدیدآمیز مقامات واشنگتن درباره گزینه نظامی علیه ایران همراه شده و فضای منطقه را وارد مرحله‌ای حساس کرده است. در مقابل، گروه‌های اصلی محور مقاومت از جمله کتائب حزب‌الله عراق، حزب‌الله لبنان و ارتش ملی یمن با صدور بیانیه‌هایی، حمایت صریح خود از ایران را در صورت هرگونه تجاوز نظامی اعلام کرده‌اند.

در خصوص این موضوع خبرنگار تابناک گفت‌و‌گو‌هایی با پروفسور «پل پیلار» استاد دانشگاه جورج تاون آمریکا؛ «مارک فیتزپاتریک» سرپرست اسبق معاونت بخش عدم اشاعه وزارت خارجه آمریکا؛ پروفسور «فرانک فون هیپل» مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید و «مارک فینو» سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه انجام داده که در ادامه آمده است.

- «پل پیلار» یکی از سردبیران نشریه نشنال اینترست و عضو ارشد مرکز تحقیقات امنیتی دانشگاه جورج تاون و نیز مرکز سیاست‌های امنیتی ژنو است. وی در سال ۲۰۰۵ پس از ۲۸ سال فعالیت در جامعه اطلاعاتی ایالات متحده از سازمان اطلاعات مرکزی (DCI) بازنشسته شد و پس از آن به عنوان استاد مهمان در برنامه مطالعات امنیتی در دانشگاه جورج تاون حضور یافت. مناصب ارشد دولتی پیلار، شامل افسر اطلاعات ملی خاورنزدیک و آسیای جنوبی، رئیس واحد‌های تحلیلی در CIA در حوزه‌های خاورنزدیک، خلیج فارس و آسیای جنوبی، معاون رئیس مرکز ضد تروریستی DCI و دستیار اجرایی مدیر اطلاعات مرکزی بوده است. پروفسور پیلار همچنین در شورای اطلاعات ملی به عنوان یکی از اعضای اصلی گروه تحلیلی آن فعالیت می‌کرد. وی کهنه‌سرباز جنگ ویتنام و افسر بازنشسته ارتش ایالات متحده نیز هست.

-فیتزپاتریک تا چندی قبل مدیریت اجرایی اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) را برعهده داشت. او از سال ۲۰۰۵ به عضویت اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک در آمده بود. پیش از آن، فیتزپاتریک ۲۶ سال به عنوان دیپلمات در وزارت خارجه امریکا خدمت کرده‌بود. در طول این سال‌ها او در دفاتر نمایندگی امریکا در سئول، توکیو، ولینگتون، وین و همچنین به عنوان دستیار موقت وزیر امورخارجه در امور عدم اشاعه، خدمت کرده است. این سوابق دیپلماتیک او را به یکی از کارشناسان مطرح امریکایی در حوزه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه تبدیل کرده است. او کتاب‌های متعددی در زمینه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه منتشر کرده است. کتاب «قدرت‌های هسته‌ای پنهان آسیا: ژاپن، کره جنوبی و تایوان»، «فائق آمدن بر خطرات هسته‌ای پاکستان» و «بحران هسته‌ای ایران: اجتناب از بدترین سناریوها» بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶ توسط او در مورد مسائل خلع سلاح هسته‌ای نوشته‌شده است.

-پروفسور «فرانک فون هیپل» مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید و استاد دانشگاه پرینستون است. حوزه تحقیقاتی «فون هیپل» در زمینه علوم و فناوری شامل مواردی، چون کنترل تسلیحات اتمی و منع اشاعه هسته‌ای، انرژی و توازن سیاست گذاری در عرصه‌های تکنولوژی است.

- «مارک فینو» سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه است. «فینو» در حال حاضر عضو ارشد بخش عدم اشاعه در «مرکز سیاست امنیتی ژنو» (GCSP) است.

تابناک: ناو «یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن» وارد اقیانوس هند و منطقه مسئولیت سنتکام شده است. این ناو پس از تهدید‌های اخیر ترامپ علیه ایران به منطقه نزدیک شده است. هدف از اعزام این ناو چیست؟ عملیات نظامی یا اعمال فشار و تهدید؟

فیتزپاتریک: «اعزام ناو گروه هواپیمابر آبراهام لینکلن هم جنبه تهدید دارد و هم آمادگی برای نبرد. رئیس‌جمهور ترامپ بدون تردید امیدوار است که با به نمایش گذاشتن تهدید، بدون انجام عملیات نظامی که با خطر تلفات نیرو‌های آمریکایی همراه است، به برخی از اهداف خود دست یابد.

با این حال، من احتمال استفاده مجدد او از نیروی نظامی علیه ایران را دست‌کم نمی‌گیرم. از نگاه او، حملاتش علیه ایران در ماه ژوئن گذشته هیچ هزینه‌ای برای ایالات متحده نداشت. این ماه نیز او یک عملیات نظامی بسیار موفق در ونزوئلا انجام داد. سرمست از این موفقیت‌ها، او دوباره تمایل دارد از نیروی نظامی برای دستیابی به یک موفقیت در سیاست خارجی استفاده کند.»

فون هیپل: «من هیچ‌گونه اطلاعات درزکرده‌ای در این خصوص ندیده‌ام.

اختیار اعلام جنگ طبق قانون باید در دست کنگره باشد، اما رئیس‌جمهور ترامپ این واقعیت را نادیده می‌گیرد.»

فینو: «با ترامپ، هر چیزی ممکن است؛ همان‌طور که پیش‌تر در جریان جنگ ۱۲روزه و هم‌زمان با پیشنهاد مذاکره دیدیم که عملیات نظامی متوقف نشد. این اقدام می‌تواند نوعی نمایش قدرت برای تحت فشار قرار دادن ایران باشد، یا آمادگی واقعی برای عملیات نظامی. اگر ایالات متحده به آنچه دنبال می‌کند (تغییر رژیم؟) دست نیابد، ممکن است تصمیم به انجام حملات بگیرد.»

پیلار: «مسئله بیشتر این نیست که ترامپ جنگی را مجاز اعلام کند، بلکه این است که اسرائیلِ نتانیاهو ایالات متحده را به جنگی دیگر بکشاند، همان‌گونه که در ماه ژوئن گذشته چنین کرد. به نظر من احتمال قابل‌توجهی وجود دارد که نتانیاهو بار دیگر تلاش کند همین کار را انجام دهد.»

تابناک: رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اعلام کرده است که دیپلماسی هنوز یک گزینه است. از سوی دیگر، شروط آمریکا برای مذاکره با ایران عبارت‌اند از: ۱) خروج کامل اورانیوم غنی‌شده از ایران، ۲) اعمال محدودیت بر ذخایر موشک‌های دوربرد ایران، ۳) تغییر سیاست ایران در حمایت از نیرو‌های نیابتی در منطقه، ۴) ممنوعیت غنی‌سازی مستقل اورانیوم توسط ایران. در چنین فضایی، احتمال موفقیت دیپلماسی تا چه حد است؟

فیتزپاتریک: «دیپلماسی گزینه ترجیحی ترامپ است. دستیابی به هر چهار هدف او غیرممکن خواهد بود، اما تحقق حتی یکی از آنها هم یک موفقیت بزرگ محسوب می‌شود. اولین مورد محتمل‌ترین است: ایران در گذشته ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را به روسیه منتقل کرده است، بنابراین از نظر اصولی دلیلی وجود ندارد که دوباره این کار را انجام ندهد. با این حال، تردید دارم که ترامپ تنها به این مورد راضی شود. او خواستار پایان کامل غنی‌سازی اورانیوم خواهد بود.»

فون هیپل: «من به دیپلماسی امیدوارم، اما نسبت به تمایل ایران برای پذیرش چنین توافقی تردید دارم.

بعید به نظر می‌رسد ایران بخواهد چنین شروطی را بپذیرد.»

فینو: «این مطالبات از ابتدای مذاکرات هسته‌ای در سال ۲۰۰۳ همواره از سوی جناح‌های نومحافظه‌کار در آمریکا مطرح بوده و در نهایت پس از انتخاب مجدد ترامپ مورد حمایت او قرار گرفت. به‌خوبی روشن است که این شروط برای ایران قابل مذاکره نیست و معادل تسلیم شدن تلقی می‌شود. حتی فکر کردن به این‌که دولت فعلی ایران بتواند چنین مطالباتی را بپذیرد، ساده‌لوحانه است.»

پیلار: «آنچه ترامپ بیش از همه می‌خواهد، هر چیزی است که بتواند ادعا کند از دستاورد‌های رؤسای‌جمهور دموکرات بهتر است، فارغ از این‌که این امر مستلزم تغییر رژیم باشد یا نه. او قطعاً علاقه‌ای به ترویج آزادی و دموکراسی ندارد و به نظر می‌رسد در تعامل با رهبران اقتدارگرا راحت‌تر از تعامل با رهبران دموکراتیک است. آنچه او در قبال ونزوئلا انجام داده، بخشی از این واقعیت را نشان می‌دهد. نتانیاهو مایل است رژیم ایران فروبپاشد. او خواهان هرج و مرج و بی ثباتی در ایران است.

رویکرد گام‌به‌گام به نفع هر دو کشور، ایالات متحده و ایران، است. توافق بر سر چندین مسئله به‌طور هم‌زمان ذاتاً دشوارتر است و ممکن است هرگز یک توافق جامع واحد حاصل نشود. عوامل سیاسی و روانی نیز از رویکرد گام‌به‌گام حمایت می‌کنند، زیرا توافق بر سر یک موضوع می‌تواند اعتماد و اطمینان لازم برای پرداختن به مسائل دیگر را ایجاد کند.

با این حال، اگرچه بسیاری از استراتژیست‌های آمریکایی با من در این زمینه موافق‌اند، اما آنچه در حال حاضر برای ایالات متحده قابل قبول است، در عمل به این معناست که چه چیزی برای شخص ترامپ قابل قبول خواهد بود.

ترامپ بیش از هر چیز علاقه‌مند است به توافقی برسد که بتواند ادعا کند از برجامِ حاصل‌شده در دوران اوباما بهتر است. برای مطرح کردن چنین ادعایی، ممکن است او بر چیزی فراتر از صرفاً یک برجام به‌روزشده پافشاری کند و بخواهد دست‌کم یک موضوع دیگر غیر از مسئلهٔ هسته‌ای نیز در توافق گنجانده شود.»

تابناک: اگر حمله‌ای علیه ایران انجام شود، ایران نیز به‌صورت نظامی پاسخ خواهد داد و اعلام کرده است که پایگاه‌ها و ناو‌های آمریکایی، و همچنین اسرائیل، اهداف مشروع خواهند بود. برخی معتقدند این حمله ممکن است مرحله‌ای باشد؛ به این معنا که آمریکا قصد دارد حمله‌ای انجام دهد و ایران را برای رسیدن به یک توافق تحت فشار بگذارد و این روند ادامه یابد. ارزیابی شما از این روند چیست؟ آیا این احتمال وجود ندارد که واکنش ایران از همان مرحله نخست به یک جنگ تمام‌عیار منجر شود؟

فیتزپاتریک: «بزرگ‌ترین نگرانی من درباره حمله به ایران این است که به یک جنگ بی‌پایان از حملات و ضدحملات مکرر منجر شود؛ چرخه‌ای تصاعدی که اسرائیل را نیز درگیر خواهد کرد؛ و برای چه هدفی؟ اوایل این ماه ترامپ از حمله در حمایت از معترضان در ایران صحبت می‌کرد. اکنون او آمادگی برای حمله را با استناد به موشک‌های ایران توجیه می‌کند. چنین اهداف متغیر و نامشخصی احتمال «گسترش مأموریت» و طولانی‌تر شدن جنگ را افزایش می‌دهد.»

فون هیپل: «مشخص نیست چه چیزی در جریان است. در آمریکا توجه افکار عمومی بر دو قتل توسط مأموران مهاجرت در مینیاپولیس متمرکز شده است.»

فینو: «این قطعاً یک ریسک بزرگ است. پیش‌تر، ایران تلاش کرد واکنش خود به حملات اسرائیل و آمریکا را به‌گونه‌ای تنظیم کند که از تلفات و خسارات گسترده جلوگیری شود و زمینه آتش‌بس فراهم گردد.

اما اکنون چنین باور می‌رود که اگر مقامات ایرانی به این نتیجه برسند که هدف حملات آمریکا «قطع رأس حاکمیت» و تغییر رژیم است، ممکن است واکنشی بسیار تهاجمی‌تر در پیش بگیرند که به تشدیدی غیرقابل‌کنترل منجر شود.»

تابناک: برخی بر این باورند که با توجه به ماهیت نظم نوین جهانی و پروژه‌های کلان مانند کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا (IMEC) و سایر طرح‌هایی که ایالات متحده در منطقه دنبال می‌کند، آمریکا دیگر نمی‌تواند با ایرانِ کنونی کنار بیاید و در پی «حل مسئله ایران» است. به این معنا که همانند گذشته، سیاست‌هایی نظیر «مهار دوگانه»، ایجاد موازنه علیه ایران و امثال آن دیگر کارساز نیست و مسئله ایران باید به‌طور اساسی حل‌وفصل شود. ارزیابی شما چیست؟

فیتزپاتریک: «از زمان بحران گروگان‌گیری سال ۱۹۷۹، جمهوری اسلامی ایران هدف نفرت آمریکا بوده است. در دهه‌های پس از آن، ایران یک مشکل پس از دیگری ایجاد کرده است: حمایت از گروه‌های تروریستی، پیگیری مخفیانه سلاح‌های هسته‌ای، نقض حقوق بشر، بازداشت اتباع خارجی و تهدید همسایگان! با توجه به موفقیت محدود سیاست‌های مهار، در میان برخی استراتژیست‌های آمریکایی تمایلی شکل گرفته است که این مسئله یک‌بار برای همیشه از طریق تغییر رژیم حل شود. اعتراضات اخیر در ایران این رویکرد را جذاب‌تر و قابل توجیه‌تر کرده است.»

فینو: «جاه‌طلبی‌های اقتصادی و تجاری نقش مهمی در سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا ایفا می‌کنند. حتی اگر آمریکا دیگر به نفت و گاز منطقه وابسته نباشد و به‌عنوان صادرکننده خالص عمل کند، همچنان مایل است بازار جهانی انرژی را کنترل کند. مقاومت قوی‌تر از سوی کشور‌های بریکس پلاس تحقق این هدف را دشوارتر می‌سازد. با این حال، بعید است سیاست‌های ترامپ از سوی همه کشور‌های منطقه، از جمله کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس، حمایت شود؛ کشور‌هایی که از بی‌ثباتی و آشوبی که چنین تهاجمی می‌تواند به‌راه اندازد، هراس دارند.»

تابناک: اگر ایالات متحده بخواهد با ایران به توافق برسد، آیا اسرائیل تلاش خواهد کرد بازی آمریکا را به هم بزند، یا یک توافق سیاسی می‌تواند خواسته‌های اسرائیل را نیز برآورده کند؟

فیتزپاتریک: «اگر ایالات متحده بخواهد توافقی در چارچوب برجام دنبال کند، به‌گونه‌ای که اجازه ادامه غنی‌سازی اورانیوم داده شود و به برنامه موشکی ایران پرداخته نشود، اسرائیل مخالفت خواهد کرد و احتمالاً برای متوقف کردن آن تلاش می‌کند. اما من ترامپ را در پی چنین توافق محدودی نمی‌بینم.

همه مشاوران او خواهان ممنوعیت غنی‌سازی اورانیوم برای ایران هستند. ترامپ ممکن است در مورد برد موشک‌ها و حمایت از نیرو‌های نیابتی انعطاف‌پذیر باشد، اما در مورد غنی‌سازی نه.»

فون هیپل: «در چنین موضوعاتی، نخست‌وزیر نتانیاهو تلاش می‌کند ایالات متحده را تحت تأثیر و نفوذ قرار دهد — و اغلب هم موفق می‌شود.»

فینو: «بدیهی است که اسرائیل همواره به‌دنبال تضعیف ایران یا حتی تغییر رژیم بوده است. اگر ترامپ واقعاً در پی یک توافق دوجانبه سودمند با ایران (نزدیک‌تر به برجام) باشد، اسرائیل از آن خشنود نخواهد شد، اما مخالفت علنی و مستقیم با دولت ترامپ در مسیر مذاکره برایش دشوار خواهد بود. در چنین حالتی، اسرائیل ممکن است به جنگ پنهانی خود علیه ایران ادامه دهد و هر توافقی را از پشت صحنه تخریب کند.»