سلول‌های بینی؛ نگهبانان نامرئی بدن در برابر سرماخوردگی

دانشمندان دریافته‌اند که سلول‌های پوشاننده مجرای بینی، نخستین خط دفاعی بدن در برابر ویروس سرماخوردگی هستند و با یک واکنش سریع و هماهنگ می‌توانند مانع گسترش ویروس حتی پیش از بروز علائم شوند؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد شدت بیماری بیش از آنکه به قدرت ویروس وابسته باشد، به کیفیت پاسخ بدن بستگی دارد.

کد خبر: ۱۳۵۳۴۱۱

تاریخ: ۰۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۴

به گزارش سرویس علم و فناوری تابناک، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد زمانی که ویروس سرماخوردگی وارد مجرای بینی می‌شود، سلول‌های پوشاننده این ناحیه بلافاصله وارد عمل شده و با همکاری یکدیگر تلاش می‌کنند عفونت را مهار کنند. این سلول‌ها مجموعه‌ای از سازوکارهای دفاعی ضدویروسی را فعال می‌کنند تا از گسترش ویروس جلوگیری شود. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد قدرت و سرعت این واکنش اولیه تعیین می‌کند که آیا فرد بیمار می‌شود و علائم تا چه اندازه شدید خواهند بود.

محققان برای بررسی دقیق‌تر نحوه پاسخ سلول‌های بینی به عفونت، یک مدل آزمایشگاهی از بافت بینی انسان ایجاد کردند. آن‌ها سلول‌های بنیادی بینی را به‌مدت چهار هفته پرورش دادند و بخش بالایی این بافت را در معرض هوا قرار دادند تا ساختاری مشابه پوشش طبیعی مجرای بینی و راه‌های هوایی ریه شکل بگیرد.

این بافت آزمایشگاهی شامل انواع مختلف سلول‌های موجود در مجاری هوایی انسان بود؛ از جمله سلول‌های ترشح‌کننده مخاط و سلول‌های مژک‌دار. مژک‌ها ساختارهای ریز و مو‌مانندی هستند که با حرکت خود به جابه‌جایی مخاط و خارج کردن ذرات و عوامل بیماری‌زا از ریه کمک می‌کنند.

با استفاده از این مدل، پژوهشگران توانستند واکنش هماهنگ هزاران سلول را در طول عفونت بررسی کنند. آن‌ها همچنین آزمایش کردند که در صورت مسدود شدن حسگرهای سلولی تشخیص‌دهنده ویروس، چه اتفاقی رخ می‌دهد. نتایج نشان داد که پروتئین‌هایی به نام اینترفرون‌ها نقش مرکزی در فعال‌سازی یک سیستم دفاعی قدرتمند ایفا می‌کنند که مانع ورود و تکثیر ویروس می‌شود.

به‌محض شناسایی ویروس، اینترفرون‌ها آزاد شده و نه‌تنها در سلول‌های آلوده، بلکه در سلول‌های سالم اطراف نیز دفاع‌های ضدویروسی را فعال می‌کنند. این پاسخ هماهنگ، شرایط را برای گسترش ویروس دشوار می‌سازد. اگر این واکنش به‌سرعت آغاز شود، عفونت می‌تواند در همان مراحل ابتدایی مهار شود. اما زمانی که پژوهشگران این مسیر دفاعی را مهار کردند، ویروس به‌سرعت گسترش یافت، سلول‌های بیشتری را آلوده کرد و آسیب قابل‌توجهی به بافت وارد شد؛ به‌طوری که در برخی موارد، بافت‌های آلوده دوام نیاوردند.

این مطالعه همچنین نشان داد که با افزایش تکثیر ویروس، مسیرهای دیگری در سلول‌ها فعال می‌شود. در این شرایط، ویروس سرماخوردگی می‌تواند سامانه‌های حسگری متفاوتی را تحریک کند که باعث تولید بیش از حد مخاط و آزاد شدن سیگنال‌های التهابی، هم در سلول‌های آلوده و هم در سلول‌های سالم می‌شود. این فرآیند می‌تواند به التهاب مجاری هوایی و بروز مشکلات تنفسی در ریه‌ها منجر شود.

به گفته پژوهشگران، این مسیرهای زیستی می‌توانند اهداف مناسبی برای درمان‌هایی باشند که از یک‌سو پاسخ‌های ضدویروسی مفید را تقویت می‌کنند و از سوی دیگر، علائم التهابی و آسیب‌زا را کاهش می‌دهند.

گروه تحقیقاتی تأکید می‌کند که مدل ارگانوییدی مورد استفاده آن‌ها نسبت به بدن واقعی انسان ساده‌تر است و تعداد سلول‌های کمتری دارد. در عفونت‌های واقعی، سلول‌های بیشتری از جمله سلول‌های ایمنی به محل عفونت می‌رسند و در دفاع از بدن نقش دارند. به گفته محققان، بررسی تعامل این سلول‌ها و تأثیر عوامل محیطی در مجاری بینی و ریه‌ها، از محورهای اصلی پژوهش‌های آینده خواهد بود.