چرا رئیس کل بانک مرکزی هنوز معاون ارزی ندارد؟ / بازار منتظر فرمانده ارزی است

در میانه یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی و ارزی علیه نظام بانکی و ارزی، جایی برای آزمون و خطا در معاونت ارزی وجود ندارد و نگاه فنی باید جایگزین ملاحظات سیاسی و جناحی شود.

کد خبر: ۱۳۵۳۲۲۷

تاریخ: ۰۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۰:۳۰

هشتم دی‌ماه، پیش‌بینی تابناک رنگ واقعیت گرفت و عبدالناصر همتی پس از چهار سال دوری، بار دیگر بر صندلی ریاست بانک مرکزی نشست. انتصابی که در اوج بحران ارزی و در میانه نارضایتی فعالان اقتصادی و بازاریان صورت گرفت؛ تصمیمی از سوی رئیس‌جمهور با این هدف که سکانداری باتجربه، برای سامان دادن به آشفتگی‌های بازار ارز و مهار التهاب‌ها وارد میدان شود.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ بی‌تردید مهم‌ترین دلیل انتخاب همتی به‌عنوان جایگزین فرزین، تجربه ارزی او در یکی از دشوارترین مقاطع اقتصادی کشور بود؛ تابستان ۱۳۹۷، تنها چند هفته پس از خروج آمریکا از برجام و تشدید بی‌سابقه تحریم‌های بانکی و ارزی. در آن مقطع، تنها کمتر از ۴۸ ساعت پس از کنار رفتن ولی‌الله سیف و معرفی همتی، قیمت دلار از ۹ هزار تومان به ۱۱ هزار تومان جهش کرد؛ نشانه‌ای آشکار از بازاری ملتهب و بی‌قرار.

با این حال، پس از گذشت چند هفته و با آغاز پاییز، تب بازار ارز فروکش کرد. روندی که در نهایت به سقوط نرخ دلار از محدوده ۲۰ هزار تومان به کانال ۱۰ هزار تومان انجامید و پس از آن، بازار در یک بازه نسبتاً قابل پیش‌بینی حرکت کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که کشور زیر سنگین‌ترین تحریم‌های اقتصادی، بانکی و ارزی قرار داشت و صادرات نفت ایران عملاً به صفر رسیده بود؛ دوره‌ای که بسیاری از کارشناسان از آن به‌عنوان «اداره اقتصاد ایران بدون نفت» یاد می‌کنند.

تجربه ۹۷ به کمک رئیس کل می آید؟

مدیریت آن دوره پرالتهاب، با وجود فشارهای حداکثری دولت ترامپ، مانع از فروپاشی اقتصاد ایران بر اثر جهش‌های افسارگسیخته ارزی شد و مسیر حرکت به سمت اقتصاد مقاومتی را هموار کرد. همین تجربه موفق بود که پس از چهار سال، و با توجه به شباهت‌های فراوان شرایط ارزی و تحریمی سال ۱۴۰۴ با سال ۱۳۹۷، دوباره نام عبدالناصر همتی را به‌عنوان گزینه ریاست بانک مرکزی بر سر زبان‌ها انداخت. اما نباید از این نکته غافل شد که موفقیت مدیریت بازار ارز در سال ۱۳۹۷، صرفاً محصول تصمیم‌های رئیس کل نبود. در آن مقطع، یک تیم ارزی منسجم، فنی و آشنا به سازوکار تجارت خارجی و بازار ارز در بانک مرکزی شکل گرفته بود؛ تیمی که نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور اقتصاد ایران از یکی از سخت‌ترین گردنه‌های تحریمی ایفا کرد. هرچند رئیس کل در رأس هرم سیاست‌گذاری قرار دارد، اما بدون چنین تیمی، دستیابی به نتایج مثبت امکان‌پذیر نبود.

آقای همتی؛ وقت آزمون و خطا برای معاونت ارزی نیست

امروز نیز شباهت‌های بسیاری میان شرایط فعلی و سال ۱۳۹۷ دیده می‌شود. فشار تحریم‌ها بر صادرات نفتی، بار دیگر بازار ارز را با چالش‌های جدی مواجه کرده و انتظار فعالان اقتصادی از رئیس کل بانک مرکزی، تکرار تجربه موفق گذشته و تشکیل یک تیم ارزی کارآمد است. در میانه یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی و ارزی علیه نظام بانکی و ارزی کشور، جایی برای آزمون و خطا در معاونت ارزی وجود ندارد و نگاه فنی باید جایگزین ملاحظات سیاسی و جناحی شود.

با این حال، چند هفته پس از استقرار همتی در ساختمان شیشه‌ای میرداماد، اگرچه تغییراتی در بخش‌های مختلف بانک مرکزی رخ داده، اما معاونت ارزی ـ که بیشترین انتقادات را از سوی بخش خصوصی و فعالان اقتصادی به خود اختصاص داده بود ـ تنها شاهد استعفای گچ‌پز‌زاده و موافقت همتی با این استعفا بوده است. تا لحظه نگارش این گزارش، حتی سرپرستی نیز برای این معاونت منصوب نشده؛ در حالی که شنیده‌ها حاکی از آن است که همتی ترجیح داده فعلاً شخصاً سکان سیاست‌های ارزی را در دست بگیرد!

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که همتی، بنا به حکم رئیس‌جمهور، به‌عنوان فرمانده اقتصادی دولت نیز معرفی شده و جلسات روزانه تیم اقتصادی دولت و نمایندگان بخش خصوصی در بانک مرکزی برگزار می‌شود. طبیعی است که تمرکز هم‌زمان بر این حجم از مسئولیت‌ها، رسیدگی دقیق و مستمر به حساس‌ترین حوزه یعنی بازار ارز را با دشواری همراه کند.

همتی به‌خوبی می‌داند که کلیدی‌ترین تغییر پس از ورودش به بانک مرکزی، باید در معاونت ارزی رقم بخورد. با این حال، این پرسش جدی مطرح است که چرا هنوز تصمیم روشنی برای این بخش اتخاذ نشده است؟ در شرایطی که به‌دلیل محدودیت‌های اینترنتی و فضای مجازی، نرخ ارز آزاد به‌صورت شفاف اعلام نمی‌شود، اما به محض تغییر این وضعیت و رونمایی بازار از نرخ‌ دلار آزاد، نگاه‌ها بی‌درنگ به سمت بانک مرکزی و سیاست های ارزی خواهد چرخید. بنابراین، شاید آن زمان برای تعیین معاون ارزی، دیر شده باشد و باید امروز تدبیری شود.

اکنون باید منتظر ماند و دید رئیس کل بانک مرکزی چه مسیری را انتخاب می‌کند؛ آزمون و خطا در یکی از حساس‌ترین معاونت‌ها، یا بازسازی همان تیم ارزی باتجربه و امتحان‌پس‌داده‌ای که یک‌بار توانست اقتصاد ایران را از دل بحرانی کم‌سابقه عبور دهد؟