رهاورد وارونه طرحهای افزایش جمعیت؛ گرایش به بی‌فرزندی در ایران!

در حالی که همه مسئولان از ضرورت افزایش جمعیت و جوانی آن سخن می گویند، اما ثمره این حرف ها اتفاقا در مواردی، وارونه بوده است.

کد خبر: ۱۳۵۲۹۰۵

تاریخ: ۰۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۱

با وجود به راه افتادن انواع ستادها، نهادها و طرحها و اختصاص بودجه های ویژه برای افزایش جمعیت، اما هنوز اتفاقی ویژه در این حوزه رخ نداده است.

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، از میان همه نهادها و مسئولان هیچ کس نتوانسته مردم را نسبت به چرایی افزایش جمعیت مجاب کند. گویی خود مسئولان هم می دانند که با شرایط اقتصادی و اجتماعی فعلی، انگیزه ای برای فرزندآوری وجود ندارد. اما در هر حال آنها باید بالاخره کارهای سازمانی خودشان را انجام بدهند و بودجه ها را بالاخره باید صرف کنند! حال ممکن است اصلا نتایج وارونه باشد.

حرکت به سوی بی فرزندی

علاوه بر ناکامی در ایجاد انگیزه فرزندآوری در بسیاری از خانواده ها، حالا گرایش به سمت بی فرزندی آهسته و پیوسته در حال رسوخ در بین خانواده هاست و یک جاهایی هم، جاری و ساری شده است. اگر کسی از مسئولان می خواهد کاری کند، همین امروز به فکر باشد. بعدا و در زمانی که کاری از دستشان برنخواهد آمد، بیخود بودجه ها مملکت را هدر ندهند. همین بودجه ها اگر در خدمت مردم به کار گرفته می شد، چه بسا نیازی به ستادها و دبیرخانه های بی خاصیت نبود.

البته بی فرزندی در کورهای دیگر، بالاتر از ایران است و در ایران روندی که شکل گرفته، احتمالا در اینده ای نزدیک، با شتاب همراه خواهد بود. در بیشتر کشور‌های با درآمد بالا، میزان فرزندآوری به پایین‌ترین سطح تاریخی رسیده و شاخص نرخ باروری کل کمتر از سطح جایگزینی جمعیت (حدود ۱/۲ فرزند برای هر زن) می‌باشد؛ این وضعیت نگرانی‌هایی درباره پیر شدن جمعیت و کاهش رشد جمعیت ایجاد کرده است.

کارشناسان می گویند کاهش باروری بیشتر به دلیل تغییر سبک زندگی و اولویت‌های فردی است، نه فقط مشکلات اقتصادی کوتاه‌مدت. اما در ایران ما، مشکلات اقتصادی همواره جریان داشته و وخیم تر هم شده است. برای همین  کوتاه مدت بودن مشکلات اقتصادی، برای ایران، مصداق ندارد. کمک های نقدی یـا مشوق های مالی محدود، اثر کوتاه مدت دارند و نمی توانند روند کاهـشباروری را به سرعت تغییر دهند.

بررسی‌های نسلی نشان می‌دهد بی‌فرزندی رو به افزایش است و بخش عمده افت باروری مربوط به کاهش تولد فرزند اول است. در این میان سیاست‌های مؤثر باید محیط اجتماعی و اقتصادی را برای نسل‌های جدید سازگارتر با فرزندآوری کنند.

اقرارهای مسئولان

اخیرا معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، با اشاره به کاهش تمایل خانواده‌ها به فرزندآوری، گفت: امروز در جامعه به سمت بی‌فرزندی یا تک‌فرزندی پیش می‌رویم و حتی دو فرزندی نیز در بسیاری از خانواده‌ها کم شده است. ما که در حوزه فرهنگی و دانشجویی فعالیت داریم، باید بیش از دیگران برای فرهنگ‌سازی در این زمینه تلاش کنیم. خانواده‌هایی که چند فرزند دارند، زندگی‌های شادتر، موفق‌تر و فرزندان مؤثرتری دارند.

وی ادامه داد: فرزندان نقش تربیتی مهمی بر یکدیگر دارند و با آمدن فرزند دوم و سوم، سختی تربیت نیز کاهش می‌یابد، چون فرزند اول در تربیت و مراقبت از فرزندان بعدی یاری‌گر والدین است. این فرزندان با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، شبکه‌ای از دوستی و همراهی می‌سازند و همین روابط در سلامت روانی، روحی و اجتماعی آنان تأثیرگذار است.

یافته های تحقیقات جدید

در یک تحقیق دانشگاهی درباره بی فرزندی ِاختیاری با عنوان « مطالعه‌ای بر تجربه‌ی زیسته‌ی زوجین تهرانی» که توسط مریم رفعت جاه، دانشیار گروه انسان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران آمده است: نرخ باروری در ایران به قدری کاهش یافته که در شهرها به سطح جایگزینی هم نمی‌رسد و افزایش زوج هایی که تعمدا بدون فرزند هستند نگرانی‌های جدی ایجاد کرده است.

این تحقیق با رویکرد کیفی بر روی افراد دارای تجربه بی فرزندی اختیاری صورت گرفته است. بر اساس یافته های آن،  اغلب زوج‌ها نوساناتی برای رسیدن به این تصمیم تجربه کرده‌اند و غالبا در این پروسه یکی از زوجین بیش از دیگری دچار شک و تردید بوده دو دسته عوامل بیرونی و درونی از یافته ها استخراج شد. زیرساخت‌های اجتماعی ناکارآمد، تضاد نهادهای اجتماعی در تربیت فرزند، تورم فزاینده و بی ثباتی اقتصادی، و نگرانی در مورد منابع زیست محیطی آینده از جمله عوامل و شرایط محیطی و داشتن رویکرد انتقادی به هنجارها و انتظارات نظام اجتماعی ، اولویت بخشیدن به اهداف شخصی، بیعلاقگی به فرزندپروری، مسئولیت سنگین فرزندپروری، نداشتن دلیل منطقی برای ادامه‌ی نسل، رضایت از سبک زندگی بدون فرزند، خطرات بارداری، نوع رابطه عاطفی با همسر و ترس از ایجاد وابستگی عاطفی جدید، عوامل فردی بوده اند.

یافته‌های تحقیق دیگری در استان گیلان نشان نشان داد که ۴/۴ درصد از زنان مورد مطالعه، بی فرزند طول عمر هستند.   سطح تحصیلی به عنوان مشخصه‌ای فردی و نیز نحوه تصرف محل سکونت خانوار و مساحت زیربنای واحد مسکونی به عنوان مشخصه‌های خانواری و سکونتی اثر آماری معنادار بر احتمال بی فرزندی دارند.

عیان بود، اما بیانش کردیم

همین یافته مختصر دو تحقیق برای مسئولی که بخواهد کاری زیربنایی در این حوزه کند، کافی است. البته در شرایط فعلی کشور نیازی به تحقیقات چندان اساسی نیست. فقط کافی است مسئولین به کامنتهایی که در زیر همین گزارش مختصر خواهد آمد، توجه کنند. ما پیش بینی نمی کنیم، اما آنچنان بی انگیزگی در این باره در جامعه و مردم موج می زند، که پیشگویی لازم ندارد. عیان است؛  و انچه را که عیان بود، ما بار دیگر و برای جلوگیری از هدر رفت منابع کشور در طرحی ناقص و ناکارآمد، بیانش کردیم.