اشکالات در دهک‌بندی یارانه‌ها و پرسش‌های مردم

تغییر اخیر در نظام دهک‌بندی خانوارها و حذف یارانه اقشار گسترده‌ای از مردم -حتی با درآمد کم‌- به یکی از موضوعات مهم اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. این تصمیم که با هدف «هدفمندسازی و توزیع عادلانه‌تر یارانه‌ها» اتخاذ شده، واکنش‌های انتقادآمیزی از سوی شهروندان به دنبال داشته است.

کد خبر: ۱۳۵۲۸۰۶

تاریخ: ۳۰ دی ۱۴۰۴ - ۱۶:۱۶

به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، در سال‌های اخیر نظام پرداخت یارانه‌های نقدی در کشور دستخوش تغییرات ساختاری گسترده‌ای شده است. از حذف دهک‌های بالا و تبدیل نظام دهک‌بندی به سیستمی با معیار‌های دقیق‌تر، تا بازبینی کالا و خدمات مشمول یارانه، همه و همه نشان‌دهنده تلاش دولت برای مدیریت بهتر منابع محدود است. با این حال، اجرای جدیدترین تغییرات که بر اساس اطلاعات «سامانه رفاه ایرانیان» صورت گرفته و دهک‌بندی را دقیق‌تر کرده، منجر به حذف یارانه برخی خانوار‌ها شده که خود را نیازمند می‌دانند و از قرار گرفتن در دهک‌های بالاتر اعتراض دارند.

در ماه‌های اخیر، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بهره‌گیری از داده‌های بانکی و شاخص‌های مالی، اقدام به بازتوزیع یارانه‌ها بر اساس یک فرمول جدید کرده است. بر اساس این روش، اگر سرانه درآمد خانوار پس از کسر هزینه اجاره از حد مشخصی بالاتر برود، آن خانوار در دهک‌های بالاتر قرار می‌گیرد و از دریافت یارانه محروم می‌شود. این معیار‌ها شامل گردش حساب، حقوق، سود سهام، خودرو و سفر‌های خارجی است.

از روستا‌های کوچک تا شهر‌های بزرگ، بسیاری از کسانی که یارانه‌شان قطع شده می‌گویند درآمدشان نه تنها بالا نیست، بلکه با توجه به افزایش هزینه‌های زندگی، همچنان در تنگنای اقتصادی به سر می‌برند. یکی از شهروندان اصفهانی می‌گوید: «اگر درآمدم زیاد بود، چطور می‌توانستم اجاره خانه بدهم و کرایه‌ها را بپردازم؟ حذف یارانه‌مان بی‌عدالتی آشکار است.»

در مناطق روستایی نیز برخی کاربران عنوان کرده‌اند که سیستم اتوماتیک اطلاعات بدون توجه به واقعیت‌های اقتصادی محلی، خانوار‌هایی با دارایی کم را در دهک‌های بالا قرار داده و یارانه آنها را قطع کرده است. این بازتاب‌ها نشان‌دهنده حساسیت شدید مردم به این موضوع است.

در مجلس نیز این موضوع تبدیل به محور سوالات شده است. زهرا سعیدی، نماینده مبارکه در این باره پرسش‌هایی مطرح کرد و خواستار شفاف‌سازی درباره معیار‌های دهک‌بندی شد و گفت: «آقای وزیر! از حکمرانی داده برای ما بگویید. زمانی که فردی تسهیلاتی دریافت می‌کند به عنوان درآمد فرد مذکور محاسبه می‌شود در حالی که باید در پایان سال بدهکار و بستانکار افراد را محاسبه کرده و بررسی کنید که آیا آن تسهیلات دریافتی جزو درآمد افراد است یا خیر؟ وقتی فردی وام می‌گیرد برای آن درآمد حساب می‌شود.»

وی ادامه داد: «فردی که ۱۰۰ میلیون وام برای هزینه ایزوگام خانه می‌گیرد یا می‌خواهد بجای وسیله برقی که با ناترازی برق سوخته یک دستگاه دیگر بخرد چرا جزو درآمد فرد محاسبه شده و باید یارانه اش قطع شود؟ فردی که تحت پوشش کمیته امداد قرار دارد و فرزندش سرکار می‌رود چرا باید یارانه اش قطع شود؟»

کارشناسان اقتصادی می‌گویند هدف دولت از بازنویسی دهک‌بندی و حذف یارانه پردرآمدها، صرفه‌جویی در منابع و تمرکز بیشتر بر حمایت از کم‌درآمد‌ها بوده است، اما به دلیل بروز خطا در داده‌های مورد استفاده و عدم توجه به شاخص‌های واقعی درآمد، این سیاست با چالش بزرگی مواجه شده است. منتقدان همچنین تاکید دارند که روند اعتراض و بازبینی باید سریع‌تر و شفاف‌تر باشد تا اعتماد عمومی حفظ شود.

موضوع تغییر دهک‌بندی یارانه‌ها بیش از آن‌که یک اصلاح فنی باشد، به نقطه‌ای حساس در جامعه تبدیل شده است؛ جایی که نتیجه آن به معیشت روزمره میلیون‌ها خانوار گره خورده است. اعتراضات مردمی و واکنش‌های نمایندگان، نشان می‌دهد که بدون مشارکت گسترده‌تر و شفافیت در معیار‌های مورد استفاده، این سیاست نه تنها عادلانه پنداشته نمی‌شود، بلکه می‌تواند به نارضایتی مردم منجر شود. اکنون پرسش اصلی این است که آیا دولت و مجلس می‌توانند با اصلاح فرایند و توجه به صدای مردم، راه‌حل مناسبی برای این چالش بیابند؟