شهید نذیر؛ معمار اطلاعات و امنیت دهه ۶۰/امثال تقی شهرام واقعا چپ نبودند

به گواه دوستان و همرزمانش، نذیر همیشه می‌گفت حزب توده خطرناک‌ترین گرایش چپ در ایران است و چریک‌های فدایی خلق و دیگر چپ‌ها آن‌قدرها که حزب توده خطرناک است، خطرناک نیستند. در برهه‌ای که از آن صحبت می‌کنیم، ۷۳ تا ۷۴ گروه چپ در ایران فعالیت می‌کردند.

کد خبر: ۱۳۵۱۷۹۴

تاریخ: ۳۰ دی ۱۴۰۴ - ۰۰:۰۱

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، چندی پیش گزارشی درباره ضربه سنگین سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به حزب توده و برچیدن طومار این‌حزب منتشر کردیم. این‌اتفاق در آستانه کودتای مخفی و عظیمی که حزب توده تدارک دیده بود، انجام شد و موفقیت بزرگی برای نظام اسلامی و سپاه محسوب می‌شد و می‌شود.

اما بد نیست در شرایطی که طی چندهفته گذشته صحبت از عقیم گذاشتن فتنه‌ها و آتش‌افروزی‌های سازمان‌های اطلاعاتی دشمن ازجمله موساد بوده و خادمان امنیت مردم به‌شدت مشغول ایثارگری هستند، معمار امنیت و باعث و بانی آن‌ضربه مهم به حزب توده را هم به مخاطبان معرفی کنیم.

شهید سیدکاظم کاظمی معروف به نذیر، چهره‌ای انقلابی و مبارز است که به‌عنوان معمار امنیت دهه ۱۳۶۰ شناخته می‌شود و فرماندهی واحد اطلاعات سپاه را در زمان ضربه به حزب توده به عهده داست. او پیش از انقلاب در آمریکا دانشجوی مهندسی بود و با پیروزی انقلاب درس را رها کرد و به ایران برگشت.

* ویژگی‌های اخلاقی

شهید نذیر طبق روایت دوستانش، رغبت زیادی به ارتباط با علمای دین داشت و به‌طور گروهی با دوستانش به دیدار علمایی چون آیت‌الله بهاالدینی، آیت‌الله مشکینی، آیت‌الله هاشم آملی و ... می‌رفت.

این‌شخصیت اطلاعاتی همیشه در حال مطالعه دیده می‌شود و روی برخورد شرعی با متهمان و دستگیرشدگان تاکید زیادی داشت. همکاران او می‌گویند همیشه می‌گفت «حواستان باشد این‌هایی که دستگیر می‌شوند اسیر هستند. حواستان هست؟ در انتقال متهم و برخورد با او در مقابل خانواده‌اش به شدت رعایت کنید!»

* چگونگی ورود به کار اطلاعاتی

با تجزیه فضای دانشگاهی در آمریکا و اعزام به کردستان در نیمه اول سال ۱۳۵۸، شهید نذیر دانشجوی ترم اول رشته جامعه شناسی دانشکده علی شریعتی (علوم اجتماعی) دانشگاه تهران شد و یکی از همکلاسی‌هایش شهید عمران پستی از بچه های انجمن اسلامی دانشگاه بود که در دوران دفاع مقدس به‌عنوان فرمانده گردان به شهادت رسید.

در ابتدای انقلاب، برخی عقیده داشتند سپاه باید جایگزین ارتش شده و از بعد نظامی‌گری و رزمی‌اش بیشتر استفاده شود. اما به‌واسطه نگاهی که در قانون اساسی هم وجود داشت و مقابله با نیروهای ضدانقلاب را به عهده سپاه می‌گذاشت، واحد اطلاعات سپاه تشکیل شد.

سال ۱۳۵۸ واحد اطلاعات سپاه به تدریج در حال شکل گیری، و اطلاعات سپاه منطقه ۱۰ تهران با مدیریت نادر حلیمی برای تکمیل کادر اطلاعاتی‌اش در جستجوی نیروهای جوان و انقلابی بود. تلاقی این دو اتفاق موجب شد سیدکاظم کاظمی در نیمه دوم سال ۵۸ وارد واحد اطلاعات منطقه ۱۰ تهران شود. او اگرچه بیشتر وقت خود را در بخش بررسی واحد اطلاعات سپاه می‌گذراند، هنوز نقشی بزرگ‌تر و جایگاه نظریه‌پرداز اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تهران داشت.

یکی از جملات مهم شهید نذیر درباره چگونگی ورود به سپاه و واحد اطلاعات و خدمت در این‌بخش، از این‌قرار است: «ما گزینشی و ثبت نامی نبودیم. از ما خواستند و رفتیم.»

قدم بعدی سیدکاظم کاظمی این بود که به‌خاطر گسترش فعالیت های اطلاعاتی و عملیاتی، همچنین بسط تشکیلاتی واحد اطلاعات سپاه، از اطلاعات منطقه ۱۰ به ستاد مرکزی واحد اطلاعات سپاه رفت.

* علاقه به کار روی جریانات چپ

شهید نذیر از همان ابتدای کار در واحد اطلاعات، علاقه خود برای فعالیت روی گروه‌های چپ را نشان داد و مسئول مبارزه با سازمان پیکار شد. او با این‌سمت، یعنی مسئول بخش چپ واحد اطلاعات سپاه، مدیریت ضربه‌زدن به پیکار را به عهده گرفت. ویژگی مدیریتی او این بود که خودش نوارهای صوتی شنود گروهک‌ها را می‌شنید و بخش تعقیب و مراقبت را به‌طور لحظه به لحظه هدایت می‌کرد. به این‌ترتیب و با استفاده از تحقیقات میدانی، اطلاعات جامعی از گروهک‌ها ازجمله سازمان پیکار داشت.
نکته و ملاحظه مهمی که درباره واردآوردن ضربه‌های اطلاعاتی سپاه به گروهک‌های دهه ۶۰ وجود دارد این است که ضربه به سازمان پیکار، هیچ‌مخالفی بین مدیران نظام نداشت. چون گروه پیکار رسما شعار براندازی می‌داد و مجموعه‌ای از خانه‌های تیمی در خیابان‌های سمیه، کریم‌خان و ... بود.

ضربه اصلی سپاه به پیکار روز ۱۱ بهمن ۱۳۶۰ زده شد و پیکار آن روز نابود شد. چون به گفته راویان و دوستان شهید نذیر، این‌فرمانده اطلاعاتی، پس از زدن ضربه، بررسی‌های بسیار دقیقی انجام داده بود.

* امثال تقی شهرام چپ واقعی نبودند

شهید نذیر باور داشت تقی شهرام و چهره‌های شبیه او در سازمان مجاهدین خلق، چپ واقعی نبودند. فقط قدرت را در سازمان منافقین می‌خواستند اما طبعا مارکسیست نبودند و تحلیل حمید اشرف (از بزرگان گروه چریک‌های فدایی خلق) درباره آن‌ها درست بود که آن‌‌ها را نپذیرفت و به گروه فداییان خلق راهشان نداد. سید کاظم کاظمی می‌گفت «برآورد و تحلیل حمید اشرف درست بود و اگر این‌ها وارد چریک‌ها می‌شدند، علیه آن‌ها هم کودتا می‌کردند. این‌ها دنبال قدرت هستند.»

پس از ضربه به سازمان پیکار و غیرفعال شدن تقی شهرام، اولویت اطلاعات سپاه بررسی و تحقیق درباره سازمان رزمندگان و سپس اتحاد مبارزان کمونیست شد که بعدها سهند نام گرفت و با کمیته حزب کمونیست ایران ادغام شد.

این‌گروهک‌ها هم یک به یک ضربه خورده و از رده خارج شدند. سپس نوبت به گروه راه کارگر رسید که شعار سرنگونی جمهوری اسلامی را سر می‌داد و پس از این‌گروهک هم، چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) ضربه خوردند.

* ضربه به حزب توده در سایه نگاه شهید نذیر

سید کاظم کاظمی با مطالعه، پیگیری و بررسی اسناد مختلف، اشراف ویژه‌ای روی گروه‌های چپ پیدا کرده بود. به گواه دوستان و همرزمانش، نذیر همیشه می‌گفت حزب توده خطرناک‌ترین گرایش چپ در ایران است و چریک‌های فدایی خلق و دیگر چپ‌ها آن‌قدرها که حزب توده خطرناک است، خطرناک نیستند. در برهه‌ای که از آن صحبت می‌کنیم، ۷۳ تا ۷۴ گروه چپ در ایران فعالیت می‌کردند.

نیروهای وقت اطلاعات سپاه می‌گویند هدف اولیه از تقابل با حزب توده، این بود که تا حد امکان، رویکرد اصلاح به کار گرفته شود و شهید نذیر هم مدافع همین‌نوع برخورد بود. همین‌نگاه هم باعث شد شهید نذیر جلوی حکم اعدام چهره‌هایی چون حسین روحانی و قاسم عابدینی را بگیرد و آیت‌الله خامنه‌ای را واسطه این‌امر قرار دهد که در آن ایام در جایگاه ریاست جمهوری حضور داشت.

ریشه نگاه سیدکاظم کاظمی در برخورد با گروهک‌ها و البته حزب توده را باید در نگاه و عملکرد امام خمینی (ره) جستجو کرد که وقتی نشریه «مردم» حزب توده را نزد ایشان بردند، در پاسخ کسب تکلیف مدیران و مسئولان کشور گفت: «یک روزنامه دربیاورید و جوابش را بدهید!»

چگونگی ضربه اطلاعات سپاه به حزب توده در مطلبی که چندی پیش منتشر کردیم، روایت شد. این‌مطلب در پیوند زیر قابل دسترسی و مطالعه است:

«جمهوری اسلامی چه‌طور در آستانه کودتا طومار حزب توده را برچید/نفوذ تا این‌حد؟»

* خدمت در جایگاه معاونت سیاسی امنیتی استاندار سیستان و بلوچستان

شهید نذیر پس از ضربه به حزب توده، از فرمانده وقت واحد اطلاعات سپاه تقاضا کرد با خروجش از این‌واحد موافقت کند. به این‌ترتیب با خروج از واحد مورد اشاره، به سیستان و بلوچستان رفت تا به‌عنوان معاونت سیاسی امنیتی استاندار این‌منطقه خدمت کند.

ایام خدمت در سیستان و بلوچستان

* مسئولیت واحد اطلاعات سپاه و شهادت

وزارت اطلاعات در نیمه سال ۱۳۶۳ تشکیل شد. واحد اطلاعات سپاه هم دوباره و این‌بار تحت عنوان اطلاعات نظامی یا اطلاعات رزمی تشکیل شد. شهید نذیر هم از زاهدان به تهران فراخوانده و به عنوان جانشین مرتضی رضایی مسئول این‌واحد (اطلاعات نظامی سپاه) مشغول شد.

این‌واحد از دو قسمت تشکیل شده بود؛ یکی اطلاعات و عملیات منطقه و دیگری بخش فرامنطقه که در سراسر کشور عراق گسترش داده می‌شد. فعالیت جدید شهید کاظمی بیشتر بر بخش دوم متمرکز بود.

شهید سید کاظم کاظمی در دوره فرماندهی واحد اطلاعات (نظامی) سپاه به صورت مرتب از مناطق جنگی و خط مقدم بازدید می‌کرد و آخرین روز حیات دنیایی‌اش، اولین روز شهریور ۱۳۶۴ بود که حین ماموریت شناسایی سوار در قایق در منطقه هور، ترکش خورده و به شهادت رسید.