پایان یک دوران؛ سقوط تاریخی صادرات گاز روسیه به اروپا و تشدید محاصره نفتی ونزوئلا

چشم‌انداز انرژی جهان در روزهای اخیر شاهد تغییراتی بنیادین و ساختاری بوده است. از یک سو، آمارهای سال ۲۰۲۵ تأیید می‌کنند که «طلاق انرژی» میان اروپا و روسیه به مرحله غیرقابل بازگشت رسیده و صادرات گاز مسکو به پایین‌ترین سطح در نیم‌قرن اخیر سقوط کرده است. از سوی دیگر، اختلالات فیزیکی و سیاسی سمت عرضه را هدف قرار داده‌اند؛ طوفان و حملات پهپادی شریان حیاتی نفت خزر را قطع کرده و کاخ سفید دور تازه‌ای از تحریم‌ها را علیه «ناوگان سایه» ونزوئلا اعمال کرده است.

کد خبر: ۱۳۴۹۳۱۴

تاریخ: ۱۱ دی ۱۴۰۴ - ۱۶:۱۶

گروه انرژی تابناک : مشروحی از تحولات راهبردی بازار انرژی جهان را در ادامه می‌خوانید:

۱. فروپاشی امپراتوری گازی؛ خداحافظی اروپا با گاز روسیه

جدیدترین محاسبات رویترز نشان می‌دهد که سال ۲۰۲۵ نقطه پایانی بر دهه‌ها وابستگی متقابل انرژی میان مسکو و بروکسل بوده است. صادرات گاز خط لوله روسیه به اروپا در این سال با سقوطی ۴۴ درصدی مواجه شده و به پایین‌ترین سطح خود از اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی رسیده است.

●       ریشه‌های سقوط: این افت فاحش عمدتاً ناشی از بسته شدن مسیر ترانزیت اوکراین در ابتدای سال جاری است. در حال حاضر، خط لوله «ترک‌استریم» (TurkStream) تنها کریدور باقی‌مانده برای انتقال گاز روسیه به اروپاست؛ مسیری که آن هم تنها گروه کوچکی از خریداران در جنوب شرق اروپا را تغذیه می‌کند.

●       یک تغییر ساختاری، نه فصلی: تحلیلگران تأکید دارند که این کاهش یک نوسان مقطعی نیست، بلکه یک «زیان ساختاری» برای کرملین است. اتحادیه اروپا با جدیت برنامه حذف کامل سوخت‌های فسیلی روسیه تا سال ۲۰۲۷ را دنبال می‌کند. این یعنی اهرم فشار قدرتمند مسکو که سالانه ده‌ها میلیارد دلار درآمد داشت، تقریباً تبخیر شده است.

●       شکست در جایگزینی: اگرچه روسیه تلاش کرده با «چرخش به شرق» این خلأ را پر کند و انتظار می‌رود صادرات خط لوله به چین امسال با رشدی ۲۵ درصدی به ۳۹ میلیارد متر مکعب (فراتر از ظرفیت اسمی خط لوله قدرت سیبری) برسد، اما آسیا اروپا نیست. قیمت‌گذاری در بازار چین دشوارتر است، زیرساخت‌ها گران‌اند و پروژه «قدرت سیبری ۲» هنوز سال‌ها با تکمیل فاصله دارد و از نظر تجاری حل‌نشده باقی مانده است.

۲. انسداد در دریای سیاه؛ توقف صادرات نفت خزر (CPC)

کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) که شریان حیاتی صادرات نفت قزاقستان و بخشی از نفت روسیه به بازارهای جهانی است، عملیات بارگیری در پایانه نووروسیسک (Novorossiysk) را متوقف کرد.

●       دلایل توقف: این تعلیق ترکیبی از عوامل طبیعی و امنیتی است. از یک سو «شرایط نامساعد جوی و طوفان» و از سوی دیگر «اشباع مخازن ذخیره‌سازی» باعث توقف پذیرش نفت شده است.

●       سایه جنگ بر سر نفت: این خط لوله که سهامداران غربی بزرگی مانند «شورون» و «اکسون» دارد، اخیراً هدف حملات پهپادی اوکراین قرار گرفته است. حمله پهپادهای انتحاری دریایی در ۲۹ نوامبر آسیب‌هایی را به این خط لوله وارد کرد.

●       پیچیدگی تحریم‌ها: اگرچه خودِ کنسرسیوم CPC تحریم نیست (به دلیل حضور شرکت‌های غربی)، اما روسیه ۲۴ درصد سهام مستقیم آن را در اختیار دارد و شرکت‌های تحریم‌سده‌ای مثل لوک‌اویل و روس‌نفت نیز سهامداران غیرمستقیم آن هستند. این خط لوله روزانه حدود ۱.۲ میلیون بشکه ظرفیت دارد و قطع آن فشار سنگینی بر بازار مدیترانه وارد می‌کند.

۳. فشار حداکثری واشنگتن؛ تحریم نفت‌کش‌های ونزوئلا

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در راستای کمپین فشار دولت دونالد ترامپ، شب گذشته دور جدیدی از تحریم‌ها را علیه صنعت نفت ونزوئلا اعمال کرد.

●       هدف‌گیری ناوگان سایه: این تحریم‌ها چهار شرکت و نفت‌کش‌های مرتبط با آن‌ها (نورد استار، روزالیند، ولیانت و دلا) را هدف قرار داده است. واشنگتن این کشتی‌ها را متهم کرده که به کاراکاس در دور زدن تحریم‌ها و انتقال نفت کمک می‌کنند.

●       اتهامات سیاسی: اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با تکرار ادبیات تند دولت ترامپ، نیکلاس مادورو را رهبر یک رژیم «نارکو-تروریستی» (تروریسم مواد مخدر) خواند و اعلام کرد که اجازه نخواهد داد این رژیم از درآمد نفت برای بی‌ثبات کردن منطقه استفاده کند. هدف اصلی این تحریم‌ها، قطع دسترسی ونزوئلا به بازارهای بین‌المللی و کاهش درآمدهای ارزی این کشور است.

۴. جاه‌طلبی ترکیه در آفریقا؛ حفاری در آب‌های سومالی

آنکارا در ادامه توسعه نفوذ انرژی خود، کشتی حفاری پیشرفته «چاعری بی» (Çağrı Bey) را سال آینده به آب‌های سومالی اعزام می‌کند.

●       مشخصات فنی: این کشتی که در سال ۲۰۲۴ ساخته شده، یکی از مدرن‌ترین کشتی‌های حفاری جهان است که توانایی حفاری تا عمق ۱۲ هزار متری بستر دریا را دارد و می‌تواند ۱۲۵۰ تن تجهیزات حمل کند.

●       اهمیت راهبردی: نام‌گذاری این کشتی به نام یکی از بنیان‌گذاران امپراتوری سلجوقی، نمادی از نگاه تاریخی و استراتژیک ترکیه به این مأموریت است. لرزه‌نگاری‌های اولیه نشان‌دهنده پتانسیل بالای منابع نفت و گاز دست‌نخورده در آب‌های سومالی است که می‌تواند ترکیه را به بازیگری کلیدی در انرژی شاخ آفریقا تبدیل کند.

۵. نبض بازار؛ نوسان قیمت نفت آذربایجان

در بازار فیزیکی نفت، قیمت نفت سبک آذربایجان (Azeri Light) با افزایشی جزئی (۴ سنت) به ۶۵.۷۱ دلار در هر بشکه رسید.

●       نمای تاریخی: برای درک جایگاه فعلی قیمت، باید توجه داشت که رکورد تاریخی این نفت ۱۴۹.۶۶ دلار (جولای ۲۰۰۸) و پایین‌ترین سطح آن ۱۵.۸۱ دلار (آوریل ۲۰۲۰) بوده است. قیمت فعلی نشان‌دهنده ثبات نسبی در محدوده میان‌مدت است.