جنگ افزار

FPVهای انتحاری ، فیبر نوری و فروپاشی جنگ الکترونیک

تا همین چند سال پیش، پهپادهای انتحاری FPV بیشتر شبیه اسباب‌بازی‌های مرگبار بودند؛ ارزان، سریع، اما شکننده در برابر اخلال. جنگ روسیه و اوکراین اما نشان داد که وقتی یک سیم نازک جای امواج را می‌گیرد، قواعد میدان نبرد ناگهان عوض می‌شود. FPVهایی که با فیبر نوری هدایت می‌شوند، نه شنود می‌شوند، نه جم؛ آن‌ها می‌آیند، می‌بینند و می‌زنند، بی‌آنکه جنگ الکترونیک بتواند جلویشان را بگیرد.

کد خبر: ۱۳۴۸۶۸۲

تاریخ: ۱۱ دی ۱۴۰۴ - ۱۸:۰۰

به گزارش تابناک؛FPV انتحاری، در ساده‌ترین تعریف، یک پهپاد کوچک، چابک و ارزان است که به‌جای بازگشت، برای برخورد نهایی ساخته شده. اما همین تعریف ساده، در میدان نبرد اوکراین به پیچیده‌ترین شکل ممکن تکامل پیدا کرد. وقتی هر دو طرف جنگ، به سطح بالایی از اخلال رادیویی رسیدند، ارتباط پهپادها با اپراتورها به پاشنه آشیل تبدیل شد. لینک‌های رادیویی قطع می‌شدند، تصویر می‌پرید، کنترل از دست می‌رفت و پهپاد، قبل از رسیدن به هدف، بی‌اثر می‌شد.

در همین نقطه بود که ایده‌ای قدیمی با ظاهری جدید برگشت: هدایت با سیم، اما این بار نه کابل مسی، بلکه فیبر نوری.

فیبر نوری در FPVهای انتحاری، عملاً همان کاری را می‌کند که رادیو دیگر نمی‌تواند. داده تصویر، فرمان‌های کنترلی و تلماتری پرواز، همگی از طریق یک رشته بسیار نازک فیبر منتقل می‌شوند؛ رشته‌ای که از لحظه برخاستن پهپاد تا لحظه برخورد، پشت سر آن باز می‌شود. نتیجه چیست؟ ارتباطی پایدار، غیرقابل شنود و تقریباً مصون از اخلال الکترونیکی.

در جنگی که آسمانش پر از نویز، جمینگ و فریب است، این یک مزیت تعیین‌کننده است.پ

از نظر عملکرد، FPV فیبر نوری تفاوت ماهوی با نسخه‌های رادیویی ندارد؛ همچنان اپراتور پشت مانیتور می‌نشیند، تصویر زنده می‌بیند و پهپاد را مثل یک گلوله هدایت‌شونده به سمت هدف می‌برد. تفاوت در اینجاست که هیچ موجی در هوا پخش نمی‌شود. دشمن چیزی برای شنود ندارد، چیزی برای قطع‌کردن ندارد و عملاً تا لحظه اصابت، متوجه حضور پهپاد نمی‌شود.

در میدان اوکراین، این موضوع یک شوک واقعی بود. سامانه‌هایی که برای مقابله با پهپادها طراحی شده بودند، عمدتاً روی اخلال لینک رادیویی حساب باز کرده بودند. وقتی FPV فیبر نوری وارد شد، این سامانه‌ها کور شدند؛ نه به این معنا که پهپاد را نمی‌دیدند، بلکه به این معنا که نمی‌توانستند کاری بکنند.

فیبر نوری یک ویژگی مهم دیگر هم دارد: تأخیر بسیار کم. برخلاف لینک‌های رادیویی که در محیط‌های شلوغ دچار لگ و قطع و وصل می‌شوند، ارتباط سیمی پایدار است. این یعنی اپراتور می‌تواند در ثانیه‌های پایانی، با دقت بسیار بالا مانور بدهد؛ چیزی که برای هدف‌گیری نقاط حساس مثل دریچه تانک، کابین خودرو یا مواضع مستحکم حیاتی است.

در جنگ روسیه و اوکراین، FPVهای فیبر نوری به‌سرعت از یک ایده آزمایشی به یک ابزار عملیاتی تبدیل شدند. ابتدا به‌صورت محدود، برای اهداف خاص و حساس استفاده شدند، اما خیلی زود جای خود را در یگان‌های خط مقدم باز کردند. دلیلش ساده بود: کار می‌کردند.

این پهپادها معمولاً برد کمتری نسبت به نسخه‌های رادیویی دارند، چون طول فیبر محدود است. اما در جنگی که خطوط تماس نزدیک و اهداف در چند کیلومتری قرار دارند، این محدودیت عملاً بی‌اهمیت است. در عوض، دقت و اطمینان اصابت، ارزش این محدودیت را چند برابر جبران می‌کند.

از نظر فنی، چالش اصلی FPV فیبر نوری، مدیریت خود سیم است. فیبر باید سبک، مقاوم و انعطاف‌پذیر باشد. نباید در پرواز گره بخورد، نباید به موانع گیر کند و نباید باعث بی‌تعادلی پهپاد شود. طراحی قرقره، نحوه باز شدن فیبر و توزیع وزن، همگی جزئیات کوچکی هستند که در عمل تفاوت بین موفقیت و شکست را رقم می‌زنند.

در نسخه‌های عملیاتی دیده‌شده در جنگ، فیبر نوری اغلب روی قرقره‌ای در پشت پهپاد یا زیر بدنه نصب می‌شود و به‌تدریج باز می‌شود. این طراحی ساده به نظر می‌رسد، اما در سرعت‌های بالا و مانورهای تند FPV، نیازمند مهندسی دقیق است.

نکته مهم دیگر، تأثیر روانی این سلاح‌هاست. FPV انتحاری، چه رادیویی و چه فیبر نوری، سلاحی است که «شخصی» می‌زند. اپراتور هدف را می‌بیند، انتخاب می‌کند و تا لحظه آخر همراهش است. این موضوع، هم از نظر روانی روی اپراتور اثر دارد و هم روی نیروی مقابل. وقتی سرباز بداند که یک پهپاد کوچک می‌تواند بی‌صدا، بدون هشدار و بدون امکان اخلال، سراغش بیاید، رفتار میدانی‌اش تغییر می‌کند.

در اوکراین، گزارش‌های متعددی از تغییر تاکتیک‌های زرهی و پیاده به‌دلیل حضور FPVهای فیبر نوری منتشر شد. خودروها بیشتر پراکنده شدند، توقف‌ها کوتاه‌تر شد و حتی استقرار در سنگرها شکل دیگری به خود گرفت. این یعنی یک سلاح ارزان، توانسته رفتار کل میدان نبرد را تغییر دهد.

از منظر اقتصادی هم این پهپادها اهمیت دارند. هزینه ساخت یک FPV فیبر نوری، با وجود پیچیدگی بیشتر، همچنان به‌مراتب کمتر از سامانه‌های پدافندی یا حتی مهمات دقیق کلاسیک است. این عدم توازن هزینه، یکی از دلایل اصلی محبوبیت آن‌هاست. وقتی با هزینه‌ای محدود می‌توان تهدیدی ایجاد کرد که مقابله با آن چند برابر گران‌تر است، معادله به‌نفع استفاده‌کننده تغییر می‌کند.

البته FPVهای فیبر نوری بی‌نقص نیستند. محدودیت برد، حساسیت فیبر به آسیب فیزیکی و وابستگی به مسیرهای نسبتاً باز، همگی محدودیت‌هایی واقعی هستند. اما جنگ اوکراین نشان داد که این محدودیت‌ها در برابر مزایای عملیاتی، قابل‌چشم‌پوشی‌اند.

نکته جالب اینجاست که این فناوری، برخلاف بسیاری از تسلیحات پیشرفته، نیازمند زیرساخت صنعتی عظیم نیست. بخش زیادی از اجزای آن تجاری‌اند؛ از موتور و کنترلر گرفته تا دوربین. همین موضوع باعث شده توسعه و تکثیر آن سریع باشد و انحصارپذیر نباشد.

FPVهای انتحاری فیبر نوری، بیش از آنکه یک سلاح جدید باشند، نشانه یک تغییر عمیق‌اند: بازگشت به سادگی، اما با هوشمندی. در دنیایی که همه‌چیز به امواج وابسته شده بود، یک سیم نازک توانست دوباره تعادل را به هم بزند.

جنگ روسیه و اوکراین، آزمایشگاه بی‌رحمانه این تحول بود. آزمایشگاهی که نشان داد آینده نبردهای نزدیک، نه فقط در آسمان و زمین، بلکه در کابل‌ها، داده‌ها و تصمیم‌های لحظه‌ای شکل می‌گیرد. FPVهای فیبر نوری شاید کوچک باشند، اما اثری که بر جنگ مدرن گذاشتند، بزرگ‌تر از اندازه‌شان است؛ آن‌قدر بزرگ که دیگر نمی‌شود نادیده‌شان گرفت.