«کتاب سبز» و یوگا: شباهت‌های عمیق یک فیلم و یک فلسفه

«کتاب سبز» (۲۰۱۸)، ساخته پیتر فارلی، داستان واقعی دوستی غیرمنتظره دان شرلی (ماهرشالا علی)، پیانیست سیاه‌پوست نابغه، و تونی واللونگا (ویگو مورتنسن)، راننده ایتالیایی-آمریکایی از طبقه کارگر را در بستر نژادپرستی دهه ۱۹۶۰ آمریکا روایت می‌کند.

کد خبر: ۱۳۳۲۳۷۲

تاریخ: ۱۲ مهر ۱۴۰۴ - ۲۱:۳۶

به گزارش تابناک،  این فیلم جاده‌ای با طنز گرم و لحظات انسانی، نه‌تنها مبارزه‌ای عمیق با نژادپرستی را به تصویر می‌کشد، بلکه نشان می‌دهد چگونه دو شخصیت متضاد، اما مکمل در مسیر قانون‌مداری، اخلاق‌گرایی و دوری از خشم ناگهانی به تحول می‌رسند. صحنه امتناع شرلی از اجرا در رستوران، به‌عنوان نقطه عطف این مبارزه، و شیمی بین دو شخصیت، قلب این داستان تأثیرگذار است.

مبارزه عمیق دان شرلی با نژادپرستی

دان شرلی، با نبوغ موسیقایی و رفتار اشرافی، به‌ظاهر از بسیاری هم‌عصرانش برتر است، اما در جهانی گرفتار تبعیض نژادی، این برتری او را از تحقیر مصون نمی‌دارد. یکی از قدرتمندترین لحظات فیلم، صحنه‌ای است که شرلی از اجرا در رستورانی که او را به‌عنوان مشتری نمی‌پذیرد، امتناع می‌کند. این تصمیم، برخلاف خشم‌های ناگهانی یا واکنش‌های تند، مبارزه‌ای عمیق و اصولی است. شرلی با این امتناع، نه‌تنها به تبعیض نه می‌گوید، بلکه کرامت انسانی‌اش را در برابر سیستمی که او را به یک «نمایشگر» تقلیل می‌دهد، حفظ می‌کند. ماهرشالا علی با بازی درخشانش، این لحظه را به ترکیبی از غرور، خشم فروخورده و وقار تبدیل می‌کند. این صحنه نشان می‌دهد مبارزه با نژادپرستی می‌تواند آرام، اما قاطع باشد – انتخابی ریشه‌دار در خودآگاهی و عزت نفس. شرلی به‌جای خشونت یا تسلیم، از ابزار فرهنگ و شأن شخصی بهره می‌برد و به تماشاگر یادآوری می‌کند که مبارزه واقعی با تبعیض، گاهی در ایستادگی‌های خاموش، اما معنادار نهفته است.

دو شخصیت مکمل: تونی و شرلی

تونی واللونگا و دان شرلی مانند دو روی یک سکه‌اند: تونی، خشن، ساده‌دل و ناآگاه از تعصبات نژادی خود، و شرلی، باهوش، حساس و گرفتار در انزوای ناشی از نبوغ و تبعیض. این تضاد، شیمی فوق‌العاده‌ای بین ویگو مورتنسن و ماهرشالا علی ایجاد می‌کند که فیلم را زنده نگه می‌دارد. تونی، که ابتدا نژادپرستی را به‌صورت غیرعمدی بازتولید می‌کند (مثل شوخی‌های ناآگاهانه‌اش)، به‌تدریج از شرلی درس همدلی می‌گیرد. شرلی نیز، که در تنهایی خود غرق است، از سادگی و صراحت تونی می‌آموزد که گاهی برای ارتباط انسانی باید از برج عاج پایین آمد. این مکمل بودن در صحنه‌های روزمره به اوج می‌رسد: از لحظه‌ای که تونی شرلی را به خوردن مرغ سوخاری ترغیب می‌کند تا وقتی شرلی به تونی کمک می‌کند نامه‌های عاشقانه بهتری برای همسرش بنویسد. این تعاملات، با طنز و صمیمیت، نشان می‌دهند دوستی می‌تواند پلی برای عبور از موانع نژادی و طبقاتی باشد. بازیگران از عهده نقش‌ها به‌خوبی برآمده‌اند: مورتنسن با لهجه برانکسی و زبان بدن خشن، اما گرم، و علی با ظرافت و عمقی که تنهایی و وقار شرلی را به تصویر می‌کشد، هر دو شایسته اسکار بودند (که علی برد!).

تحول اخلاقی و قانون‌مداری

یکی از زیباترین جنبه‌های «کتاب سبز»، تحول اخلاقی هر دو شخصیت در راستای قانون‌مداری و دوری از خشم ناگهانی است. تونی، که ابتدا به خشونت و واکنش‌های تکانشی عادت دارد (مثل دعوا‌های خیابانی)، از شرلی می‌آموزد که خویشتن‌داری و احترام به قانون گاهی قدرتمندتر از مشت زدن است. شرلی نیز، که در برابر تحقیر‌ها اغلب با انزوا یا سکوت واکنش نشان می‌دهد، از تونی شجاعت بیان احساسات را می‌آموزد. این تحول دوطرفه، فیلم را از یک داستان ساده نژادپرستی به روایتی اخلاق‌گرایانه درباره رشد انسانی تبدیل می‌کند.

صحنه امتناع شرلی از اجرا، نمونه‌ای از این اخلاق‌گرایی است. او به‌جای پذیرش تحقیر یا واکنش خشمگینانه، انتخابی قانونی و اخلاقی می‌کند که نه‌تنها به خودش، بلکه به تونی نیز درس می‌دهد. این چرخه یادگیری متقابل، فیلم را به اثری امیدبخش تبدیل می‌کند که نشان می‌دهد تغییر، حتی در یک سیستم ناعادلانه، ممکن است.

«کتاب سبز» و یوگا هر دو به دنبال تعادل، رشد درونی و مبارزه با بی‌عدالتی از طریق ابزار‌های غیرخشونت‌آمیز هستند. مبارزه فرهنگی دان شرلی با نژادپرستی با اصل آهیمسا (عدم خشونت)، تنهایی او با سادانا (تمرین معنوی)، رابطه مکمل تونی و شرلی با یین و یانگ، و تحول اخلاقی‌شان با ساتیا (راستی) هم‌راستاست.

شباهت‌های «کتاب سبز» و یوگا

«کتاب سبز» و یوگا هر دو به دنبال تعادل، رشد درونی و مبارزه با بی‌عدالتی از طریق ابزار‌های غیرخشونت‌آمیز هستند. مبارزه فرهنگی دان شرلی با نژادپرستی با اصل آهیمسا (عدم خشونت)، تنهایی او با سادانا (تمرین معنوی)، رابطه مکمل تونی و شرلی با یین و یانگ، و تحول اخلاقی‌شان با ساتیا (راستی) هم‌راستاست. این شباهت‌ها نشان می‌دهند که داستان‌های انسانی مانند «کتاب سبز» می‌توانند الهام‌بخش تمرین یوگا باشند، چه در تقویت خودآگاهی، چه در ایجاد تعادل در روابط، و چه در مبارزه اصولی با ناعدالتی.

«کتاب سبز» با نمایش مبارزه عمیق و فرهنگی دان شرلی با نژادپرستی – به‌ویژه در لحظه امتناع از اجرا در رستوران – و به تصویر کشیدن دوستی مکمل بین او و تونی، داستانی انسانی و تأثیرگذار روایت می‌کند. تحول اخلاقی این دو شخصیت، که از خشم ناگهانی به قانون‌مداری و همدلی می‌رسند، پیامی قدرتمند دارد: تغییر واقعی از درک متقابل و احترام به کرامت انسانی آغاز می‌شود. بازی‌های درخشان مورتنسن و علی، همراه با کارگردانی گرم فارلی، این فیلم را به اثری ماندگار تبدیل کرده که هم خنده می‌آورد، هم اشک، و هم تأمل. این فیلم به یوگی‌ها یادآوری می‌کند که رشد درونی و تغییر اجتماعی از پذیرش تفاوت‌ها و انتخاب‌های آگاهانه آغاز می‌شود/ منیره رقابی