تابناک گزارش می دهد؛

چرا امام خمینی سازمان ملل را 'حکومت جنگل' نامید؟

امام خمینی، بنیان‌گذار فقید نظام جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌های سیاسی-مذهبی قرن بیستم، دیدگاه‌هایی عمیق و چندلایه درباره نهاد‌های بین‌المللی، به‌ویژه سازمان ملل متحد، ارائه کرده است

کد خبر: ۱۳۲۹۴۷۴

تاریخ: ۲۸ شهريور ۱۴۰۴ - ۲۰:۳۵

به گزارش تابناک،  این دیدگاه‌ها که در سخنرانی‌ها، پیام‌ها، و آثار مکتوب ایشان مانند صحیفه امام و وصیت‌نامه سیاسی-الهی بازتاب یافته، از منظر ایدئولوژیک و استراتژیک قابل تأمل است.امام خمینی، به عنوان مرجع تقلید انقلابی و شالوده شکن علاوه بر مواضع داخلی نیم نگاهی هم به نهادهای بین المللی مثل سازمان ملل داشته اند که قابل تامل است.

پیش از انقلاب (تا ۱۳۵۷): سازمان ملل، ابزاری برای فریب استعماری

در دوره پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی سازمان ملل را به‌عنوان نهادی وابسته به قدرت‌های استعماری، به‌ویژه آمریکا و غرب، نقد می‌کردند. ایشان در سخنرانی‌های خود از عباراتی مانند «حکومت جنگل» و «سازمان حقوق بشر فریبنده» استفاده می‌کردند و اظهار داشتند: «این‌ها به خورد ملت‌ها می‌خواهند بدهند که سازمان ملل متحد ما داریم» (ویکی امام خمینی). این واژگان، که ریشه در گفتمان ضداستعماری دارد، سازمان ملل را به‌عنوان نمادی از سلطه جهانی معرفی می‌کرد.

گفتمان ضدغربی امام خمینی به دنبال بازتعریف هویت ملی ایرانیان بود. مضامین اصلی این دوره شامل انتقاد از نفاق سازمان ملل در ادعای دفاع از حقوق بشر و تأکید بر خودکفایی و استقلال ملی بود.

این گفتمان در بستر مبارزه با رژیم پهلوی و نفوذ غرب شکل گرفت و هدف آن بسیج توده‌ها برای انقلاب بود، این گفتمان در برابر ساختار‌های هژمونیک جهانی مقاومت می‌کرد و سازمان ملل را به‌عنوان بخشی از نظام استکباری معرفی می‌نمود که با ارزش‌های اسلامی و استقلال‌طلبی در تضاد است.

اوایل انقلاب و بحران‌ها (۱۳۵۷-۱۳۶۵): تشدید انتقاد و نفی مشروعیت
با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز بحران‌هایی مانند گروگان‌گیری سفارت آمریکا (۱۳۵۸-۱۳۵۹) و جنگ تحمیلی ایران-عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷)، لحن امام خمینی در قبال سازمان ملل تندتر و قاطع تر شد.

ایشان این سازمان را «دست‌نشانده آمریکا» و «ابزار صدام» توصیف کردند و قطعنامه‌های شورای امنیت مانند ۴۹۹ و ۵۱۴ را «یک‌طرفه» و «جانبدارانه» خواندند: «این سازمان در خدمت صدام و آمریکاست» (صحیفه امام، جلد ۱۶-۲۰).

این گفتمان انقلابی به تقویت روحیه انقلابی و استقلال‌طلبی در برابر فشار‌های بین‌المللی کمک کرد. از منظر تعامل اجتماعی، سازمان ملل به دلیل عدم محکومیت صریح عراق به‌عنوان متجاوز و صدور قطعنامه‌های غیرالزام‌آور، مشروعیت خود را در نگاه امام خمینی کاملا از دست داد.  ز منظر ساختار‌های قدرت نشان می‌دهد که این گفتمان به‌طور مستقیم هژمونی آمریکا در نظام بین‌الملل را به چالش کشید و شعار «نه شرقی، نه غربی» را به‌عنوان مبنای سیاست خارجی ایران تقویت کرد.

در این سالها ایران به دنبال بازتعریف روابط خود با نظام جهانی بود. مضامین کلیدی این دوره شامل معرفی سازمان ملل به‌عنوان ابزار استکبار، تأکید بر مقاومت و خوداتکایی، و تقابل ایدئولوژیک با نظام جهانی تحت سلطه غرب بود.

با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ در ۲۶ تیر ۱۳۶۷، امام خمینی رویکردی اتخاذ کردند که می توان آن را عمل‌گرایانه‌تر  توصیف کرد، هرچند انتقادات ایشان از سازمان ملل ادامه یافت. ایشان پذیرش قطعنامه شورای امنیت را «جام زهر» خواندند و اظهار داشتند: «این تصمیم برای مصلحت اسلام و ملت بود، هرچند سازمان ملل عادل نیست» (صحیفه امام، جلد ۲۱). در وصیت‌نامه سیاسی-الهی نیز سازمان ملل را «ابزار دست استکبار» توصیف کرده و بر تکیه بر اسلام و وحدت ملی تأکید نمودند.

پذیرش قطعنامه در شرایط خاص نظامی و اقتصادی ایران، نشان‌دهنده انعطاف استراتژیک و هوش سیاسی بالای امام خمینی بود، این تصمیم تعاملی اجباری با ساختار‌های بین‌المللی را نشان می‌داد، اما گفتمان ایشان همچنان هژمونی غرب را به چالش می‌کشید. این دوره به‌عنوان نقطه عطفی در سیاست خارجی ایران است  که عمل‌گرایی را با اصول ایدئولوژیک ترکیب کرد. مضامین اصلی این دوره شامل عمل‌گرایی برای حفظ انقلاب، ادامه انتقاد از سازمان ملل به‌عنوان نهادی غیرعادل، و تأکید بر استقلال ایدئولوژیک و وحدت اسلامی بود

ردیف

تاریخ تقریبی

نوع سخن (سخنرانی/پیام/مکتوب)

متن نقل قول مستقیم یا اشاره کلیدی

زمینه

منبع

۱

پیش از انقلاب (دهه ۱۳۴۰ شمسی)

نوشته/پیام

«حکومت جنگل حکومت قلدری است، لکن اینها حکومت می‌کنند و بدتر از جنگل عمل می‌کنند و به خورد ملتها می‌خواهند بدهند که سازمان حقوق بشر ما داریم، سازمان ملل متحد ما داریم.»

انتقاد از سازمان ملل به عنوان ابزاری برای فریب ملت‌ها و توجیه استبداد، در زمینه مخالفت با رژیم پهلوی و نفوذ قدرت‌های خارجی.

ویکی امام خمینی (fa.wiki.khomeini.ir)

۲

۱۳۵۷-۱۳۵۸ شمسی (۱۹۷۹ میلادی)

سخنرانی به ملت

«این سازمان ملل که ادعای حقوق بشر می‌کند، حقوق ملت‌های مظلوم را پایمال کرده و در خدمت قدرت‌های بزرگ است.»

اشاره در سخنرانی‌های اولیه پس از پیروزی انقلاب، انتقاد از سازمان ملل به دلیل حمایت از شاه و عدم دفاع از حقوق ملت ایران.

صحیفه امام، جلد ۱۲ (imam-khomeini.ir) و اسناد آرشیو انقلاب.

۳

۱۳۵۸ شمسی (۱۹۷۹-۱۹۸۰ میلادی)

پیام به ملت

«سازمان ملل متحد در خدمت آمریکاست و نمی‌تواند عدالت را برقرار کند؛ ما به ایدئولوژی خودمان تکیه می‌کنیم.»

در زمینه بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا، سازمان ملل را به عنوان دست‌نشانده آمریکا محکوم کرد و بر استقلال ایدئولوژیک تأکید نمود.

MERIP Report (merip.org)

؛ صحیفه امام، جلد ۱۳.

۴

۱۳۵۹ شمسی (۱۹۸۰ میلادی)

سخنرانی عمومی

«ملت شریف بدانند که پیروزی ما به اراده خدا و روحیه ایمان و ایثار ملت بود... سازمان ملل نمی‌تواند جلوی شیطان را بگیرد.»

سخنرانی نوروزی، انتقاد از سازمان ملل به عنوان ناتوان در برابر استکبار، در حالی که بر وحدت ملت و ایدئولوژی اسلامی تأکید دارد.

Radio Tehran (via MERIP)

؛ صحیفه امام، جلد ۱۴.

۵

۱۳۶۰-۱۳۶۵ شمسی (۱۹۸۱-۱۹۸۶ میلادی)

پیام‌های متعدد درباره جنگ

«شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌های یک‌طرفه صادر می‌کند و حقوق ایران را نادیده می‌گیرد؛ این سازمان در خدمت صدام و آمریکاست.»

در طول جنگ ایران-عراق، رد مکرر قطعنامه‌های شورای امنیت (مانند ۴۹۹، ۵۱۴) به دلیل جانبداری از عراق.

ویکی امام خمینی و اسناد قطعنامه‌ها (resolution598.blogfa.com)

؛ صحیفه امام، جلدهای ۱۶-۲۰.

۶

۲۶ تیر ۱۳۶۷ شمسی (۱۷ ژوئیه ۱۹۸۸ میلادی)

پیام به ملت و پذیرش قطعنامه

«جام زهر را نوشیدم... این تصمیم را برای مصلحت اسلام و ملت گرفتم، هرچند سازمان ملل عادل نیست.»

پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت برای پایان جنگ، توصیف آن به عنوان «جام زهر»، اما عمل‌گرایانه برای حفظ انقلاب.

صحیفه امام، جلد ۲۱؛ New York Times

؛ Los Angeles Times

.

۷

۱۳۶۷ شمسی (۱۹۸۸ میلادی)

وصیت‌نامه سیاسی-الهی

«سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی ابزار دست استکبارند؛ ملت ایران باید به اسلام و وحدت تکیه کند و از وابستگی به شرق و غرب بپرهیزد.»

هشدارهای مکرر (بیش از ۲۱ مورد) درباره خطرات نفوذ غرب و شرق از طریق سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل.

وصیت‌نامه سیاسی-الهی امام خمینی (imam-khomeini.ir)

؛ Wikipedia (Khomeinism)

.