چرا مردم زیر آسمان شهر را دوست دارند؟

سریال «زیر آسمان شهر» یکی از محبوب‌ترین و پرمخاطب‌ترین سریال‌های طنز تلویزیون ایران در دهه ۸۰ است.

کد خبر: ۱۳۲۵۰۶۹

تاریخ: ۰۵ شهريور ۱۴۰۴ - ۱۸:۵۳

به گزارش تابناک به نقل از همشهری آنلاین، سریال «زیر آسمان شهر» یکی از محبوب‌ترین و پرمخاطب‌ترین سریال‌های طنز تلویزیون ایران در دهه ۸۰ است؛ مجموعه‌ای که با روایت قصه‌هایی ساده از زندگی روزمره، توانست لبخند را بر لب میلیون‌ها بیننده بنشاند و برای همیشه در ذهن مردم ماندگار شود. این مجموعه برای نخستین‌بار در سال ۱۳۸۰ از شبکه سه سیما روی آنتن رفت و خیلی زود به پدیده‌ای فرهنگی در تلویزیون تبدیل شد.

کارگردانی این مجموعه را مهران غفوریان بر عهده داشت؛ کسی که پیش از آن با بازی در برنامه‌های طنز آیتمی مانند «جنگ ۷۷» و «ببخشید شما؟» به شهرت رسیده بود، اما با «زیر آسمان شهر» نه‌تنها به‌عنوان بازیگر بلکه به‌عنوان کارگردان و خالق یک اثر کمدی بلند مطرح شد.

فیلم‌نامه این سریال توسط تیمی متشکل از سروش صحت، رضا عطاران و حمید برزگر نوشته شد؛ ترکیبی که نشان‌دهنده حضور ذهن‌های خلاق در پشت صحنه است. سبک نگارش سریال بر پایه شوخی‌های موقعیت، خلق تیپ‌های ماندگار و موقعیت‌های طنزآمیز روزمره شکل گرفت.

داستان سریال در یک آپارتمان چند واحدی در تهران می‌گذرد. در هر قسمت، ماجراهای اهالی این ساختمان و تعاملات روزمره‌شان با یکدیگر، محور روایت قرار می‌گیرد. این ساختمان کوچک در واقع نمونه‌ای مینیاتوری از جامعه شهری است؛ جایی که شخصیت‌هایی از طبقات و دیدگاه‌های مختلف، کنار هم زندگی می‌کنند و همین هم‌زیستی، بستر خلق موقعیت‌های طنز می‌شود.

در خلاصه داستان رسمی این مجموعه آمده است: «در این سریال، در قالب روایتی طنز، زندگی قشرهای مختلف شهر در کنار یکدیگر به تصویر کشیده شده است. تمام داستان در یک آپارتمان می‌گذرد که چند همسایه در آن زندگی می‌کنند؛ از جمله یک دکتر و پسرش، زن و شوهری جوان و پیرزنی تنها.» این ایده ساده، اما جذاب، زمینه‌ساز روایت اپیزودیک شد؛ به‌گونه‌ای که هر قسمت، ماجرایی مستقل ولی مرتبط با کلیت داستان داشت.

بازیگران و شخصیت‌ها؛ ستون موفقیت سریال

یکی از عوامل اصلی موفقیت «زیر آسمان شهر»، تیم بازیگری آن است؛ گروهی که هرکدام با خلق شخصیت‌هایی خاص، توانستند محبوبیت زیادی کسب کنند.

- حمید لولایی در نقش خشایار مستوفی، سرایدار ساختمان، یکی از تیپ‌های ماندگار طنز را به تصویر کشید؛ مردی ساده، صمیمی و کمی کنجکاو که درگیر ماجراهای همسایه‌ها می‌شد.

- مهران غفوریان نقش بهروز پیرپکاجکی، همسایه طبقه اول را بازی می‌کرد؛ شخصیتی که با لهجه و رفتارهای خاصش به یکی از چهره‌های بامزه سریال تبدیل شد.

- یوسف تیموری با نقش فولاد، پسر خشایار، و آرام جعفری در نقش فریده، دختر خانم فرامرزی، به جمع بازیگران جوان سریال اضافه شدند.

- زنده‌یاد کیومرث ملک مطیعی در نقش غلام شیشلول‌بند با حضور تأثیرگذار خود، یکی از کاراکترهای خاص و به‌یادماندنی سریال را خلق کرد؛ شخصیتی با لهجه و رفتارهای منحصربه‌فرد که به رنگ‌آمیزی فضای طنز مجموعه کمک شایانی کرد.

- ملکه رنجبر با بازی در نقش مهرتاج فرامرزی، زن سالخورده و غرغروی طبقه آخر، لحظات طنز متفاوتی خلق کرد.

- نصرالله رادش در نقش برزو ضیغمی، برادر زن بهروز، یکی از کاراکترهای پرجنب‌وجوش سریال بود.

در مجموع، بازیگران زیادی (بیش از ۳۰ بازیگر) در طول این مجموعه جلوی دوربین رفتند که همین گستردگی، مدیریت کارگردان را دشوارتر می‌کرد. با این حال، هماهنگی میان بازی‌ها و خلق روابط طبیعی میان شخصیت‌ها، از نقاط قوت سریال به‌شمار می‌آید.

فضا و سبک سریال؛ از طنز موقعیت تا شوخی‌های اجتماعی

طنز «زیر آسمان شهر» بر پایه موقعیت شکل می‌گیرد، اما در لایه‌های زیرین خود، نقدهای اجتماعی هم دارد. از مشکلات اقتصادی گرفته تا اختلافات خانوادگی و حتی روابط میان نسل‌ها، همه در قالب داستان‌های ساده، اما پرمعنا روایت می‌شوند.

یکی از ویژگی‌های جالب سریال، استفاده از موقعیت‌های تکرارشونده است؛ مثلاً غرولندهای همیشگی مهرتاج فرامرزی، سادگی خشایار یا اعتمادبه‌نفس اغراق‌آمیز بهروز، عناصر ثابتی هستند که مخاطب با آنها ارتباط برقرار می‌کند.

چرا «زیر آسمان شهر» محبوب شد؟

در سال‌های ابتدایی دهه ۸۰، تلویزیون ایران کمتر سریالی با این سبک تولید کرده بود. اغلب آثار طنز یا به‌صورت آیتمی بودند یا روایتی منسجم نداشتند. «زیر آسمان شهر» با ترکیب قالب اپیزودیک، کاراکترهای تیپیک و داستان‌هایی نزدیک به زندگی واقعی، توانست خود را متمایز کند. علاوه بر این، استفاده از زبان طنز ساده و دیالوگ‌های به‌یادماندنی، باعث شد این سریال حتی برای خانواده‌ها نیز جذاب باشد.

این سریال از نظر ساختار و محتوا، شباهت‌هایی با آثاری مانند «این چند نفر»، «ساعت خوش» و «خانه به دوش» دارد. حتی بعدها سریال‌هایی مانند «پنچری» نیز تا حدی از سبک و سیاق «زیر آسمان شهر» الهام گرفتند. با این حال، آنچه این مجموعه را متمایز می‌کند، سادگی و بی‌پیرایگی آن است؛ همه‌چیز در لوکیشن محدود یک ساختمان اتفاق می‌افتد، اما خلاقیت نویسندگان و توان بازیگران، مانع یکنواختی داستان شده است.

تأثیر فرهنگی و جایگاه در تاریخ تلویزیون

«زیر آسمان شهر» را می‌توان یکی از ستون‌های کمدی تلویزیون ایران در دهه ۸۰ دانست. این سریال نه‌تنها در زمان پخش خود با استقبال گسترده مواجه شد، بلکه در بازپخش‌ها نیز همواره مخاطب داشته و دارد. بسیاری از شخصیت‌ها و دیالوگ‌هایش به ضرب‌المثل‌های عامیانه تبدیل شدند و حتی پس از گذشت دو دهه، هنوز هم نام این مجموعه برای بسیاری یادآور خاطرات خوش است.

موفقیت «زیر آسمان شهر» حاصل ترکیب چند عامل است: قصه‌ای ساده، اما جذاب، شخصیت‌پردازی قوی، بازیگران توانمند و نگاهی خوش‌بینانه به زندگی شهری. این مجموعه نشان داد که برای خلق طنزی ماندگار، نیازی به پیچیدگی‌های داستانی یا دکورهای عظیم نیست؛ کافی است موقعیت‌هایی واقعی با چاشنی خلاقیت و شوخ‌طبعی ارائه شود. شاید همین سادگی و صداقت در روایت بود که باعث شد این سریال، حتی پس از گذشت سال‌ها، همچنان در میان آثار خاطره‌انگیز تلویزیون ایران بدرخشد.