اندیشکده آمریکایی بررسی کرد

روابط رو به رشد اعراب خلیج فارس و طالبان افغانستان؛ کدام بخش طالبان معتدل است؟

عمل‌گرایی، شکل‌دهنده تعامل رو به رشد شورای همکاری خلیج فارس با طالبان افغانستان به شمار می‌رود.

کد خبر: ۱۲۹۷۵۲۷

تاریخ: ۱۶ فروردين ۱۴۰۴ - ۲۳:۵۸

روابط میان کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس و طالبان به‌نحو قابل توجهی به‌سمت عادی‌سازی پیش رفته است که این امر نشان‌دهنده تمایل خلیج فارس به تثبیت وضعیت افغانستان است. به نظر می‌رسد مقامات امیدوارند که اعضای عمل‌گرای طالبان بتوانند نقش تعیین‌کننده‌ای در ادغام این کشور در جامعه بین‌المللی، توسعه بخش خصوصی افغانستان و کاهش سیاست‌های اجتماعی سرکوبگر ایفا کنند.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، اندیشکده آمریکایی استیمسون در تحلیلی به روابط اعراب خلیج فارس و طالبان افغانستان پرداخته که در ادامه آمده است.

عادی سازی روابط کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس و طالبان نشان‌دهنده‌ی علاقه خلیج فارس به دیدن ثبات در افغانستان است.

از زمان تصرف قدرت توسط طالبان بر تمام افغانستان در اوت ۲۰۲۱، حاکمان این کشور تلاش کرده‌اند تا با اعمال کنترل قاطع بر نهاد‌های دولتی و افزایش تعامل با همسایگان و قدرت‌های خارجی، تسلط خود را مستحکم کنند.

از زمان تصرف قدرت توسط طالبان بر تمام افغانستان در اوت ۲۰۲۱، حاکمان این کشور تلاش کرده‌اند تا با اعمال کنترل قاطع بر نهاد‌های دولتی و افزایش تعامل با همسایگان و قدرت‌های خارجی، تسلط خود را مستحکم کنند

این سیاست تا حدی موفقیت‌آمیز بوده است. اگرچه طالبان هنوز از سوی سازمان ملل و بسیاری از کشور‌های عضو آن به‌عنوان دولت قانونی افغانستان شناخته نمی‌شوند، چندین کشور در آسیای مرکزی و خاورمیانه و همچنین ترکیه، ژاپن، هند، روسیه و چین حضور دیپلماتیک خود را در کابل از سر گرفته‌اند. علاوه بر این، طالبان کنترل تعداد بیشتری از سفارت‌خانه‌های افغانستان را در اختیار گرفته‌اند و کارکنان منصوب شده توسط دولت‌های مورد حمایت ایالات متحده را جایگزین کرده‌اند.

عربستان سعودی و امارات متحده عربی، به همراه پاکستان، تنها کشور‌هایی بودند که دولت اول طالبان را از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ به رسمیت شناختند. به طور کلی، کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در اعطای رسمیت سیاسی کامل به نسخه دوم حکومت طالبان محتاطانه عمل می‌کنند، به ویژه با توجه به واکنش‌هایی که پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، که توسط اعضای القاعده و با پناه‌دادن طالبان در افغانستان برنامه‌ریزی شده بود، صورت گرفت. در عین حال، کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس در تلاشند تا با طالبان گفت‌و‌گو کنند و خود را از تلاش‌های غربی برای انزوای رژیم دور نگه دارند.

قطر یکی از تأثیرگذارترین بازیگران در این زمینه بوده است. از سال ۲۰۱۳، دوحه میزبان دفتر سیاسی طالبان بوده و به این گروه فضایی امن برای مذاکره با جامعه بین‌المللی فراهم کرده است، از جمله توافقنامه ۲۰۲۰ میان ایالات متحده و طالبان که زمینه‌ساز خروج ایالات متحده بود و قطر نیز در تسهیل آن نقش داشت.

قطر یکی از تأثیرگذارترین بازیگران در این زمینه بوده است. از سال ۲۰۱۳، دوحه میزبان دفتر سیاسی طالبان بوده و به این گروه فضایی امن برای مذاکره با جامعه بین‌المللی فراهم کرده است

اخیراً، قطر میانجی‌گری کرده است تا سه آمریکایی که توسط طالبان پس از خروج ایالات متحده بازداشت شده بودند، آزاد شوند. با این حال، توانایی قطر در تأثیرگذاری بر رفتار طالبان محدود است، همان‌طور که از ناکامی گفت‌و‌گو‌های آشتی درون افغان در سال‌های ۲۰۲۰-۲۰۲۱ مشهود است.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، دوحه به تعامل خود با مقامات ارشد طالبان ادامه داد، همانطور که در دیداری گزارش شده بین محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، و هبت‌الله آخُندزاده، رهبر عالی‌رتبه طالبان در مه ۲۰۲۳ مشهود است. با این حال، طالبان همچنین تلاش کرده است تا وابستگی خود به قطر را کاهش دهد و روابط خود را با دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس، مانند امارات متحده عربی، تقویت کند.

در تاریخ ۲۱ ژانویه ۲۰۲۵، محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی (MBZ)، با سراج‌الدین حقانی، یکی از رهبران ارشد طالبان و وزیر کشور این گروه، در ابوظبی دیدار کرد که این دومین دیدار آنها در طی هفت ماه بود. طبق گزارش خبرگزاری دولتی امارات، همکاری دوجانبه و تلاش‌ها برای ترویج بازسازی و ثبات در افغانستان در رأس دستور کار قرار داشت. عبدالحق وثیق، رئیس دستگاه اطلاعاتی طالبان، نیز در این دیدار حضور داشت که نشان‌دهنده این است که مسائل امنیتی نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند.

برای امارات، جلوگیری از تبدیل افغانستان به پناهگاهی امن برای گروه‌های تروریستی اسلام‌گرا، یک اولویت امنیتی مهم است، در حالی که طالبان مصمم به ریشه‌کن کردن داعش خراسان (IS-K) هستند که از طریق تاکتیک‌های شورشی علیه حاکمیت طالبان می‌جنگد

پس از تصرف طالبان، امارات متحده عربی هدف خود را تقویت اشتراک‌گذاری اطلاعات و همکاری در مبارزه با تروریسم با رژیم جدید قرار داده است، همانطور که در دیدار قبلی محمد بن زاید آل نهیان (MBZ) و ملا یعقوب، وزیر دفاع سرپرست طالبان در ابوظبی در سال ۲۰۲۲ نیز مورد تأکید قرار گرفت.

برای امارات، جلوگیری از تبدیل افغانستان به پناهگاهی امن برای گروه‌های تروریستی اسلام‌گرا، یک اولویت امنیتی مهم است، در حالی که طالبان مصمم به ریشه‌کن کردن داعش خراسان (IS-K) هستند که از طریق تاکتیک‌های شورشی علیه حاکمیت طالبان می‌جنگد.

دیدار محمد بن زاید و حقانی در ژانویه پس از مذاکرات سطح بالا بین عبدالله بن زاید، وزیر خارجه امارات و همتای طالبان او، امیرخان متقی در اوایل ژانویه ۲۰۲۵ برگزار شد. آنها توافق کردند که روابط خود را با ارتقاء نمایندگی دیپلماتیک افغانستان در دبی به کنسولگری و ایجاد یک کمیته مشترک برای تسهیل صدور ویزا برای افغان‌های مقیم امارات، تقویت کنند.

بحث‌ها همچنین بر تقویت همکاری‌های تجاری متمرکز بود، با توافقی برای افزایش همکاری در بخش بانکی. امارات همچنین متعهد شد که یک مرکز لجستیکی راه‌اندازی کند تا صادرات افغانستان را افزایش دهد و از حمایت فنی برای آموزش هوانوردی نیز برخوردار شود. ابوظبی همچنین وعده داده است که در سال جاری ۴۰۰ میلیون دلار کمک‌های انسانی به افغانستان ارائه دهد.

تخصص امارات در صنعت هوانوردی نقش اساسی در برقراری روابط تجاری و تسهیل تماس‌های مردمی ایفا کرده است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۲، شرکت خدمات هواپیمایی دولتی امارات GAAC Solutions قراردادی ده‌ساله برای مدیریت خدمات زمینی و امنیتی در فرودگاه‌های کابل، قندهار و هرات امضا کرد. علاوه بر این، شرکت هواپیمایی ارزان‌قیمت مستقر در امارات FlyDubai اولین شرکت هواپیمایی بین‌المللی بود که پس از روی کار آمدن طالبان، پرواز‌های خود را به فرودگاه بین‌المللی کابل از سر گرفت و به طور میانگین دو پرواز در روز انجام داد.

در حالی که امارات خدمات کنسولی خود را در سفارت افغانستان در نوامبر ۲۰۲۱ از سر گرفت، این کشور در به رسمیت شناختن کارکنان کنسولی منصوب طالبان تردید داشت. این وضعیت سال گذشته تغییر کرد با تصمیم امارات برای پذیرفتن بدرالدین حقانی به عنوان سفیر، که امارات را به دومین کشور پس از چین تبدیل کرد که یک نماینده طالبان را به رسمیت می‌شناسد.

در حالی که قبلاً در حاشیه دیپلماسی شورای همکاری خلیج فارس و طالبان قرار داشت، عمان در میانه سپتامبر ۲۰۲۴ سفارت افغانستان در مسقط را به دیپلمات‌های منصوب طالبان تحویل داد.

به‌تازگی، در تاریخ ۱۰ مارس ۲۰۲۵، امیرخان متقی، وزیر امور خارجه سرپرست افغانستان، با سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان در مسقط دیدار کرد که این اولین بازدید رسمی یک مقام ارشد طالبان از عمان پس از تصرف گروه بود. دو رهبر در این دیدار درباره مسائل تجارت و سرمایه‌گذاری، امنیت غذایی و آموزش و تربیت بحث کردند. عمان همچنین آمادگی خود را برای کمک به طالبان در کاهش انزوای دیپلماتیک کشور تأیید کرد.

در مقایسه با دیگر کشور‌های مروج سلطنتی خلیج فارس، تأثیر مالی عمان محدود است، که این امر توانایی این کشور را در مشارکت در طرح‌های بازسازی و توسعه در افغانستان محدود می‌کند. با این حال، به دلیل سیاست خارجی بی‌طرفانه طولانی‌مدت خود و شهرت به عنوان میانجی‌گری محتاط در منطقه، مسقط روابط دیپلماتیک دوستانه‌ای با طیف وسیعی از قدرت‌ها از هر دو بخش غرب و جنوب جهانی حفظ کرده است که می‌تواند برای طالبان مفید باشد. به عنوان مثال، در حالی که دولت ترامپ خواستار بازگشت تجهیزات نظامی ایالات متحده که در جریان تخلیه سریع از افغانستان به جا مانده، عمان می‌تواند نقش میانجی را ایفا کند.

عمان همچنین پس از حمله تروریستی نادر به یک مسجد شیعه در مسقط در ژوئیه ۲۰۲۴، که توسط اتباع عمانی وابسته به دولت اسلامی (IS) انجام شد، به دنبال تقویت همکاری‌ها در زمینه مقابله با تروریسم با طالبان است

عمان همچنین پس از حمله تروریستی نادر به یک مسجد شیعه در مسقط در ژوئیه ۲۰۲۴، که توسط اتباع عمانی وابسته به دولت اسلامی (IS) انجام شد، به دنبال تقویت همکاری‌ها در زمینه مقابله با تروریسم با طالبان است.

عربستان سعودی که به‌طور تاریخی یک بازیگر دیپلماتیک قدرتمند در افغانستان بوده است، نسبت به همسایگان شورای همکاری خلیج فارس در تعامل با طالبان سطح کمتری از ارتباطات را حفظ کرده است. دیدار‌های مهم میان رهبری عربستان و طالبان عمدتاً در فصل حج صورت گرفته است، از جمله دیدار محمد بن سلمان ولیعهد با ملا یعقوب در ژوئن ۲۰۲۳ و با حقانی در ژوئیه ۲۰۲۴.

عربستان سعودی که میزبان بانک توسعه اسلامی و سازمان همکاری اسلامی است، از برنامه‌هایی حمایت کرده که هدف آنها کمک به جمعیت آسیب‌دیده افغان و تقویت روابط خود با رژیم طالبان از طریق مرکز کمک‌های انسانی و امدادی سلمان است.

بازگشت فیصل طلق البقمی، سفیر عربستان سعودی در افغانستان، به کابل در ژوئیه ۲۰۲۴ به عنوان کانال اصلی ارتباط با رژیم طالبان انجام شد. بقمی با عبدالسلام حنفی، معاون نخست‌وزیر سرپرست طالبان و همچنین مولوی امیرخان متقی، وزیر امور خارجه دیدار کرده است. سفارت عربستان در کابل در دسامبر ۲۰۲۴ خدمات کنسولی خود را از سر گرفت.

به‌تازگی، سفیر سعودی گفت‌و‌گو‌هایی با متقی برگزار کرد تا درباره افزایش سهمیه‌های عمره و حج برای زائران افغان بحث کنند. علاوه بر این، عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، در یک کنفرانس دو روزه در مکه در مورد گفت‌وگوی دینی درون اسلامی شرکت کرد.

با وجود تلاش‌های طالبان برای تنوع بخشیدن به میانجی‌ها، قطر همچنان محل ترجیحی این گروه برای مقابله با انزوای دیپلماتیک باقی مانده است. به رسمیت شناختن سهیل شاهین به عنوان نماینده دیپلماتیک طالبان توسط دوحه، این روند را تایید می‌کند، همانطور که توافق تبادل زندانیان بین ایالات متحده و طالبان که توسط قطر در ژانویه ۲۰۲۵ میانجی‌گری شد و همچنین آزادی یک مکانیک هواپیمایی دلتا ایرلاینز در مارس ۲۰۲۵ این روند را نشان می‌دهد. با این حال، در حالی که طالبان در یک نشست تحت حمایت سازمان ملل در دوحه در ژوئن ۲۰۲۴ شرکت کردند، تصمیم این گروه برای مشروط کردن مشارکت خود به غیاب نمایندگان جامعه مدنی افغان، محدودیت‌های نفوذ دوحه را برجسته کرد.

طالبان یک گروه یکپارچه نیست و شکاف‌هایی میان جناح‌های مختلف آن وجود دارد. برخی از رهبران ارشد این گروه به طور فزاینده‌ای در ابراز مخالفت با تمرکز قدرت جناح تحت رهبری آخُندزاده و سیاست‌های سختگیرانه آن در خصوص حقوق زنان، بی‌پروا شده‌اند

طالبان یک گروه یکپارچه نیست و شکاف‌هایی میان جناح‌های مختلف آن وجود دارد. برخی از رهبران ارشد این گروه به طور فزاینده‌ای در ابراز مخالفت با تمرکز قدرت جناح تحت رهبری آخُندزاده و سیاست‌های سختگیرانه آن در خصوص حقوق زنان، بی‌پروا شده‌اند.

صدا‌های برجسته مخالف در درون گروه به نظر می‌رسد که در چند ماه گذشته مدت‌های طولانی در کشور‌های خلیج فارس اقامت داشته‌اند، احتمالاً برای مدتی افغانستان را ترک کرده‌اند تا فشار‌ها کاهش یابد. اگرچه مقامات طالبان تقسیمات سیاسی را کم‌اهمیت نشان داده و این سفر‌های خارجی را به دلایل پزشکی یا دیپلماتیک نسبت داده‌اند، اما این سفر‌ها برخی از نارضایتی‌های درونی گروه را نشان می‌دهند.

به‌طور کلی، به‌طور غیررسمی روابط میان کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس و طالبان به‌نحو قابل توجهی به‌سمت عادی‌سازی پیش رفته است که این امر نشان‌دهنده تمایل خلیج فارس به تثبیت وضعیت افغانستان است. به نظر می‌رسد مقامات امیدوارند که اعضای عمل‌گرای طالبان بتوانند نقش تعیین‌کننده‌ای در ادغام این کشور در جامعه بین‌المللی، توسعه بخش خصوصی افغانستان و کاهش سیاست‌های اجتماعی سرکوبگر ایفا کنند.