احیای ستاد فولاد؛ گامی در جهت توسعه صنعت فولاد ایران

سیدعباس حسینی

کد خبر: ۱۲۹۰۱۹۰

تاریخ: ۰۴ اسفند ۱۴۰۳ - ۱۵:۰۳

یکی از برنامه های کلیدی وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت چهاردهم، احیای ستاد فولاد بوده است. این اقدام با جلب مشارکت موثر تشکل‌های صنفی زنجیره آهن و فولاد کشور عملیاتی شد و حضور شخص وزیر در نخستین جلسه این ستاد، نشان دهنده اهمیت این حوزه برای دولت است. این رویکرد در راستای تحقق رشد ۸درصدی در زنجیره آهن و فولاد کشور ارزیابی می‌شود.

بررسی ها نشان می‌دهد که صنعت فولاد یکی از پایه های اصلی توسعه در کشورهای صنعتی و در حال توسعه است. ایران نیز با حفظ جایگاه دهمین تولیدکننده فولاد در جهان، رشد قابل توجهی در ظرفیت سازی، تولید و صادرات غیرنفتی داشته است. رشد اقتصادی و توسعه صنعتی رابطه مستقیمی با تولید و مصرف فولاد دارد؛ زیرا این محصول به عنوان یک کالای استراتژیک در بسیاری از صنایع نقش کلیدی ایفا می‌کند. بدیهی است که برای تداوم رشد این صنعت، چالش های پیش روی آن باید شناسایی شود و برنامه ریزی مناسبی برای رفع آنها صورت گیرد. در این میان، توسعه زیرساخت های انرژی و حمل ونقل، تامین مواد اولیه پایدار و بهبود سیاست های تجاری، از جمله عواملی هستند که می توانند جایگاه رقابتی فولاد ایران را در سطح بین‌المللی تقویت کنند.

صنعت فولاد با رشد قابل توجه خود توانسته است ۵.۵‌درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص دهد. همچنین، این صنعت بیش از ۱۳۰‌هزار شغل مستقیم و حدود ۲میلیون شغل غیرمستقیم ایجاد کرده است. علاوه بر این، صنایع فولادی در حوزه مسوولیت های اجتماعی نیز نقش فعالی ایفا کرده اند که از جمله مهم‌ترین اقدامات آنها، سرمایه‌گذاری در انتقال آب به استان های مرکزی کشور بوده است.

ستاد فولاد؛ فرماندهی یکپارچه زنجیره تولید و تجارت

یکی از چالش های ساختاری صنعت فولاد در ایران، نبود مرکز فرماندهی مشخص برای سیاستگذاری و تنظیم گری این صنعت است. این خلأ باعث شده است تا تصمیمات جزیره ای و غیرهمسو، مشکلات متعددی در بخش های مختلف زنجیره فولاد ایجاد کند. در این راستا، ستاد فولاد که ترکیبی از نمایندگان بخش دولتی و خصوصی است، می تواند نقش موثری در تنظیم بازار داخلی، توسعه صادرات و هماهنگ سازی سیاست ها ایفا کند.

فعال سازی ستاد فولاد با هدف تحقق طرح جامع فولاد و توسعه متوازن این صنعت، یکی از اقدامات مهم وزارت صمت در حوزه معدن و صنایع معدنی بوده است. این ستاد علاوه بر ایجاد هماهنگی در سیاستگذاری ها، با راه اندازی کارگروه های تخصصی، چالش های کلیدی صنعت فولاد مانند ناترازی انرژی را رصد کرده و راهکارهای کارشناسی ارائه می‌دهد. از جمله موضوعات مهمی که این ستاد می تواند به آن بپردازد، کاهش هزینه های تولید از طریق بهینه سازی مصرف انرژی و به کارگیری فناوری های نوین در تولید فولاد است. همچنین، توجه به مباحث زیست محیطی و کاهش آلایندگی صنایع فولادی از دیگر ماموریت های این ستاد خواهد بود.

مانع زدایی از صنعت فولاد و توسعه صادرات

صنعت فولاد سهم ۱۶.۵درصدی از صادرات غیرنفتی کشور دارد و سالانه ۸میلیارد دلار ارزآوری می‌کند. بااین حال، این صنعت با چالش هایی مانند تامین انرژی، عدم‌توازن در زنجیره تولید و مجوزهای مازاد مواجه است.

بررسی آمارها نشان می‌دهد که تولید فولاد کشور طی یک‌دهه گذشته روندی صعودی داشته است. تولید واقعی فولاد ایران از ۱۶میلیون تن در سال ۱۳۹۲ به ۳۲میلیون تن در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته و ظرفیت اسمی نیز از ۲۲.۴۹میلیون تن به ۴۹.۳۳میلیون تن رسیده است. صادرات فولاد نیز در این مدت رشد چشم‌گیری داشته؛ به طوری که حجم صادرات فولاد میانی کشور از کمتر از یک‌میلیون تن در سال ۱۳۹۲ به ۷.۸۳میلیون تن در سال گذشته رسیده است. این روند افزایشی، ایران را به یکی از بازیگران مهم بازار جهانی فولاد تبدیل کرده است، اما ماندگاری این رشد مستلزم سیاست های حمایتی، توسعه بازارهای صادراتی و بهینه سازی ساختارهای تولید و توزیع است.

در این راستا، ستاد فولاد در تلاش است تا با رفع چالش های تامین خوراک، مدیریت ناترازی انرژی، بهره گیری بهینه از ظرفیت های تولید و توسعه زیرساخت های صادراتی، سیاست های کارآمدی را برای آینده این صنعت تدوین کند. در کنار این اقدامات، توجه به نوآوری و فناوری های نوین در تولید فولاد می تواند مزیت رقابتی کشور را افزایش دهد. به عنوان نمونه، حرکت به سوی تولید فولاد سبز و کاهش وابستگی به انرژی های فسیلی، می تواند جایگاه ایران را در بازارهای بین‌المللی تقویت کند.

صنعت فولاد ایران با ظرفیت های بالای تولیدی و صادراتی، یکی از ارکان مهم اقتصاد کشور محسوب می‌شود. احیای ستاد فولاد و افزایش هماهنگی میان سیاستگذاران و فعالان این صنعت، می تواند به کاهش چالش های ساختاری، افزایش تولید و توسعه بازارهای صادراتی منجر شود. با برنامه ریزی صحیح و اتخاذ سیاست های کارآمد، ایران می تواند جایگاه خود را در صنعت فولاد جهانی بیش از پیش تثبیت کرده و از فرصت های این بازار  بهره برداری کند.

عضو هیات عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)