محدودیت‌های ایران در افزایش تولید نفت

اسدالله غلام پور

کد خبر: ۱۲۶۹۹۷۷

تاریخ: ۱۵ آبان ۱۴۰۳ - ۱۳:۰۳

پیشرفت‌های فنی، اصلاحات اداری و موقعیت‌یابی استراتژیک، امیدی برای تاب‌آوری و رشد در بخش نفت ایران در میان شرایط چالش‌برانگیز است.

ظرفیت ایران برای صادرات نفت در سطح بین‌المللی به دلیل تحریم‌های بین‌المللی به‌ویژه تحریم‌های اعمال‌شده توسط ایالات متحده به شدت محدود شده است. این امر منجر به کاهش شدید درآمد و جلوگیری از سرمایه گذاری خارجی و انتقال دانش شده که برای توسعه تولید ضروری است. محدودیت‌های زیادی در توانایی ایران برای افزایش تولید نفت وجود دارد.

تولید نفت خام ایران تا ژانویه ۲۰۲۴ به ۳ میلیون و ۱۶۳ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به تولید ۳ میلیون و ۱۶۸ هزار بشکه در روز دسامبر ۲۰۲۳ کاهش اندکی نشان می‌دهد. این میزان به‌طور قابل‌توجهی کمتر از ۴ میلیون و ۳۷۶ هزار و ۱۹۴ بشکه در روز تولید ایران در سال ۲۰۱۶ است.

داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان می‌دهد که ایران در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۳ روزانه ۲.۹۳ میلیون بشکه نفت خام بدون احتساب میعانات گازی تولید کرده است. با این حال وزیر نفت ایران نوامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که ایران ۳.۴ میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کند که نشان‌دهنده پتانسیل افزایش ظرفیت تولید است. به‌رغم وجود چشم‌انداز مثبت برای افزایش تولید نفت چالش‌های مهمی از جمله تأثیر تحریم‌های جهانی با بخش نفت ایران مواجه است.

تحریم‌ها تولید نفت ایران را به‌شدت کاهش داده و مانع سرمایه‌گذاری بین المللی در این صنعت شده است. علاوه بر این تنش‌های ژئوپلیتیکی و قوانین پیشنهادی در ایالات متحده برای تشدید تحریم‌ها علیه نفت ایران چشم انداز صادرات نفت ایران را پیچیده‌تر می‌کند. بانک جهانی خاطرنشان کرده که وابستگی شدید به درآمدهای نفتی ایران را در برابر شوک‌ها و تحریم‌های خارجی آسیب‌پذیر می‌کند.

در حالی‌که ایران دنبال افزایش فرآوری نفت خام داخلی و تنوع بخشیدن به شرکای تجاری خود است، تحریم‌ها همچنان مانع دسترسی به سرمایه خارجی و فناوری لازم برای افزایش ظرفیت تولید می‌شود. در نتیجه حتی در حالی‌که فرض شود پتانسیل‌هایی برای بخش نفت ایران وجود دارد اما ایران موانع عمده ایجاد شده توسط پویایی‌های ژئوپلیتیک و تحریم‌ها را در نظر نمی‌گیرد که دستیابی به اهداف تولید را برای کشور دشوارتر می‌کند.

این امر منجر به کاهش درآمد و جلوگیری از سرمایه‌گذاری خارجی و انتقال فناوری لازم برای توسعه تولید، شده است. محدودیت‌های بودجه‌ای و دسترسی محدود به فناوری‌های پیشرفته خارجی مانع پیشرفت بیشتر می‌شود. علاوه بر این کمبود گاز طبیعی مورد نیاز برای ازدیاد تولید نفت، حفظ و افزایش سطح تولید را با چالش مواجه می‌کند.

مسائل ژئوپلیتیکی مانند رقابت در بازار و تشدید تحریم‌ها، چشم انداز صادرات ایران را پیچیده می‌کند. تعادل مصرف انرژی داخلی با الزامات صادراتی مستلزم مدیریت موثر منابع برای دستیابی به هر دو هدف است. کسب منابع مالی، مدیریت استراتژیک منابع و پیمایش پویایی جهانی برای غلبه بر این چالش‌ها و گسترش ظرفیت تولید نفت ایران بسیار مهم است.

در حالی‌که روندهای اخیر فضایی را برای رشد نشان می‌دهد، سطوح تولید آینده به مدیریت کارآمد منابع و سیاست‌های اقتصادی داخلی بستگی دارد. از طرفی احتمال رکود اقتصادی و از دست دادن رقابت‌پذیری بدون اصلاحات قابل توجه در چارچوب مالی و مشوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد.

در وضعیت حاضر پتانسیل نفتی ایران به دلیل تحریم‌ها، محدود کردن صادرات و دسترسی به منابع حیاتی محدود شده است. با این حال، پیشرفت‌های فنی، اصلاحات اداری و موقعیت‌یابی استراتژیک، امیدی برای تاب‌آوری و رشد در بخش نفت ایران در میان شرایط چالش‌برانگیز است. محدودیت‌های بودجه و دسترسی محدود به فناوری‌های پیشرفته خارجی مانع پیشرفت بیشتر می‌شود. ایران ذخایر گاز طبیعی فراوانی دارد، اما قادر به استخراج گاز طبیعی مورد نیاز برای تولید نفت، به دلایل خاص خود نیست.

مشکل دیگر ایجاد تعادل بین مصرف انرژی داخلی با الزامات صادراتی است که برای رسیدن به هر دو هدف نیازمند مدیریت موثر منابع است.

به طور کلی، به دست آوردن بودجه، مدیریت استراتژیک منابع و هدایت ماهرانه پویایی جهانی برای غلبه بر این چالش‌ها ضروری است. اگرچه الگوهای اخیر فضایی را برای توسعه نشان می‌دهد اما مشخص نیست که ایران در پنج سال آینده چقدر نفت می‌تواند تولید کند. اگرچه صادرات عمدتاً به چین، به سطح رکورد ۱.۲۹ میلیون بشکه در روز رسید، مدیریت کارآمد منابع و سیاست‌های اقتصادی داخلی تأثیر قابل‌توجهی بر تولید آتی خواهد داشت.